چرا رانندگان تهرانی بیش‌از گذشته «بوق» می‌زنند؟

  اصلا چرا بوق؟
بوق وسیله‌ای است هشداردهنده که رسیدن یا حضور وسیله نقلیه را به دیگران خبر می‌دهد. همه اتومبیل‌ها، کامیون‌ها، کشتی‌ها، قطار‌ها و در برخی مواقع دوچرخه‌ها ملزم به داشتن بوق هستند. الیور لوکاس، دانشمندی از شهر بیرمنگام انگلیس برای نخستین‌بار این وسیله را در سال ۱۹۱۰ میلادی اختراع و به جهان معرفی کرد تا تردد خودرو‌ها را به عابران پیاده هشدار دهد. بعد‌ها بیشتر خودرو‌ها به بوق‌های الکتریکی مجهز شدند تا در مواقع اضطراری مورد استفاده قرار گیرند. بوق استاندارد از طریق قطع و وصل الکترومغناطیسی کار می‌کند. طبق مقررات راهنمایی و رانندگی، صدای بوق خودروهای معمولی باید بین 1/8تا 3/5کیلوهرتز یا ۱۱۲ دسیبل باشد. چنین صدایی در سروصدای عبور و مرور دیگر اتومبیل‌ها و سرعت‌های بالا هم به خوبی قابل شنیدن است. برخی از بوق‌ها به‌صورت دوقلو تولید می‌شوند که صدای گوشنوازتری دارند و می‌توانند نقش علامت هشدار را هم داشته باشند. امروزه در بسیاری از شهرهای اروپایی استفاده از این نوع بوق‌ها متداول شده است.

      بوق نزنید تا جریمه نشوید
قانون به صراحت وضعیت آنهایی را که از بوق درست استفاده نمی‌کنند روشن کرده است. بر اساس بند 2125 قانون رسیدگی به تخلفات رانندگی، تولید صدای نامتعارف یا ناهنجار از بوق‌های شیپوری، لوله اگزوز، سامانه صوتی یا بلندگوی منصوب در وسایل نقلیه و امثالهم،در قانون مبلغ 40 هزار تومان برای آن پیش‌بینی‌شده است. تولید صدای ناهنجار یا نامتعارف به‌دلیل استفاده از بوق‌های شیپوری و ... در کلان شهر‌ها، مراکز استان‌ها و جاده‌های بین شهری جریمه ۴۰هزارتومانی به همراه خواهد داشت. این عمل با کد جریمه ۲۱۲۵، در شهرهای کوچک و روستا‌ها به‌ترتیب ۳۰هزار و ۲۰هزارتومان جریمه دارد. بوق‌زدن مقابل محل‌های ممنوعه همچون مقابل بیمارستان‌ها با کد تخلف ۲۱۲۴، در کلانشهر‌ها جریمه ۳۰ هزار تومانی و در شهرهای کوچک ۲۰هزار تومان جریمه دارد.

      شهر و معضل آلودگی صوتی
راه آهن، فرودگاه ها و بزرگراه ها دارای بیشترین آلودگی صوتی در شهرها هستند. شهروندانی که ساکن مناطق مسکونی نزدیک به فرودگاه ها و بزرگراه ها هستند بیش از دیگران در معرض آلودگی صوتی قرار دارند، به عنوان نمونه ساکنان اطراف فرودگاه مهرآباد تهران، در معرض اثرات زیانبار آلودگی صوتی ناشی از حرکت هواپیماها هستند. آلوده ترین قسمت شهرها از لحاظ آلودگی صوتی، مناطق مرکزی و پرترافیک شهر، مناطق جنوبی و پرجمعیت بویژه مناطقی که ریل راه آهن از آنها می گذرد یا در مسیر پرواز هواپیماها قرار دارند، است. بررسی ها نشان می دهد مراکز آموزشی در کلانشهرها از گزینه های اصلی در معرض آلودگی صوتی هستند، به طور مثال در تهران 95 درصد مراکز درمانی در معرض آلودگی صوتی بیش از حد مجاز قرار دارند. بدون شک «بوق‌ها» در شهری مثل تهران، یکی از عوامل اصلی آلودگی‌های صوتی به شمار می‌آیند؛ «بوق‌هایی» با صداهای متفاوت؛ «بوق‌هایی» با قیمت‌های متفاوت و «بوق‌های»دیوانه‌کننده متفاوت.

