◄ چرا غول‌ های کشتیرانی چین هرمز و باب‌ المندب را دور می‌ زنند؟

تغییر مسیر نفتکش های دو شرکت بزرگ دولتی چین، یعنی COSCO Shipping Energy Transportation و China Merchants Energy Shipping، نشانه ای از بازتعریف راهبرد امنیت انرژی پکن در مسیرهای دریایی خاورمیانه است. این تغییر صرفاً به معنای انتخاب یک مسیر جایگزین نیست؛ بلکه نشان می دهد ریسک های امنیتی، بیمه ای و عملیاتی گلوگاه های دریایی، بیش از گذشته در تصمیم گیری شرکت های کشتیرانی و مالکان نفتکش ها اثرگذار شده است.

به گزارش سرویس دریایی تین نیوز،  از اواخر ژوئیه، نفتکش های تحت مدیریت این دو شرکت از ورود مستقیم به برخی مناطق پرریسک در تنگه هرمز و باب المندب خودداری کرده و بخشی از عملیات بارگیری و انتقال محموله را به خارج از خلیج فارس منتقل کرده اند.

انتقال عملیات به عمان و فجیره

نفتکش های غول پیکر یا VLCC، یکی از مهم ترین حلقه های زنجیره انتقال نفت خاورمیانه به چین هستند. پیش از این، بخش قابل توجهی از نفت وارداتی چین از خاورمیانه از مسیرهای سنتی منطقه و با عبور از گلوگاه هایی مانند هرمز و باب المندب جابه جا می شد.

اما افزایش نااطمینانی های امنیتی، شرکت های کشتیرانی را به سمت مدل عملیاتی متفاوتی سوق داده است. در این مدل، نفتکش ها برای بارگیری یا تحویل محموله تا حد امکان از ورود مستقیم به مناطق پرریسک پرهیز می کنند و عملیات خود را در نقاطی مانند فجیره امارات و سواحل عمان انجام می دهند.

گزارش های موجود از استقرار ۲۴ فروند VLCC تحت مدیریت COSCO و CMES در فاصله زمانی اوت تا اواسط سپتامبر حکایت دارد؛ نفتکش هایی که برای بارگیری خارج از محدوده خلیج فارس در نظر گرفته شده اند.

رونق عملیات کشتی به کشتی در خلیج عمان

یکی از پیامدهای این تغییر راهبرد، افزایش عملیات کشتی به کشتی یا STS در آب های عمان است. در این روش، محموله نفتی در نقطه ای خارج از پایانه های اصلی و میان دو شناور منتقل می شود؛ روشی که می تواند به شرکت ها اجازه دهد بدون ورود مستقیم به مناطق پرریسک، جریان انتقال نفت را حفظ کنند.

داده های منتسب به مؤسسات ردیابی بازار نفتکش، از جمله کپلر و ورتکسا، نشان می دهد حجم انتقال نفت توسط کشتی های چینی در خلیج عمان طی ماه های ژوئن و ژوئیه از ۶۰۰ هزار بشکه در روز فراتر رفته است. این رقم در مقایسه با ماه های پیش از آن، افزایش قابل توجهی را نشان می دهد؛ دوره ای که عملیات STS در این منطقه تقریباً در سطح بسیار پایینی قرار داشت.

در نتیجه، عمان و فجیره به تدریج در حال ایفای نقش به عنوان هاب های واسط انتقال نفت هستند؛ هاب هایی که می توانند جریان محموله به سمت چین را حفظ کنند، بدون آنکه همه نفتکش ها ناچار به عبور مستقیم از گلوگاه های پرریسک باشند.

افزایش سودآوری نفتکش های VLCC

افزایش ریسک در مسیرهای دریایی، اگرچه هزینه های بیمه و عملیاتی را بالا می برد، اما هم زمان بازار نفتکش ها را برای مالکان شناورها جذاب تر کرده است. نرخ حمل در مسیر عمان به چین به حدود ۱۴۰ هزار دلار در روز رسیده و برآورد می شود سود خالص مالکان پس از کسر هزینه ها به حدود ۱۱۰ هزار دلار در روز برسد.

این رقم در مقایسه با سود روزانه ۳۰ تا ۴۰ هزار دلاری در شرایط عادی، جهشی چشمگیر محسوب می شود. افزایش تقاضا برای نفتکش های بزرگ، طولانی تر شدن مسیرها، رشد عملیات STS و اضافه شدن هزینه های ریسک و بیمه، از مهم ترین عوامل اثرگذار بر نرخ های حمل هستند.

با این حال، سود بالاتر به معنای کاهش ریسک نیست. حضور بیشتر شناورها در مناطق عملیاتی جدید، نیازمند هماهنگی های فنی، ارزیابی دقیق شرایط جوی و دریایی، تأمین پوشش بیمه ای و رعایت الزامات ایمنی در زمان انتقال محموله است.

پیامدهای تغییر مسیر برای تجارت جهانی نفت

چرخش شرکت های چینی به سمت مسیرهای جایگزین، می تواند پیامدهایی فراتر از عملکرد دو شرکت داشته باشد. اگر شرکت های بزرگ کشتیرانی، مسیرهای سنتی را برای مدت طولانی پرریسک ارزیابی کنند، عواملی مانند حق بیمه جنگی، امنیت خدمه، هزینه سوخت، زمان سفر و ریسک توقیف یا آسیب به شناورها به عناصر دائمی تصمیم گیری در تجارت نفت تبدیل خواهند شد.

چین همچنین مسیرهای دیگری را برای تأمین نفت آزمایش کرده است؛ از جمله دور زدن دریای سرخ و استفاده از مسیرهای متفاوت برای انتقال نفت عربستان از مبدأهای خارج از خلیج فارس. این اقدامات نشان می دهد پکن به دنبال ایجاد انعطاف بیشتر در زنجیره تأمین انرژی خود است تا اختلال در یک گلوگاه، جریان واردات نفت را به طور کامل متوقف نکند.

هاب های جدید در حاشیه خلیج فارس

افزایش نقش عمان و فجیره در این الگوی جدید، جایگاه بنادر و مناطق عملیاتی خارج از گلوگاه های اصلی را تقویت می کند. این مناطق می توانند با ارائه خدماتی مانند سوخت رسانی، لنگرگیری، انتقال کشتی به کشتی و پشتیبانی لجستیکی، بخشی از بار عملیاتی تجارت نفت را به خود اختصاص دهند.

در چنین شرایطی، رقابت بنادر منطقه دیگر فقط بر سر جذب بار مستقیم نیست؛ بلکه توانایی ارائه خدمات امن، سریع و کم ریسک به شناورهای عبوری نیز به مزیت رقابتی تبدیل می شود.

دور زدن هرمز و باب المندب از سوی غول های کشتیرانی چین، واکنشی به افزایش ریسک های ژئوپلیتیک و تلاش برای حفظ جریان واردات نفت است. انتقال بخشی از عملیات به عمان و فجیره، رشد STS و افزایش تقاضا برای نفتکش های VLCC، نشانه های شکل گیری آرایش تازه ای در تجارت دریایی نفت هستند؛ آرایشی که ممکن است حتی پس از کاهش تنش ها نیز بخشی از رفتار جدید بازار باقی بماند.

با این حال، برای ارزیابی دقیق دامنه این تغییر، باید مشخص شود که آیا این اقدام به توقف کامل عبور نفتکش های چینی از هرمز و باب المندب منجر شده یا صرفاً بخشی از ناوگان این شرکت ها، به صورت موقت و تاکتیکی، مسیرهای جایگزین را انتخاب کرده است.