◄ مسئولان، ریل را به‌ اندازه جاده محترم بشمارند

در حالی که صنایع ریلی کشور زیر بار مشکلات به سختی نفس می کشند، دبیر و رئیس هیئت مدیره انجمن صنایع ریلی ایران با هشداری صریح می گوید: «تاب آوری این صنعت رو به پایان است.» رحمت الله پوربابایی از مطالبه ای قدیمی اما مغفول سخن می گوید: اینکه سیاست گذاران، ریل را به اندازه جاده محترم بشمارند و سهم عادلانه ای از حمایت و بودجه به حمل ونقل ریلی اختصاص دهند، پیش از آن که چراغ کارخانه های این صنعت برای همیشه خاموش شود.

۱. مدیران صنایع ریلی کشور با مشکلات مالی و نقدینگی، تأمین اعتبار، کمبود سفارش تولید، تحریم و تورم افزایش هزینه های تولید و معضلات بسیار دیگر، دست به گریبان هستند و شرایط سختی را تجربه می کنند. انجمن صنایع ریلی ایران چه اقداماتی برای منعکس کردن این مشکلات به مراجع مسئول دولتی و حاکمیتی انجام داده و تاکنون چه نتایجی به دست آمده است؟

به نظرم این پرسش شما، ترکیبی یا چندلایه است که کوشش خواهم کرد آن را بشکافم و جزئی تر به آن پاسخ بدهم. علاوه بر آن مشکلات گریبان گیر صنایع ریلی نیز چند وجهی است وبه همین دلیل ساختارهای نهادهای صنفی مانند انجمن ها برای حفاظت بیشتر از منافع صنفی و اعضای خود لازم است با شناخت بهتر این منظومه، ریشه یابی دقیق علت ها، ارتباط آن ها با یک دیگر و البته با بررسی و نگاهی کارشناسانه به این موارد بپردازند وگرنه صرف ردیف کردن مشکلات و ارائه گزارش و آمار بدون ارزیابی، پیشنهاد و راه کارهای جبرانی نتیجه یی در پی ندارد.

نخست: در یک نگاه کلی مشکلات صنایع کشور در دو بخش کلی تعریف می شوند که بخش اول؛ مربوط به مسایل و مواردی است که از اختیار شرکت ها بیرون و به اقتصاد کلان و رفتار اقتصادی حاکمیت مربوط است و بی تردید رفتار اقتصادی حاکمیت نتیجه رفتارهای سیاسی، روابط بین الملل و ... کلان است. البته من نه کارشناس روابط سیاسی هستم و نه در این باره موضعی دارم اما منظور این است که یک برون داد اقتصادی، نتیجه مجموعه رفتارهای شبکه یی سیستم است که ویترین آن شکوفایی یا زمین گیر شدن اقتصاد می شود.

بخش دوم؛ صنایع کشور دچار یک سری مشکلات دیگری نیز هستند که ناشی از مسائل و راهبردهای درونی آن هاست و اگر چه بسیاری از مشکلات شان با بخش اول ارتباط دارد و متأثر از رفتارهای کلان اقتصادی حاکمیت است، اما از نگاه تحلیلی و بررسی کارشناسی می توان به این مدخل ورود نکرد و نهادی مانند انجمن هم با صرفه نظر از پرداختن به «بخش دوم» تلاش می کند تا با نگاهی کارشناسانه «بخش اول» را مورد واکاوی قرار دهد و آن جا که شرکت ها دست شان نمی رسد مفری بیاید و راهی برای حل آن ها پیدا کند. اساساً اگر گفته می شود نهادهای صنفی حلقه واسط بخش خصوصی و حاکمیت اند یکی از دلایلش همین است و این معنا همین جا ظهور و بروز می یابد.

دوم: متأسفانه رسوب مشکلات صنایع در هربخش با انبوه جزئیاتی که دارد و درهم تنیدگی آن ها، بافت و ساختاری را به وجود می آورد که انباشتگی آن ها در گذر زمان سبب استهلاک شده و ناگزیر تاب آوری سیستم به صفر میل خواهدکرد. همان گونه که گفتم به «بخش دوم» ورود نمی کنم اما قدری به نقش درهم تنیدگی جزئیات مشکلات صنایع در «بخش اول» می پردازم. آن گونه که در بطن پرسش شما هم آمده است مشکلات مالی و نقدینگی، تأمین اعتبار، کمبود سفارش تولید، تحریم و تورم افزایش هزینه های تولید و معضلات بسیار دیگر که لاجرم بخش مهمی از آن ها ساختاری و از اختیار شرکت ها بیرون است همان بافتاری است که پیش تر گفته شد که با یک درهم تنیدگی پیچیده و انباشته در گذر سال های پرتنش، استهلاک سیستماتیک صنایع را رقم زده است.

