بازار ارز؛ عرصه زورآزمایی ذی نفعان
تین نیوز | كتاب ارزی دارای دو سرفصل مهم است؛ نرخ ارز و ثبات نرخ ارز. بحث مربوط به ثبات نرخ، به مراتب از حدود نرخی آن مهمتر است. آن هم به واسطه انعكاس گستردهتر تاثیر این وضعیت در حوزههای مختلف تولید، مصرف، اقتصاد خرد و كلان و حتی بخشهای غیراقتصادی كشور. اما به طور كلی 6 گروه صادركنندگان، واردكنندگان، مصرفكنندگان، تولیدكنندگان و دولت به صورت محسوستری از ثبات بازار و نرخ ارز متاثر میشوند. مسلم است كه صادركنندگان از بالا رفتن قیمت ارز خرسند و واردكنندگان و مصرفكنندگان ناخرسند خواهند شد. اما تولیدكنندگان از جهت تهیه مواد اولیه
وارداتی تمایلی به افزایش نرخ ارز ندارند؛
درحالیكه اگر قرار باشد تولیدات خود را صادر كنند بالا رفتن قیمت ارز آنها را خوشحال خواهد كرد؛ دولت نیز به دلیل آنكه بخش عمده درآمدش از محل فروش نفت تامین میشود، از افزایش نرخ ارز استقبال خواهد كرد اگرچه از منظر بحثهای مربوط به اقتصاد كلان، ثبات در نرخ ارز حالت مطلوبی است. به دلیل همراستا نبودن اهداف و منافع گروههای مختلف در قبال تغییرات و ویژگیهای بازار ارز، باید به دنبال نقطه بهینه برای حفظ حداكثری منافع همه این گروهها بود و با نگاهی جامع، برآیند منافع و ضرر و زیانهای حوزههای تاثیرگذار و تاثیرپذیر را جهت محاسبه نقطه بهینه یا همان
نقطه تعادلی نرخ ارز در نظر گرفت كه برمیگردد به همان نقطه تعادل اقتصادی كشور. علاوه بر آن، نقطه تعادلی تنها باید در عرض یك دامنه محدود و قابل پیشبینی نوسان داشته باشد. برای تعیین این محدوده و نقطهای كه این تغییرات باید حول آن اتفاق بیفتد، فنون متعددی در اقتصادسنجی وجود دارد كه بانك مركزی با بهكارگیری آنها و نیز در نظر گرفتن احساس عمومی مردم كه بسیار در قیمت و نوسانات نرخ ارز نقش دارد، خواهد توانست این نقطه را تعیین كند كه در حال حاضر نرخ 3000تومان و كمتر از آن برآورد شده است. اما حفظ نرخ ارز در یك نقطه و در دست گرفتن معادلات این بازار، تنها از طریق شناخت
بازار عرضه و تقاضای این كالا قابل حصول است. برای اثرگذاری بر نظام عرضه و تقاضا، در وهله نخست باید بازیگران دو طرف را شناخت. متقاضیان ارز را میتوان در 5 گروه طبقهبندی كرد:
1- متقاضیان تجاری ارز 2- متقاضیان ارز برای بهرهمندی از خدمات خارجی 3- دولت جهت سرمایهگذاری در پروژهها 4- ارز برای انباشت ثروت (در شرایط غیرعادی)5. سوداگری بازار ارز (در شرایط غیرعادی)
اما در طرف عرضه:
1- صادركنندگان 2- سرمایههای مستقیم خارجی 3.- درآمدهای حاصل از فروش نفت 4- سوداگران
برای مدیریت این بازار، پس از شناسایی بازیگران اصلی آنچه مهم است داشتن قدرت جهت اعمال سیاستهای تنظیمی است و از آنجاكه در ایران دولت، عرضهكننده عمده ارز است، از قدرت كافی برای مدیریت و جهتدهی بازار ارز نیز برخوردار است. همچنین از طرف دیگر، دولت نیز یكی از متقاضیان اصلی ارز به شمار میرود. اما جز آنكه دولت به دلیل در اختیار داشتن حجم عمده ارز عرضه شده، قدرت تاثیرگذاری زیادی بر جریانات این بازار دارد، سمت و سو و كیفیت فضای روانی كشور هم نقش ویژهای در تغییرات نرخ ارز دارد كه البته باز هم تكلیف اصلی برای حفظ آرامش جامعه و جریان داشتن حس اعتماد در
میان مردم بر گردن مجموعه نظام است. این نقش در نوع بیان مسائل توسط مسوولان و طرح آنها با مردم و همچنین در شكل تعامل مردم و دولت تجلی مییابد كه در نهایت میتواند با به حداقل رساندن ریسك در بازار ارز، باعث حفظ ثبات این بازار شود. چنانكه اعتماد مردم به مسوولان و دولت باعث میشود بهراحتی تحت تاثیر اخبار قرار نگرفته و از این رو رفتارهای پیشبینی نشده و آنی به حداقل برسد. با این تفاسیر به نظر میرسد كه كنترل این بازار توسط دولت به راحتی شدنی است؛ بنابراین اكنون این پرسش مطرح میشود كه دلیل بیثباتی حاكم بر بازار ارز چیست؟ در پاسخ باید گفت كه اولی
دانستن فضای سیاسی بر اقتصادی، دلیل عمده عدم موفقیت دولت در كنترل این بازار بهرغم ابزارها و قدرتی است كه در دست دارد. دخالت جریانهای سیاسی، باندی و گروهی در تغییر فضا در جهت منافع خود، در واقع با ایجاد خلل در بازار ارز، آن را از مسیر طبیعی خویش خارج میكند. به عبارتی دیگر، آنگاه كه بازار ارز عرصه زورآزمایی منتفعان سیاسی و اقتصادی منتسب به گروههای مختلف شود، نتیجهای جز بینظمی و بیثباتی در پی نخواهد داشت. بنابراین یا باید منافع اقتصادی و سیاسی در راستای هم قرار گیرند یا اینكه موانع سیاسی را از زمین اقتصاد كشور حذف كرد تا از این طریق بشود
بیثباتی و بینظمی ذاتی بازار ارز كشور را كه تحت تاثیر نوسانات حاصل از درآمد ارزی است، به حداقل رساند.