◄ نسخه ابتکاری سرمایه گذاری در صنعت ریلی مسافری/ بزرگترین سرمایه گذاری 3 سال اخیر در قطارهای مسافری

صنعت حمل ونقل ریلی مسافری در حالی سفرهای نوروزی را با شرایط جنگی همزمان تجربه کرد که این حوزه همچنان با چالش های جدی در حوزه تأمین لکوموتیو، ناترازی اقتصادی و کمبود سرمایه گذاری روبه رو است. 

سید جواد ساداتی، مدیرعامل شرکت «ریل ترابر سبا»، و عضور هیات مدیره انجمن صنفی شرکت های حمل و نقل ریلی در این گفت وگو از  موانع ساختاری صنعت ریلی، تجربه بزرگ ترین سرمایه گذاری سه سال اخیر در ناوگان مسافری و راهکارهای ابتکاری رشد سرمایه گذاری در این شرکت سخن گفته است.

به عقیده شما بزرگ ترین معضل شرکت های ریلی مسافری در کشور چیست؟

به باور من، تناقض بین مدل اقتصادی تعریف شده برای این شرکت ها و مداخله دولت در این مدل، بزرگ ترین چالش صنعت ریلی مسافری است. مدل اقتصادی در این شرکت ها، همانند سایر کسب وکارها، بر پایه تعادل میان «درآمد» و «هزینه» تعریف می شود. درآمد اصلی این شرکت ها از محل فروش بلیت تأمین می شود و طبیعتاً باید هزینه های جاری، نگهداری، تعمیرات، نیروی انسانی و سرمایه گذاری های آتی را پوشش دهد اما چالش اساسی از آنجا آغاز می شود که تعیین قیمت بلیت در اختیار شرکت ها نیست و از سوی دولت و نهادهای حاکمیتی، مشخص می شود. تصمیم گیری این نهادها با هدف جلوگیری از فشار اقتصادی به مردم و کنترل افزایش قیمت ها انجام می شود. در مقابل، ساختار هزینه ای شرکت ها کاملاً تابع بازار آزاد است. به این معنی که قیمت قطعات فنی، اقلام مصرفی، مواد غذایی و پذیرایی، تجهیزات بهداشتی، منسوجات و سایر ملزومات عملیاتی بر اساس نرخ های بازار تعیین می شود و نظارت یا کنترل قابل توجهی  از سوی دولت بر این بخش وجود ندارد. شرکت های ریلی در برابر افزایش مداوم هزینه ها، عملاً اختیار و ابزار مؤثری برای چانه زنی ندارند؛ به ویژه آنکه تعداد تأمین کنندگان قطعات تخصصی ریلی محدود است و امکان انتخاب گسترده در بازار وجود ندارد.

در حوزه نیروی انسانی نیز اگرچه دولت محترم حداقل افزایش حقوق را در ابتدای هر سال اعلام می کند، اما این ارقام کف حقوق محسوب می شود. برای حفظ نیروهای متخصص، ناگزیر باید افزایش بیشتری اعمال شود. به عنوان نمونه، در شرکت ریل ترابر سبا طی سال جاری در نیمه نخست سال ۳۵ درصد و در نیمه دوم سال نیز از طریق مشوق و افزایش رفاهی  به حقوق و مزایا افزایش یافته است  تا هم نیروی انسانی حفظ شود و هم کیفیت خدمات آسیب نبیند. نتیجه این شرایط، ایجاد ناترازی میان دخل و خرج شرکت هاست؛ به گونه ای که قیمت بلیت متناسب با رشد هزینه ها افزایش نمی یابد و شرکت ها سال به سال با فشار مالی بیشتری مواجه می شوند.

این ناترازی چه پیامدهایی برای شرکت ها و به طور کلی حوزه مسافری ریلی داشته است؟

یکی از پیامدهای این ناترازی، مصرف تدریجی سرمایه اصلی شرکت ها است. در مدل استاندارد اقتصادی، شرکت باید بخشی از درآمد خود را برای نوسازی و جایگزینی واگن ها پس از پایان عمر مفید کنار بگذارد اما در شرایط فعلی، عملاً چنین امکانی وجود ندارد و درآمدها صرف هزینه های جاری می شود. به تعبیر دیگر، شرکت ها به جای اندوخته سازی برای نوسازی ناوگان، از اصل سرمایه خود هزینه می کنند. روندی که در بلندمدت پایداری صنعت را تهدید می کند. از سوی دیگر این فشار اقتصادی بر ایمنی قطارها و کیفیت خدمات نیز تاثیرگذار است. البته در حوزه ایمنی، نظارت های سخت گیرانه حاکمیتی و کنترلی از سوی مجموعه ریلی کشور مانع از بروز آسیب جدی شده است. ایمنی خط قرمز صنعت ریلی محسوب می شود و بازرسی های فنی مستمر، به ویژه در ایستگاه های تشکیلاتی، اجازه نمی دهد قطارها بدون رعایت استانداردهای ایمنی سیر کنند. از این منظر، نگرانی جدی در حوزه ایمنی وجود ندارد اما در بخش خدمات، فشار اقتصادی می تواند اثرگذار باشد. با این حال، شرکت های مسافری تلاش کرده اند سطح مطلوب خدمات را حفظ کنند؛ چراکه افت کیفیت، مستقیماً به کاهش اعتماد و استقبال مسافران منجر می شود. به همین دلیل، با وجود دشواری های مالی، شرکت ها هزینه های لازم را برای نگهداشت کیفیت خدمات متقبل می شوند، هرچند این امر به افزایش فشار مالی بر آن ها انجامیده است. در مجموع، صنعت حمل ونقل ریلی مسافری با وجود پذیرش شرایط اقتصادی کشور و همراهی با سیاست های حاکمیتی، انتظار دارد در بخش هزینه ها نیز حمایت ها و سازوکارهای کنترلی یا یارانه ای پیش بینی شود تا تعادل اقتصادی این صنعت حفظ و امکان نوسازی و توسعه ناوگان فراهم شود.