انجمن بدون کوچکترین ابهام و تردیدی باور دارد که صنایع کشور، به ویژه صنایع ریلی حال شان خوب نیست و زمان زیادی به پایان تاب آوری آن ها نمانده است از این رو در تلاش برای یافتن راهی برای رهایی از این پیچیدگی کمرشکن و سردرگمی روزافزون، با اعضای محترم و شرکت های زیرمجموعه از یک سو و نهادها بالادستی و سازمان های متولی از سوی دیگر ارتباطات موثر خود را تقویت کرده و مشغول رایزنی و فعالیت هایی برای برون رفت از اوضاع و شرایط سخت صنایع ریلی است. البته انعکاس مشکلات و مسائل صنایع ریلی یک روی سکه است که همواره با رصد آن ها، حتی پیش از بروز و ظهور نشانه های بحران به شیوه های گوناگون (مکاتبه، سخنرانی، رسانه ها و...) اعلام شده و سوابقش حداقل در رسانه ی شما(تین نیوز) موجود است.

در شرایط بحرانی مانند همین سال های اخیر نیز به همه دستگاه های متولی حکمرانی و مسئول گزارش های مفصل و متعددی فرستاده و هشدارهای لازم منتقل شده است اما روی دیگر سکه ارائه پیشنهادها و راه کارهای عملی برای عبور از بحران است که رویکرد انجمن صنایع ریلی ایران همیشه این گونه بوده و خوش بختانه در تعامل با سازمان های بالادستی پیشنهادهای انجمن بعضاً مورد قبول واقع شده و در قالب طرح هایی برای حمایت از صنایع ریلی درحال برنامه ریزی و انجام است. در اجرای قانون حمایت از کالای ساخت داخل، انجمن صنایع ریلی ایران در تعاملی سازنده با وزارت صنعت، معدن و تجارت، در حمایت از شرکت های سازنده داخلی با همه ی توان و تمام قد در برابر واردات بی رویه ایستاده و برابر نص صریح قانون از منافع اعضای انجمن دفاع می کند و تا امروز وزارت صمت نیز تعامل خوبی با انجمن داشته است.

2. تازه ترین اخبار از سفارش گذاری یا هر گونه اقدام برای رونق بخشی به صنایع ریلی چیست؟ ایده یا پیشنهادی در این زمینه دارید؟

متأسفانه اخبار خوبی در این باره ندارم و منتشر نشده، چندین سال است که خطوط تولید با حداقل ظرفیت مشغول و در برخی موارد حتی خوابند و با این که از دوره گذشته این روزها را به مسئولان گوشزد کرده بودیم، اما شرایط متأسفانه به سمت پیش بینی ما پیش می رود که ممکن است بسیاری از شرکت ها اعلام ورشکستگی کنند. از آن جایی که سفارش تولید ناوگان در شبکه ریلی مستلزم سرمایه گذاری هنگفت با بازگشت سرمایه نسبتاً طولانی است در همه ی دنیا مالک ناوگان ثبت سفارش را با کمک ال سی حمایتی دولت ها یا بانک انجام می دهد، با این کار تولیدکننده در موعد مقرر ارزش قرارداد را دیافت و با مالک تسویه می کند و گرفتا تأنمین اعتبار و نقدینگی در سیستم بانکی نمی شود. به عبارتی ماهیت اقتصاد ریلی به دلیل خدماتش عمومی است و به سبب های گوناگون در جهت سیاست های رفاهی حاکمیتی و ملی برای عموم مردم خدمات ارائه می کند ناگزیر از دریافت یارانه و حمایت های دولتی است. بنا به همین دلایل راهکارهای انجمن در این مورد بسیار روشن است و بارها اعلام شده و یک بار دیگر یادآور هم می شوم، صنعت ریلی را به اندازه ی صنعت خودرو و حمل و نقل ریلی را به اندازه حمل و نقل جاده ای محترم بشمارند و سهم حمایتی آن را منصفانه و متناسب با کیک اقتصاد، از کیک بودجه بپردازند. البته پرداختن به این موضوع زمان بیش تری را می طلبد و به سهم خودم آماده ام تا در کنار دیگر دوستان کارشناس مورد واکاوی و بررسی دقیق قرارگیرد.

پیشنهادی برای شما و همکاران محترم تان دارم، اگر برای رسانه ها نیز جذابیت دارد خوب است گزارشی از یک قیاس کلی و تطبیقی دو بخش صنعت ریلی و جاده ای مبتنی بر گزارش های رسمی و قوانین مصوب کشور، در ابعاد گوناگون(مصرف سوخت، زمانبندی جابه جایی حمل کالا و مسافر، ایمنی، موارد زیست محیطی، تلفات، خسارات و...) در برابر اهمیت و سهم حمایتی در (تخصیص بودجه های ریالی و ارزی، پشتیبانی مالی و سرمایه گذاری، مشوق های قانونی و...) منتشر کنند و به نظرم یک دیتابیس خوبی به دست می دهد تا مبنای پرسش های آسیب شناسی و گفت وگو با مسئولان باشد شاید بر اثر تکرار تلنگری وارد و در تصمیمات نامتوازن توسعه صنعت حمل و نقل کشور تجدیدنظر کنند.

