◄ بحران آب در گذرگاه استراتژیک/ سایه خشکسالی بر سر کانال پاناما و زنجیره تأمین جهانی

 کانال پاناما، شاهراه حیاتی تجارت دریایی جهان، بار دیگر با چالش مدیریت منابع آب مواجه شده است. سازمان کانال پاناما (ACP) در جدیدترین اطلاعیه خود، از اعمال محدودیت های آبخور (Draft) برای شناورهای «نئوپاناماکس» خبر داده است؛ تصمیمی که اگرچه در نگاه اول یک اقدام فنی به نظر می رسد، اما زنگ خطری جدی برای نرخ های حمل ونقل جهانی و کارایی زنجیره تأمین بین المللی است.

ال نینو و معمای سطح آب دریاچه گاتون

به گزارش تین نیوز، کانال پاناما برخلاف سایر آبراهه های جهان، بر پایه سیستم «قفل» (Lock) و استفاده از آب شیرین دریاچه «گاتون» (Gatun Lake) کار می کند. نوسانات اقلیمی، به ویژه پدیده ال نینو (El Niño) که موجب کاهش بارش های فصلی می شود، مستقیماً سطح آب این دریاچه را تحت تأثیر قرار داده است.

طبق آخرین گزارش های فنی، سازمان کانال پاناما حداکثر آبخور مجاز را به ۱۵.۰۹ متر (۴۹.۵ فوت) کاهش داده و بر اساس مدل های پیش بینی هیدرولوژیک، در صورت عدم بهبود شرایط بارندگی، این سقف در ماه های آتی تا ۱۴.۷۸ متر نیز کاهش خواهد یافت. این یعنی کشتی ها باید وزن بارگیری خود را به شدت مدیریت کنند تا در مسیر عبور از قفل ها به کف کانال برخورد نکنند.

تبعات اقتصادی: کاهش ظرفیت و افزایش هزینه ها

تحلیل گران حوزه دریانوردی بر این باورند که اعمال محدودیت های جدید در «آبخور» مجاز، با کاهش ظرفیت بارگیری شناورها (که هر سانتی متر آن معادل صدها تن کالا است)، عملاً بهره وری ناوگان را تقلیل داده و شرکت های کشتیرانی را ناگزیر به افزایش تعداد سفرها یا انتخاب مسیرهای جایگزین و طولانی تر می کند؛ فرآیندی که نه تنها با افزایش مصرف سوخت، انتشار بیشتر آلاینده ها و تأخیر در زنجیره تأمین همراه است، بلکه با محدود کردن عرضه ظرفیت در مسیرهای استراتژیک، موجبات نوسانات صعودی در نرخ کرایه حمل (Freight Rates) به مقاصد سواحل شرقی آمریکا و آمریکای لاتین را فراهم می آورد.

نگاهی به وضعیت ۵ درصد تجارت جهانی

کانال پاناما بیش از ۵ درصد از حجم تجارت دریایی جهان را مدیریت می کند. اگرچه وضعیت فعلی به وخامت بحران های سال ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ نیست، اما تکرار این محدودیت ها نشان می دهد که تغییرات اقلیمی از یک پدیده گذرا به یک «نرم جدید» (New Normal) در مدیریت عملیات بندری تبدیل شده است.

مدیران سازمان کانال پاناما در تلاشند با مدیریت هوشمند ترافیک و استفاده از فناوری های نوین در مدیریت منابع آب، تأثیر این محدودیت ها بر تعداد تردد روزانه را به حداقل برسانند. با این حال، تداوم این شرایط می تواند مالکان کشتی را به بازنگری در طراحی شناورها و استراتژی های مسیریابی وادار کند.

برای فعالان حوزه لجستیک در ایران و منطقه، رصد تحولات کانال پاناما از این جهت اهمیت دارد که هرگونه اختلال در این گذرگاه، زنجیره تأمین جهانی را به تأخیر می اندازد و هزینه های تمام شده کالاها (به ویژه کالاهای استراتژیک مانند سوخت های فسیلی و غلات) را در بازارهای جهانی تحت تأثیر قرار می دهد. مدیریت منابع آبی در پاناما، اکنون نه فقط یک مسئله زیست محیطی، بلکه یک فاکتور تعیین کننده در قیمت تمام شده کالا در اقصی نقاط جهان است.