      با بوق حرف می زنیم
از خانه خارج می شویم و با بوق با همسایه ای که در کوچه می بینیم سلام و احوال پرسی می کنیم. برای صدا زدن کسی که در آن سوی خیابان می بینیم بوق می زنیم. راننده برای متوجه‌کردن مسافر و پرسیدن مسیر، چند بوق کوتاه می‌زند و اگر مسیر مسافر با او همخوانی داشته باشد با یک بوق دیگر اعلام موافقت می کند. برخی از رانندگان تاکسی، مسافرکش‌های شخصی و رانندگان اتوبوسی که در یک مسیر خاص و مشخص کار می‌کنند، هر بار که یکدیگر را در حال رفت‌وآمد ببینند، چند بوق می‌زنند که معانی متفاوتی دارد، یا احوال پرسی است یا از موضوعی به او خبر می دهد.  نوع دیگری از بوق‌زدن‌ها، بوق‌های آموزش آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی هستند. مثلاً‌ راننده‌ای وسط تقاطع توقف می‌کند، پارک دوبله می‌کند یا خیابان یکطرفه را به صورت برعکس(خلاف) حرکت می‌کند و رانندگان دیگر با بوق زدن، به او می‌فهمانند که باید به تابلوها توجه و به قوانین احترام بگذارد. درکل انواع مختلفی بوق داریم، بوق سلام، بوق خداحافظی، تشکر، خسته نباشی، عرض ارادت، مسافرکشی، راه باز کن، ضد جریمه، دعوا و عروسی و شادی و حتی اگر بیشتر دقت کنیم خلاقیت مان را در موارد بی شماری دیگری در زمینه استفاده از بوق به کار می بریم.

      سوهان روحی به نام بوق
سر و صدای محیط اطراف در دراز مدت منجر به ایجاد ضایعات فیزیولوژیک در انسان شده و گاه آثار آن ها به صورت خستگی، خواب آلودگی و حملات عصبی بروز می نماید. یکی از مشکلات آلودگی صوتی جامعه ما بوق زدن های نابه جا و بی جهت رانندگان است. بوق های غیرضروری که از یک خشم درونی سرچشمه گرفته است. خشمی که ناشی از ناامیدی،‌ناکامی و مشکلات شغلی یا اجتماعی است. آذر دخت داوری، کارشناس ارشد روان شناسی بالینی آلودگی صوتی را این گونه تعریف می کند:« آلودگی صوتی یعنی یک محرک شنیداری که هم شدت و هم تکرار آن بالا باشد و روی اعصاب و روان انسان آسیب برساند.» داوری معتقد است که « بوق های ناگهانی که ما به طور زیاد در طول زندگی می شنویم و با آن برخورد می کنیم در افراد ایجاد هراس می کند و این هراس در نهایت می تواند در افراد ایجاد اختلال کند.» او علت نصب تابلوهای بوق زدن ممنوع را چنین می داند: « چیزی که ما به عنوان علائم هشدار ممنوعیت بوق زدن در جلوی درب بیمارستان ها یا برخی مراکز می بینیم دقیقا برای جلوگیری از ایجاد همین آسیب ها است».

      چه کنیم که بوق نزنیم؟
آذردخت داوری برای پیشگیری از آسیب هایی که بوق زدن در روان افراد ایجاد می کند معتقد است که باید افراد جامعه را نسبت به این نتایج آگاه کرد:« تهیه برنامه های آگاهی دهنده و فرهنگ ساز در تلویزیون، فضاهای مجازی، رسانه ها باید در دستور کار قراب گیرد تا سعی کنیم فرهنگ غلط بوق زدن را که به واقع تبدیل به یک فرهنگ در میان ما شده کمرنگ و محو کنیم و در نهایت آسیب های ناشی از بوق زدن و آلودگی صوتی را به حداقل برسانیم.» در هند در شهر بمبئی روزی به نام « روز بدون بوق» نام گذاری شده است که تاثیر مثبتی در روند آگاهی بخشی و اثرذاری مثبت روی مشکل بوق زدن که با آن دست به گریبان بود بگذارد. به نظر می رسد که برنامه ریزان کشور ما نیز می توانند با شبیه سازی چنین اقداماتی حرکتی مثبت در راه فرهنگ سازی و بهبود فرهنگ رانندگی در کشور بردارند.