وضعیت تامین لکوموتیو در حال حاضر چگونه است؟ شرایط نسبت به سال قبل بهتر شده یا خیر؟

اگر بخواهیم صادقانه صحبت کنیم باید گفت از نظر لکوموتیو شرایط خیلی بهتر نشده است. لکوموتیو شاهرگ حیاتی بخش مسافری است. در حال حاضر صنعت ریلی کشور با کمبود جدی لکوموتیو مواجه است.

بر اساس قوانین جاری کشور، تأمین کشش (لکوموتیو و دیزل) از وظایف راه آهن است و راه آهن تلاش می کند حداکثر توان خود را برای آماده به کار نگه داشتن ناوگان به کار گیرد اما تحریم ها و دشواری تأمین قطعات، فرآیند اورهال و تعمیرات اساسی را با مشکل مواجه کرده است. افزایش تعداد لکوموتیوهای خارج از سرویس باعث شده در برخی موارد از لکوموتیوهای باری برای جبران کمبود در بخش مسافری استفاده شود. این اقدام نشان دهنده تلاش مجموعه راه آهن برای مدیریت شرایط است، اما پاسخگوی نیاز کامل شبکه نیست. در نتیجه، برخی قطارهای مسافری به دلیل نبود لکوموتیو کافی، امکان سیر منظم ندارند یا ناچارند بخشی از برنامه حرکت خود را متوقف کنند. این در حالی است که شرکت های مسافری سرمایه گذاری انجام داده اند، نیروی انسانی و واگن آماده دارند و بازار تقاضا نیز وجود دارد؛ اما قطار به دلیل کمبود کشش، زمین گیر می شود. در چنین شرایطی، هزینه های شرکت ها اعم از دستمزد و هزینه های سربار پرداخت می شود اما درآمدی حاصل نمی گردد و این موضوع زیان قابل توجهی به شرکت ها وارد می کند.

ما می دانیم راه آهن تلاش زیادی انجام می دهد و برخی پروژه ها برای تامین لکوموتیو در حال اجراست اما اقدامات انجام شده متناسب با نیاز کشور و ظرفیت های صنعت ریلی نیست. برای ایجاد تحول واقعی باید سرمایه گذاری در توسعه شبکه و ناوگان ریلی افزایش یابد، ردیف های بودجه ای تقویت شود، نگاه سیاست گذاران به مزیت های راهبردی ریل تغییر کند و مدل های حمایتی و اقتصادی صنعت ریلی بازنگری شود. توسعه حمل ونقل ریلی می تواند به کاهش مصرف انرژی، کاهش تلفات جاده ای، بهبود محیط زیست و ارتقای کیفیت سفر شهروندان منجر شود. فاصله فعلی ایران با استانداردهای جهانی در این حوزه قابل جبران است اما نیازمند تصمیم های جدی، سرمایه گذاری هدفمند و تغییر رویکرد در سیاست گذاری حمل ونقل هستیم.

وضعیت سرمایه گذاری در ناوگان ریلی مسافری در حال حاضر چگونه است؟

سرمایه گذاری در حوزه مسافری همچنان با موانع جدی مواجه است. نخستین چالش، همان مسئله ناترازی دخل و خرج است. این عدم تعادل، جذابیت سرمایه گذاری را کاهش می دهد. سرمایه گذار پیش از ورود، محاسبات اقتصادی انجام می دهد و در صورت نبود توجیه مالی، از ورود صرف نظر می کند. چالش دوم، حجم بالای سرمایه اولیه موردنیاز است. در حال حاضر قیمت هر واگن نو بین ۷۰ تا ۸۰ میلیارد تومان برآورد می شود و تشکیل یک رام قطار ۱۰ واگنی، سرمایه ای بالغ بر ۷۰۰ تا ۸۰۰ میلیارد تومان نیاز دارد. از سوی دیگر، بر اساس ضوابط موجود، تأسیس یک شرکت مسافری مستلزم در اختیار داشتن حداقل ۵۰ واگن (معادل پنج رام قطار) است؛ موضوعی که به معنای نیاز به چند هزار میلیارد تومان سرمایه اولیه است. طبیعی است که تعداد سرمایه گذارانی که توان و تمایل تأمین چنین سرمایه ای را داشته باشند، محدود باشد. به همین دلیل طی سال های اخیر شرکت مسافری جدید  وارد بازار نشده است.

