◄ حمل و نقل در سالی که گذشت / بخش پنجم حمل و نقل شهری

وبلاگ تین نیوز، امیر جعفرپور | در سال 1392 و به عبارتی اولین سال استقرار دولت یازدهم، حمل و نقل در ابعاد مختلفش رو به پیشرفت و بهبود و در مواردی توقف بود. در هشت قسمت گزارش "حمل و نقل در سالی که گذشت" به بررسی مختصر هر یکی از هشت شیوه و موضوع اصلی حمل و نقل کشور پرداخته و در پایان یک جمع بندی ارائه می‌شود. چهار بخش قبلی این گزارش به حمل و نقل هوایی، دریایی، ریلی، جاده‌ای اختصاص داشت، در بخش پنجم به حمل و نقل شهری پرداخته شده است.

حمل و نقل شهری:
بیشترین فعالان و ذینفعان حمل و نقل در زیر بخش حمل و نقل شهری در حال تکاپو هستند. شاید جالب باشد که بدانید از کل مسافر جابه جا شده در هر روز کمتر از 4 درصد برون شهری و 96 درصد درون شهری هستند (3 میلیون مسافر برون شهری عمومی و شخصی در کل شیوه هادر مقابل 77 میلیون مسافر درون شهری و روستایی).
در مورد بار هم این عدد 20درصد و 80 درصد است یعنی حدود 2 میلیون تن بار برون شهری روزانه در کلیه زیربخش‌ها در مقابل 8 میلیون تن بار درون شهری (با و بدون بارنامه) روزانه جابه جا می شود. البته با احتساب مسافت حمل، بر حسب تن کیلومتر، سهم بار شهری و برون شهری مساوی (50-50) خواهد بود. از سویی نیمی از ناوگان باری سنگین و نیمه سنگین کشور (حدود 400 هزار دستگاه) در حمل و نقل شهری، حومه ای و روستایی فعالند و به همین تعداد نیز ناوگان باری سبک خدمت رسانی می کنند.
 
در حمل و نقل عمومی مسافر بیش از 25 هزار دستگاه اتوبوس و دو برابر آن مدیبوس و مینی بوس و حدود 300 هزار تاکسی فعالند. معادل همین تعداد تاکسی نیز ناوگان حمل و نقل سفارشی در قالب موسسات خودروی کرایه و مسافربرهای شخصی (غیر مجاز) فعالیت می کنند. لذا جمع فعالان در حوزه حمل و نقل بار و مسافر شهری، حومه ای و روستایی حدود 2 میلیون نفر (نیمی در حوزه بار و نیمی در بخش مسافری) می باشد که 2 برابر فعالان حمل و نقل برون شهری است.
 
در حال حاضر 2 کلان شهر تهران و مشهد، برخوردار از حمل و نقل ریلی در حال بهره برداری بابیش از 4 میلیون جابه جایی (بلیت) در روز بوده و هفت کلان شهر اصفهان، شیراز، تبریز، کرج، اهواز، قم و کرمانشاه در حال ساخت و تجهیز سامانه ریلی شهری و حومه ای هستند. در نتیجه اکنون سهم 6 درصدی از جابه جایی روزانه به عهده ریل شهری است. 

اتوبوسرانی‌ها در هر روز در 100 شهر کشور (که جمعیت 40 میلیونی دارند)، حدود 17 میلیون نفر را با اتوبوس ها و مینی بوس های تحت نظارتشان جابه جا می کنند و سهم حدود 2 درصدی از جابجایی روزانه شهری و حومه ای دارند. تاکسی ها و ون ها نیز در حمل و نقل شهری و حومه ای نقش 32 درصدی دارند و متولی جابجایی مسافران در 1000 شهر کشور با حجم حدود 25 میلیون نفر در روز و جمعیت 55 میلیونی شهرها و 22 میلیونی روستاها هستند. البته در کلان شهرها سهم تاکسی حدود 25 درصد و در شهرهای متوسط و کوچک که اتوبوسرانی ندارند بین 30 تا 50 درصد است و میانگین این سهم به 32 درصد بالغ می‌شود. در مجموع سهم حمل و نقل عمومی از کل جا به جایی ها، به 60 درصد می رسد. 

در صورت عدم محاسبه سفرهای غیر موتوری (شامل دوچرخه و پیاده) در جابه جایی ها و در نظر گرفتن جا به جایی های سواره، این سهم به بیش از 65 درصد می رسد که تا عدد 75 درصد که در قانون توسعه حمل و نقل عمومی آمده فاصله نسبتاً کمتری نسبت به گذشته دارد (در سال 85 این عدد حدود 40 درصد بود). نکته قابل توجه در مورد ناوگان حمل و نقل که مبدأ و مقصد سفرشان شهر یا روستا است، لزوم در نظر گرفتن کل آن در این قسمت است. 

در پایان سال 92 با روند فعلی تولید، پیش بینی می شود حدود 24 میلیون وسیله نقلیه سواری یا وانت شخصی در کشور وجود داشته باشد. از این تعداد وسیله نقلیه حدود نیمی از آن در کلان شهرها با جمعیت حدود 20 میلیون نفر استفاده می شود. بقیه ناوگان در بیش از 1200 شهر دیگر و حدود 60 هزار روستا و آبادی و برای جمعیت 57 میلیونی آنها به کار می‌رود. جالب اینکه از میان شاغلان حمل ونقل عمومی نیز نیمی از آنها در کلان شهرها فعالند و در عمل بقیه کشور بهره مندی کمی دارند.