گرفتاری عقل
تین نیوز | بحران اقتصادی سال 2008 غرب كه آغاز شد تا صاحبان بزرگ كسبوكارهای مالی را زمین بزند، صیادان صدفهای دریایی جزایری در جنوب شرق آسیا را نیز در حاشیه خود بر زمین كوبید: غولها زمین خورده بودند و مدیران هزاران شركتی كه در حاشیه فعالیت غولها كاسبی میكردند، حالا دیگر آنقدر پول نداشتند كه هر روز در رستورانها صدف میل كنند. لازم نبود تا حد تاثیر بال زدن پروانه اغراق كنیم؛ با حسابی ساده هم میشد گفت كه كاسبی رستورانها در غرب، از بحران اقتصادی در بخشهای مالی و بانكی، آسیبهای غیرمستقیم میبیند و به تبع آن، صیادان جزایر كاملا
دورافتادۀ اقیانوس آرام كه ظاهرا هیچ ربطی به آن بحران ندارند، خیلی غیرمستقیمتر بیچاره میشوند. البته ایرانیها این روزها مثالهای بهروزتر و بومیتری در زمینه اینگونه تاثیرات دارند: كار سرامیكسازان حاشیه همدان، هیچ ربطی به انرژی هستهای دارد كه اعمال تحریمهای اقتصادی علیه ایران، آن را دچار سكته كند؟ پروانهها در همه جای این جهان بال میزنند.
حالا تصورش را بكنید كه آن بحران 2008، تا مثلا 2028 طول میكشید. بدون شك تغییراتی كه در جزایر یادشده و زندگی مردمان آنها اعمال میكرد، میتوانست دنیای متفاوتی خلق كند. كسبوكارها، گردش اقتصادهای معیشتی، و به دنبال آنها بستر فرهنگ و تحصیل، همگی دچار تحول بنیادین میشدند و شاید بیتناسبیهایی در آنها پدید میآمد. گاه این بیتناسبی و زندگیهای آمیخته از ترجیحات طبیعی و مزیتهای بومی با ناگزیرهای تحمیلی، میتوانند اشكال عجیبی خلق كنند: قایقرانها، قاچاقچی انسان میشوند؛ ماهیگیران، سیگارفروشی پیشه میكنند؛ ... (بومیترش
كنیم) رانندهها صادركننده نفت میشوند؛ بازرگانان دلال سیاست از آب در میآیند و اهل اطلاع، جوشكار معامله هواپیما و كارخانه هواپیماسازی. راستش را بخواهید اگر فضای تحریمها ادامه پیدا میكرد، بابكهای زنجانی، قبای ریاستجمهوری هم برای خودشان پرو میكردند. استاندارد فضای بسته و بحرانی، نقص و ناسازی است.
امروز، ما ایرانیها دو دستهایم: گروهی معتقدیم گرفتاریهایمان حاصل قدرت بیگانه در اعمال فشار اقتصادی و تحریم است و گروهی میپنداریم شرایط تحمیلی، موقعیت ناگزیر ما و گرفتاریهایمان محصول نابلدیها و فقد مدیریت است. سرجمع، رسیدن ما به نقطه آسیبپذیر از ناحیه تحریم هم، حاصل همان «سوءمدیریت» شناخته میشود. یك سوءمدیریت كلان و سیستماتیك كه در آن (مثالهای بومی را به گزارش این شماره ترابران نزدیك كنیم) باغوحشی از انواع هواپیما در فرودگاهها چیده شده است، انواع هزینهزایی از تخصصهای نگهداری هواپیما را به اجبار گرد
آوردهایم، فرودگاههای بیمصرفی را در هر جا ساختهایم، روشهای قریب و مركب اجاره و خرید هواپیما را به دست و پای خود بستهایم، تصوری از نعداد منطقی پرندههای موردنیاز بازار هوایی خود نداریم، از ایجاد یك عرضه و تقاضای منطقی عاجزیم و حتی نمیدانیم این گرفتاریها حاصل عوامل بیرونی است یا خصوصیات ژنتیك درونی! این دیگر اوج گرفتاری عقل است.