◄ چگونه شبکه حمل‌ ونقل، موتور پنهان بازار کار کشور است؟

حمل ونقل در اقتصاد ایران اغلب به عنوان یک بخش خدماتی یا هزینه بر دیده می شود، درحالی که در واقع یکی از بزرگ ترین پیشران های اشتغال مستقیم و غیرمستقیم به شمار می رود. از رانندگان و فعالان ناوگان گرفته تا زنجیره ای گسترده از صنایع، خدمات، تولید و تجارت، همگی به کارآمدی شبکه حمل ونقل وابسته اند. بررسی نقش این بخش در بازار کار نشان می دهد که هر تصمیم سیاستی در حوزه حمل ونقل، اثر مستقیمی بر معیشت میلیون ها نفر دارد.

اشتغال مستقیم؛ ستون فقرات بازار کار حمل ونقل

به گزارش تین نیوز ، در سطح مستقیم، بخش حمل ونقل یکی از پرظرفیت ترین حوزه های اشتغال زایی کشور است. رانندگان کامیون، اتوبوس و تاکسی، کارکنان پایانه ها، شرکت های حمل ونقلی، نیروهای نگهداری راه، بنادر، فرودگاه ها و شبکه ریلی، بدنه اصلی این اشتغال را تشکیل می دهند. برآوردهای کارشناسی نشان می دهد میلیون ها نفر به صورت مستقیم از حمل ونقل ارتزاق می کنند ؛ شاغلانی که اغلب در خط مقدم جابه جایی کالا و مسافر قرار دارند و استمرار فعالیت اقتصادی بدون آن ها عملاً ممکن نیست.

نکته کلیدی آن است که این نوع اشتغال، صرفاً کمی نیست، بلکه از نظر پایداری اجتماعی نیز اهمیت دارد. اختلال در سیاست های سوخت، نرخ گذاری، بیمه یا نوسازی ناوگان، بلافاصله خود را در کاهش درآمد و ناپایداری شغلی این گروه نشان می دهد؛ موضوعی که در سال های اخیر بارها تجربه شده است.

اشتغال غیرمستقیم؛ اثر دومینویی حمل ونقل در اقتصاد

اهمیت واقعی حمل ونقل در بازار کار، زمانی آشکار می شود که به اشتغال غیرمستقیم آن توجه کنیم. هر واحد حمل ونقل فعال، زنجیره ای از مشاغل را در بخش های دیگر فعال نگه می دارد:

صنایع خودروسازی و قطعه سازی، تعمیرگاه ها، تولید تایر و سوخت، بیمه، خدمات مالی، لجستیک، انبارداری، فناوری اطلاعات، و حتی بخش های کشاورزی و صنعتی که بدون دسترسی حمل ونقلی، امکان عرضه محصول ندارند.

کارشناسان اقتصاد حمل ونقل معتقدند ضریب اشتغال زایی این بخش بالاست ؛ به گونه ای که هر شغل مستقیم در حمل ونقل، چند شغل غیرمستقیم در اقتصاد ایجاد یا تثبیت می کند. به بیان دیگر، تضعیف حمل ونقل فقط به بیکاری راننده ختم نمی شود، بلکه زنجیره ای از مشاغل وابسته را نیز تحت تأثیر قرار می دهد.

زیرساخت حمل ونقل؛ پیش نیاز اشتغال پایدار

رابطه حمل ونقل و اشتغال، ارتباطی خطی و کوتاه مدت نیست، بلکه به طور مستقیم به سرمایه گذاری در زیرساخت ها گره خورده است. توسعه راه ها، ریل، بنادر و پایانه های لجستیکی، نه تنها در مرحله ساخت، اشتغال گسترده ایجاد می کند، بلکه در بلندمدت بستر فعالیت اقتصادی و جذب سرمایه را فراهم می سازد.

اقتصاددانان توسعه تأکید می کنند که مناطق برخوردار از دسترسی حمل ونقلی مناسب، سریع تر سرمایه جذب می کنند و نرخ اشتغال بالاتری دارند. در مقابل، ضعف زیرساخت در مناطق محروم باعث می شود فرصت های شغلی بالقوه هرگز بالفعل نشود و نیروی کار به مهاجرت یا اشتغال غیررسمی سوق پیدا کند.

چالش سیاستی؛ نگاه هزینه ای به حمل ونقل

با وجود این نقش کلیدی، حمل ونقل در سیاست گذاری های اشتغال محور کشور کمتر به عنوان ابزار توسعه بازار کار دیده شده است. تمرکز بر کنترل هزینه ها، محدودیت در بودجه عمرانی، و تأخیر در اصلاح ساختارها (نرخ گذاری، بیمه، نوسازی ناوگان) باعث شده ظرفیت اشتغال زایی این بخش به طور کامل فعال نشود.

کارشناسان هشدار می دهند که تداوم این رویکرد، به فرسایش سرمایه انسانی حمل ونقل منجر می شود؛ سرمایه ای که جایگزینی آن در آینده، بسیار پرهزینه تر از حفظ و تقویت امروز آن خواهد بود.

سخن پایانی

حمل ونقل، صرفاً یک بخش خدماتی یا پشتیبان نیست؛ یکی از ستون های اصلی اشتغال مستقیم و غیرمستقیم در اقتصاد کشور است . هر کیلومتر راه، هر پایانه فعال و هر ناوگان کارآمد، به معنای تثبیت و خلق فرصت های شغلی در زنجیره ای گسترده از فعالیت های اقتصادی است. اگر سیاست گذار به دنبال اشتغال پایدار، توسعه متوازن و کاهش فشارهای معیشتی است، ناگزیر باید حمل ونقل را از حاشیه به متن سیاست های اقتصادی و بازار کار بازگرداند؛ چراکه اقتصاد بدون حمل ونقل کارآمد، نه رشد می کند و نه شغل می سازد.