◄ جاده‌ ها چگونه هزینه تجارت را تعیین می‌ کنند؟

 اقتصاددانان حمل ونقل معتقدند کارآمدی شبکه جاده ای در بسیاری از کشورها به اندازه سیاست های تجاری و صنعتی در تعیین رقابت پذیری کالاها در بازارهای جهانی اهمیت دارد. چون  کیفیت زیرساخت های جاده ای، کارایی ناوگان حمل ونقل، زمان انتظار در پایانه ها و مرزها و میزان تأخیر در مسیر، همگی عواملی هستند که می توانند هزینه تجارت را کاهش دهند یا برعکس، آن را افزایش دهند. 

به گزارش تین نیوز، در اقتصاد جهانی امروز، با وجود توسعه حمل ونقل هوایی و ریلی، جاده ها همچنان شریان اصلی جابه جایی کالا و انسان هستند. کارشناسان بین المللی می گویند هیچ بخش دیگری از صنعت حمل ونقل تا این حد به اقتصاد واقعی نزدیک نیست؛ چرا که تقریباً هر کالایی، حتی اگر بخشی از مسیر خود را با قطار، هواپیما یا کشتی طی کرده باشد، در نهایت برای رسیدن به مقصد نهایی به حمل ونقل جاده ای نیاز دارد. به همین دلیل بسیاری از نهادهای جهانی از حمل ونقل جاده ای به عنوان « لایه نهایی و حیاتی اقتصاد لجستیکی » نام می برند.

سهم جهانی حمل ونقل جاده ای در GDP و جابه جایی کالا

طبق گزارش ترکیبی OECD، IEA و IRU در سال ۲۰۲۴ ، سهم حمل ونقل جاده ای در اقتصاد جهان به طور متوسط ۳ تا ۵ درصد تولید ناخالص داخلی را تشکیل می دهد. این سهم در کشورهای نوظهور که شبکه های ریلی و دریایی آن ها توسعه نیافته تر است، حتی به ۶ تا ۷ درصد GDP نیز می رسد. این سهم، تنها ارزش مستقیم حمل ونقل جاده ای است؛ اثرات غیرمستقیم (مثل تعمیرات، قطعه سازی، بیمه، خدمات جانبی، مصرف سوخت، و خدمات لجستیکی) در برخی کشورها به ۱۰ درصد GDP نیز نزدیک می شود.

مطابق داده های Eurostat در سال ۲۰۲۳، حدود ۷۵ درصد حمل بار داخلی توسط جاده انجام می شود. کشورهای لهستان، آلمان و اسپانیا پیشتاز این سهم هستند. بر اساس آمار US Bureau of Transportation Statistics ، حدود ۷۲ درصد کالاهای داخلی توسط شبکه جاده ای حمل می شود و این بخش ارزشی نزدیک به ۹۰۰ میلیارد دلار دارد. و  طبق گزارش UNCTAD 2024 ، در بسیاری از کشورهای آفریقایی و آسیایی سهم حمل ونقل جاده ای از کل حمل بار ۸۰ تا ۹۰ درصد است.

این داده ها نشان می دهد که حتی در پیشرفته ترین اقتصادها نیز جاده مهم ترین ابزار حمل ونقل باقی مانده است، و در کشورهای درحال توسعه عملاً هیچ جایگزینی ندارد.

خبرپربازدید سرویس جاده ای را اینجا بخوانید:

◄ کنارگذر شمالی کرج؛ کاهش ۴۰ درصدی ترافیک با تکمیل پل B1 تا پایان ۱۴۰۴

نقش در اشتغال و فعالیت های صنعتی

حمل ونقل جاده ای یک موتور مهم اشتغال زایی است. سازمان بین المللی حمل ونقل جاده ای (IRU) در گزارش ۲۰۲۴ خود اعلام می کند:بیش از ۴۰ میلیون نفر در جهان مستقیماً در بخش حمل ونقل جاده ای مشغول هستند. بخش جاده ای در مجموع حدود ۲۵۰ میلیون شغل غیرمستقیم ایجاد می کند (خدمات تعمیرات، قطعه سازی، لاستیک، بیمه، انبارداری، مالی و …). در برخی کشورهای درحال توسعه، اشتغال مستقیم راه های زمینی بزرگ تر از مجموع اشتغال ریلی، هوایی و دریایی است. این حجم اشتغال نشان می دهد که حمل ونقل جاده ای نه فقط یک بخش اقتصادی، بلکه یک پایگاه اجتماعی کلیدی برای بسیاری از خانواده ها و مشاغل است.