منظورم از این پیشنهاد این است که بعضی وقت ها اجرای نص قانون گره گشا که چه عرض کنم، از گره خوردن امور پیش گیری خواهد کرد. در بسیاری از موارد مشکلات صنایع ریلی ناشی از نادیده گرفتن قوانین و تعلل در اجرای به موقع آن است. به باور من در صورتبندی کلان توسعه، رقابت بین شقوق صنعت بی معناست اما ما در رقابتی ناخواسته با صنعت و حمل ونقل جاده ای قرار گرفته ایم که از قضا ناعادلانه است و با ناداوری هم روبه روییم اما با این همه معتقدم این وضعیت نتیجه ی شکست صنعت ریلی نیست بلکه به این دلیل است که هیچ گاه فرصت شکوفایی به آن داده نشده است.

 ۳. برخی از مدیران شرکت های ریلی از توانمندی های صادراتی سخن می گویند و بر لزوم توجه به بازارهای صادراتی برای تولیدات ریلی ایرانی تأکید کرده اند. از این اظهارات چه ارزیابی ای دارید؟ آیا واقع بینانه هستند؟

چطور واقع بینانه نیست؟!... همانطور که می دانید ایران عزیز ما در صنعت ریلی از پیش تازان منطقه و سال آینده 100سالگی راه اندازی راه آهن در ایران است. در این مدت نسبتاً طولانی شرکت های تولیدی مهم و ارزشمندی با قدمت 50-60ساله پا گرفته اند که با اختلاف، پرچمدار صنایع ریلی ملی و فراملی هستند. این را با اطلاع دقیق عرض می کنم، صنایع ریلی از ظرفیت روزآمد، منحصربفرد و بالقوه یی در زمینه های دانش فنی، مهارت، نیروی کار، مدیریت، خطوط تولید، مواد اولیه و... برخوردار است و به ضرس قاطع توانایی طراحی و ساخت مدرن ترین نیازهای ناوگان (لوکوموتیو، واگن، قطعات، مجموعه ها، خط و ابنیه، علایم و سیگنالینگ و...) و ارائه خدمات (فنی و مهندسی، مشاوره و بازرسی، تعمیرات و نگهداری و...) را برابر با استاندارد Uic داراست و علاوه بر نیاز داخلی امکان صدور محصولات و خدمات به دیگر کشورها وجود دارد که بدون تردید یکی از مسیرهای معرفی و درامدزایی شرکت ها و شکوفایی صنعت است.

۴. باتوجه به تجربه جنابعالی، انجمن ها و تشکل های ریلی در ایران امکان هم افزایی و کمک بیشتر به رونق امور و فعالیت های شرکت های زیرمجموعه خود را دارند؟ به بیان دیگر و انجمن شرکت های حمل و نقل ریلی چگونه می تواند به انجمن صنایع ریلی در برطرف شدن یا کاهش مشکلات شرکت های تابعه این انجمن کمک کند و برعکس..

شخصاً در ادوار گوناگونی که در خدمت اعضای محترم بوده ام، همیشه شعارم تعامل و هم افزایی نهادهای صنفی چه با یک دیگر و چه با سازمان های حاکمیتی بوده و البته در تعامل با اعضای محترم و همکارانم در هیئت مدیره، راهبرد انجمن صنایع ریلی نیز بر همین اصل  بنا شده است. شاید در نگاه اول تعدد انجمن های صنفی در یک بخش از صنعت مانند صنعت ریلی ضروری به نظر نیاید اما به نظر من نشان از پویایی و سرزندگی صنعت است و معلوم است که اهداف همه ی آن ها با توانمندسازی «صنعت» هم پوشانی دارد پس مهم این است که با هم افزایی و در کنار هم یک صدا این هدف کلان و مشترک را پی گیری کنند. چه اگر چنین شود تعداد آن ها به مثابه تقسم کار در جزئیات است و امور با هزینه و زمان کمتری برای رسیدن به هدف راهبردی مشترک، بهتر سامان می یابد. اما اگر پراکنده در پی رسیدن به اهداف خود باشند هم انرژی بسیاری صرف و قطعا ً زمان بیشتری هم تلف خواهند کرد. خوشبختانه این دوره هم انجمن صنایع ریلی ایران رویکرد تعاملی و هم افزایی را در دستورکار دارد و بدون تردید با سایر سمن ها همکاری نزدیک و پیوسته یی داشته و باور داریم «خانواده بزرگ صنعت ریلی» با تلاش همه ی اعضای خود پابرجا و استوار به توسعه ی کمی و کیفی می رسد.