◄عارضهیابی توسعه قطارهای حومهای
تیننیوز| توسعه قطارهای حومهای یا صحیحتر بگوییم توسعه سیستم حملونقل ریلی حومهای به عنوان یكی از برنامههای مندرج در سند چشمانداز حملونقل ریلی کشور علیالخصوص از زمان روی كار آمدن دولت یازدهم، همواره مورد تأكید مسئولان ذیربط بوده است. مهمترین عامل كلیدی موفقیت در مسیر این توسعه، داشتن نگرش سیستمی است؛ یعنی اینکه تمام اجزا و ابعاد مؤثر بر یک پدیده یا سیستم با هم نگریسته شوند و اثرات متقابل آنها در نظر گرفته شود و از دیدگاه تجزیهمدار و بخشی گرا پرهیز شد. در زمینه قطارهای حومهای دو بعد اصلی سختافزاری و نرمافزاری
وجود دارد که باید همزمان با هم توسعهیافته تا در نهایت منجر به همافزایی اقدامات و کارایی و اثربخشی مورد نظر شد.
دریعد سختافزاری كه اشاره به خطوط ریلی حومهای،ایستگاه و ناوگان دارد اقدامات در خور توجهای انجام گرفته و زیاد بدان پرداخته شده است اما در زمینه توسعه نرمافزاری كه خود شامل اجزای متعددی است متأسفانه كاستیها و مشكلات بزرگی به چشم میخورد كه به طور اجمالی بدان پرداخته شده و پیشنهادات مورد نظر ذكر میشود.
یكی از بزرگترین كاستیها و مشكلات، نبود یك برنامه زمانی حركت بلندمدت(حداقل یكساله) و تغییرات مكرر ساعت حركت قطارهای حومهای است كه منجر به سردرگمی و كاهش رضایت مسافران و در نهایت ریزش تقاضا میشود. اصولا استفادهكنندگان از قطار حومهای مسافران كثیرالسفر روزانه (Commuter) هستند كه با اهداف كاری و تحصیلی و نه اهداف تجاری، تفریحی و گردشگری از آن استفاده میكنند.پس تدوین یك برنامه حرکت دقیق حداقل یكساله با توجه به ساعت كاری سازمانها ،کارخانجات و دانشگاهها یك اقدام آنی و فوری موردنیاز است.
همچنین سیر قطار در برخی مسیر-ساعات هیچ گونه توجیهی ندارد بطور مثال در مورد ریل باس تهران-كرج حركت صبح از سمت تهران و حركت های بعد از ظهر از سمت كرج بی فایده است و اندك تقاضای ریلی موجود جذب رقیب قدرتمندی به نام مترو میشود كه منجر به سیر خالی ریل باسها در این ساعت-جهت ها گشته است.
كاستی بزرگ دیگر عدم توجه به نقش اساسی بازاریابی،اطلاعرسانی و تبلیغات در مسیر این توسعه است.یک مصداق این ادعا مسیر حومهای تهران-كرج-هشتگرد است كه تازه پس از گذشت 1.5 سال از راه اندازی قطارهای ریل باس،اطلاعرسانی محدودی در حد درج در سایت رجا و راه آهن و نصب تعدادی پوستر در برخی ایستگاههای راه آهن انجام گرفته است.
آیا نیاز به اطلاعرسانی و تبلیغات گسترده تر در خارج از راه آهن با توجه به بازار هدف هر خط حومه ای نمی باشد؟ وضعیت فعلی به گونه است كه بسیاری از مسافران از وجود این ریل باس ها هم خبر ندارند. از این رو پیشنهاد میشود در برخی ایستگاههای مترو و BRT كه میتوانند نقش تغذیه كننده(Feeder)را برای قطارهای حومهای منتهی به تهران داشته باشند مثل ایستگاه مترو و BRT راه آهن ،ایستگاه متروكرج و برخی از ایستگاههای پرازدحام مترو مانند امام خمینی و صادقیه تبلیغات محیطی انجام پذیرد.
مشكل دیگر مربوط به سیستم پرداخت سنتی است؛ هرچند اقداماتی در زمینه توسعه سیستم بلیت الكترونیك بصورت نصب دستگاههایی موسوم به كش لس آنهم فقط در ایستگاه تهران و به صورت آفلاین انجام گرفته است اما این مكانیزم مشکل زاست و بهتر است قطارهای حومهای منتهی به هر كلان شهر به معماری بلیت الكترونك همان كلان شهر متصل شوند مثلا قطارهای حومه تهران-كرج-هشتگرد ، تهران-پرند و تهران-پیشوا به سیستم بلیت الكترونیك تهران (ezpay) متصل شوند و سیستم مشابه سامانه اتوبوسرانی در آنها استقرار یابد. (دستگاه کارتخوان داخل واگن با قابلیت صدور بلیت موردی) زیرا بسیاری از مسافران حومهای
به قولی دقیقه 90 به ایستگاه میرسند و فرصتی برای تهیه بلیت از دستگاه كش لس ندارند و نمی توان مانع عبور آنها از گیت مسافری شد؛از طرفی بیشتر ایستگاهها مثل کرج و شهرقدس فاقد گیت بوده و محصور نمیباشند.
مشكلات مربوط به تعمیرات و نگهداری،نظافت و بهداشت،تأخیرات متعدد،قرارداد های متعدد راهبری و فنی و عدم اتصال به سیستم حمل و نقل همگانی درون شهری در برخی ایستگاهها مثل كرج و هشتگرد، پارهای دیگر از مسائل است كه باید هر چه سریعتر مرتفع شد. در زمینه تعمیرات و نگهداری ناوگان همانند بسیاری از كشور های دنیا، میتوان با عقد قرار دادهای بلندمدت با سازنده ناوگان و یكپارچهسازی قراردادهای فنی و راهبری، زمینه بهبود قابل توجهی را فراهم آورد.
در زمینه تأخیرات باید قطارهای حومه ای در گراف حركت دارای اولویت سیر باشند و به هیچ عنوان دچار تأخیر نگردد.
در نهایت باید گفت که دیگر فرصتی برای آزمون و خطا نیست و تمامی اقدامات توسعه ای قطارهای حومهای باید منجر به افزایش جابجایی واقعی مسافر شد و نه صرفاً توسعه ظرفیت اسمی.
محمد مهدی بقایی-كارشناس حمل و نقل ریلی