با این وجود، ریل ترابر سبا در سال های اخیر سرمایه گذاری انجام داده است. این سرمایه گذاری با چه دیدگاهی انجام شد؟

به نکته مهمی اشاره کردید. شرکت «ریل ترابر سبا» یکی از مجموعه هایی است که در سال های اخیر بیشترین میزان سرمایه گذاری را در حوزه حمل ونقل مسافری ریلی انجام داده است. رویکرد این شرکت بر این باور استوار است که توسعه کشور بدون سرمایه گذاری در حوزه ریلی امکان پذیر نیست و مسئولیت اجتماعی ما ایجاب می کند خدماتی در خور شان مردم بزرگوار و با تمدن ایران به آنها ارائه دهیم. بنابراین در این سرمایه گذاری صرفا به مسائل اقتصادی و سود و درآمد شرکت توجه نشده است. بر این اساس، ما بزرگ ترین سرمایه گذاری سه سال اخیر در بخش ریلی مسافری کشور را انجام دادیم. در همین راستا، قطار پنج ستاره «رویال» به عنوان محصول شاخص این سرمایه گذاری وارد ناوگان شد. قطاری که طی دو سال گذشته و بر اساس نظرسنجی های انجام شده توسط راه آهن جمهوری اسلامی ایران، به عنوان قطار برتر از نگاه مسافران معرفی شده است. در طراحی این واگن ها توجه ویژه ای به تجربه سفر شده است؛ چراکه مسافر بیش از ۱۰ ساعت در فضایی محدود (حدود دو متر در دو متر) حضور دارد و این فضا باید به گونه ای طراحی شود که از خستگی و دلزدگی جلوگیری کند. بر همین اساس، ناوگان «رویال» با رویکردی مبتنی بر رفاه، زیبایی بصری و ارتقای کیفیت سفر طراحی و عرضه شد و با استقبال مناسب مسافران مواجه گردید.

برای تداوم جریان سرمایه گذاری و عبور از شرایط دشواری که اکنون بر حوزه سرمایه گذاری در بخش ریلی مسافری حاکم است، چه تدبیری اندیشیده اید؟

با توجه به محدودیت منابع شرکت های مسافری، جذب سرمایه های بیرونی ضرورتی اجتناب ناپذیر است. شرکت ریل ترابر سبا برای عبور از این بن بست، مدل مشارکتی را در پیش گرفته است. در این الگو، سرمایه گذاران می توانند بدون تأسیس شرکت مستقل و بدون درگیر شدن با پیچیدگی های عملیاتی، در قالب شراکت وارد پروژه شوند. بر این اساس، پیشنهاد شده است سرمایه گذار نیمی از هزینه یک رام قطار را تأمین کند و نیم دیگر توسط شرکت پرداخت شود. سپس قطار در قالب بهره برداری مشترک وارد ناوگان شده و سود حاصل بر اساس توافق تقسیم گردد. این مدل تاکنون با چند گروه سرمایه گذار مختلف به توافق رسیده و زمینه ورود سرمایه های جدید را فراهم کرده است. هدف از این رویکرد، ایجاد جریان پایدار سرمایه گذاری و توسعه ناوگان است. برنامه آتی شرکت نیز سرمایه گذاری برای خرید ۳۰ واگن جدید و الحاق آن ها به شبکه ریل کشور است. جذب سرمایه در شرایط امروز، نیازمند ادبیات تخصصی و کاملاً اقتصادی است. سرمایه گذار با تحلیل شاخص هایی نظیر نرخ بازده داخلی (IRR)، ارزش فعلی خالص (NPV)، مطالعات امکان سنجی (FS) و برنامه کسب وکار دقیق تصمیم گیری می کند. سرمایه، ماهیتی فرّار دارد و بدون ارائه تحلیل شفاف و مبتنی بر داده، وارد پروژه نمی شود. بر همین اساس، نخستین اصل ما در مذاکرات با سرمایه گذاران، شفافیت و صداقت در ارائه اطلاعات مالی و عملیاتی است. همچنین به سرمایه گذاران اعلام شده که ایجاد شرکت جدید و تشکیل ساختار عملیاتی مستقل، فرآیندی پیچیده و پرهزینه است؛ در حالی که می توانند با مشارکت در ساختار موجود، از ظرفیت های عملیاتی، نیروی انسانی، تعمیرات و شبکه بهره برداری بهره مند شوند. بر اساس مذاکرات انجام شده، چندین پروژه مشارکتی در دست بررسی و برنامه ریزی است و امید است با تداوم این روند، بخشی از کمبود سرمایه در حوزه ناوگان مسافری جبران شود و مسیر توسعه حمل ونقل ریلی کشور هموارتر گردد.

انتهای پیام