تلخ و شیرین خیابانهایی که پیادهراه شدند
تین نیوز | اگرچه جنبش احداث پیادهراهها از حدود ۷۰سال پیش در دنیا و در کشورهای اروپایی (بهویژه آلمان و هلند) رواج پیدا کرده است اما در ایران تجربهای جدید بوده و به دهه اخیر بازمیگردد.
در این میان در تهران، مدیریت شهری با جدیت رویکرد ایجاد پیادهراهها را دنبال میکند و احداث پیادهراههایی چون ۱۷ شهریور (شهدا)، ۱۵خرداد، سپهسالار، صوراسرافیل، باب همایون، ناصر خسرو، مروی، صابونیان، احسانی، شاه عبدالعظیم و برادران مظفر نتیجه این رویکرد است.
یکی از شاخصهای مهم که باید در احداث پیادهراه در نظر گرفته شود، مشارکت حداکثری کسبه و ساکنان در احداث و نگهداری پیادهراه است. اگر چه موضوع مشارکت مردمی از مباحث سابقهدار در ادبیات جهانی شهرسازی است اما هنوز سوالات جدی در ارتباط با چگونگی فرآیند درگیر کردن مردم در مسائل شهری، پیش روی شهرسازان در کشورهای درحال توسعه مانند ایران وجود دارد. این موضوع بهویژه در ارتباط با پروژههای احیا و باز زندهسازی مانند احداث پیادهراهها که خلق فضاهای شهری سرزنده را مورد توجه قرار میدهند، دارای اهمیت بیشتری است. تجربه مدیریت پیادهراه در خیابان
سپهسالار (خیابان صف) در مقابل ۱۷ شهریور (امام حسین(ع)) نشان میدهد که تا چه اندازه مشارکت مردمی میتواند در خلق فضایی سرزنده، پویا و متمایز، موثر باشد.
خیابان ۱۷ شهریور که در مرز شرقی منطقه ۱۲ تهران قرار گرفته، در سلسه مراتب معابر شهری دارای نقش شریانی درجه دو بوده و سهم مهمی در انتقال جریان ترافیک در این منطقه داشته است. از سوی دیگر این منطقه از دیرباز به عنوان بورس خرید و فروش خودرو و موتورسیکلت در تهران شهرت داشته است؛ فعالیتی که کمترین همراستایی را با ماهیت پیادهراه دارد. این خیابان در سال ۹۱ به پیادهراه تبدیل شد؛ اقدامی که با نارضایتی جدی ساکنان و کسبه همراه بود.
علاوه بر نارضایتیهای جدی ناشی از انتقال بار ترافیکی این معبر به خیابانهای جمع و پخشکننده و معابر فرعی اطراف، بستن این معبر موجب مشکلات جدی ساکنان در دسترسی به سایر خیابانها شد. همچنین دسترسی کوچههای بنبست که تنها راه ارتباط سواری آنها معبری است که به پیادهراه تبدیل شده، ساکنان را با مشکل جدی مواجه میکند. از سوی دیگر با توجه به اینکه این محور، محل تجمع تعداد زیادی از نمایشگاههای خودرو است، نارضایتی جدی بین شاغلان دیده میشود که نشان میدهد مطالعات اجتماعی و اقتصادی در طرح تبدیل یک محور به پیاده، نادیده گرفته شده است. بسته شدن
مغازهها همراه با بسته شدن راه عبور خودرو، این فضا را به یک فضای بیروح، سرد و ناامن تبدیل کرده است.
در مقابل تجربه موفق سپهسالار در جلب مشارکت مردمی در نگهداری پیادهراه، میتواند در سایر پیادهراههای موجود و بالقوه تهران تکرار شود. خیابان سپهسالار یکی از مکانهای تاریخی تهران است که به عنوان بازار کیف و کفش در تهران دارای شهرت زیادی است. این خیابان در سال ۸۵ با تصمیم شهردار وقت و با هزینه شهرداری، به پیادهراه تبدیل شد. نکته قابل توجه در این پیادهراه، تشکیل هیات امنایی متشکل از کسبه و با انتخاب مستقیم از سوی ساکنان است که وظیفه مدیریت و نگهداری پیادهراه را بر عهده دارند.
این افراد با توجه به حس مالکیت و تعلق نسبت به فضا، اقدامات جدی در ایجاد فضایی متفاوت، زیبا و ایمن کردهاند. بنا بر گفته کسبه، در گذشته ماهانه ۳۰ هزار تومان بهوسیله کسبه برای تامین نظافت، ارتقای مبلمان شهری و استخدام نگهبان برای این معبر پرداخت میشد اما درحالحاضر با اجاره دکههای اغذیهفروشی این هزینه نیز پرداخت نمیشود. امنیت در این پیادهراه بسیار بالاست. هیات امنا هر اقدام مشکوکی را زیرنظر داشته و با استخدام ۲۵ نگهبان، امنیت فضا را تامین کرده و با هرگونه اقدام ناشایست مانند دستفروشی غیرمجاز، دادزنی و... با مشارکت خود کسبه مقابله
میشود. همچنین اختصاص درآمد حاصل شده برای مبلمان شهری، فضایی متفاوت از دیگر پیادهراههای معمول احداث شده بهوسیله شهرداری را ایجاد کرده است.
تجربه پیادهراه خیابان سپهسالار در مقابل خیابان ۱۷ شهریور نشان میدهد که مدیریت شهری میتواند بدون پرداخت هزینه و تنها با اعتماد به نیروهای مردمی، به خلق فضاهایی سرزنده، پویا، ایمن و زیبا اقدام کند، این در حالی است که صرف هزینههای بالا در ارتقای کالبدی فضا، بدون جلب رضایت و مشارکت مردمی، نتیجهای جز شکست پروژه و خلق یک فضای متروک و مرده نخواهد داشت.
الهام فلاح منشادی، کارشناس پژوهشی مرکز مطالعات و برنامهریزی شهر تهران