طبق تحلیل مشترک World Bank و IRU ، سهم حمل ونقل جاده ای در هزینه تمام شده کالاها: در اروپا بین ۸ تا ۱۲ درصد ، در آمریکا بین ۷ تا ۱۰ درصد و در اقتصادهای درحال توسعه بین ۱۵ تا ۳۰ درصد

تغییر هر ۱۰ درصد در هزینه حمل ونقل جاده ای می تواند به طور مستقیم ۰.۵ تا ۱.۵ درصد نرخ تورم کالاهای قابل مبادله را تحت تأثیر قرار دهد. همین داده نشان می دهد که چرا بسیاری از کشورها برای کنترل تورم یا افزایش رقابت پذیری صادرات، به جای سیاست های ارزی، روی بهبود عملکرد سیستم های حمل ونقل جاده ای تمرکز کرده اند.

در گزارش سال ۲۰۲۳ World Economic Forum آمده است: «کارایی جاده ها (سرعت سفر، قابلیت پیش بینی زمان، کاهش توقف ها) از هزینه صرف مهم تر است.» برای مثال: هر یک ساعت کاهش تأخیر در مرزها معادل کاهش ۰.۵ درصدی تعرفه تجاری محاسبه می شود. هر ۶ درصد افزایش در سرعت متوسط ناوگان می تواند ۱ تا ۳ درصد قیمت نهایی کالا را کاهش دهد.به همین دلیل کشورهایی مانند ترکیه، ویتنام، لهستان و مکزیک، با سرمایه گذاری در بزرگراه ها و سیستم های مدیریت هوشمند ناوگان، جهش قابل توجهی در صادرات صنعتی خود تجربه کرده اند.

چالش ها و آینده حمل ونقل جاده ای

هیچ کشوری، حتی پیشرفته ترین ها، سیستم لجستیکی ای ندارد که بدون حمل ونقل جاده ای کار کند.حتی کانتینرهایی که از بنادر بزرگ مثل روتردام، شانگهای یا لس آنجلس وارد می شوند، در نهایت برای رسیدن به کارخانه ها یا انبارها روی کامیون قرار می گیرند. همین موضوع باعث شده جاده ها «آخرین حلقه» و در عمل حساس ترین حلقه زنجیره ارزش باشند.

با این حال حمل ونقل جاده ای در سراسر جهان با مجموعه ای از چالش های ساختاری روبه رو است که آینده این صنعت را تحت تأثیر قرار می دهد. یکی از مهم ترین این چالش ها فرسودگی ناوگان به ویژه در کشورهای در حال توسعه است. در بسیاری از این کشورها، میانگین عمر کامیون ها بسیار بالاتر از استانداردهای جهانی است و ناوگان قدیمی نه تنها مصرف سوخت و هزینه نگهداری را افزایش می دهد، بلکه بهره وری شبکه لجستیک را نیز کاهش می دهد. در کنار این مسئله، کمبود رانندگان حرفه ای به یکی از نگرانی های جدی در صنعت حمل ونقل تبدیل شده است؛ به طوری که در اروپا و برخی اقتصادهای پیشرفته، شرکت های حمل ونقل با کمبود گسترده نیروی انسانی مواجه اند. سختی شرایط کار، افزایش سن رانندگان و کاهش تمایل نسل جوان به ورود به این حرفه از مهم ترین عوامل شکل گیری این بحران به شمار می رود.

چالش دیگر، فشارهای فزاینده محیط زیستی و الزام به کاهش انتشار کربن در بخش حمل ونقل است. حمل ونقل جاده ای سهم قابل توجهی در انتشار گازهای گلخانه ای دارد و به همین دلیل دولت ها و نهادهای بین المللی در حال اعمال مقررات سخت گیرانه تر برای کاهش آلایندگی هستند. این روند، صنعت حمل ونقل را به سمت نوسازی ناوگان، استفاده از کامیون های برقی یا سوخت های جایگزین و به کارگیری فناوری های هوشمند مدیریت ناوگان سوق داده است. با این حال، هزینه بالای فناوری های پاک و نیاز به سرمایه گذاری گسترده در زیرساخت ها باعث شده است که گذار به حمل ونقل کم کربن به یکی از پیچیده ترین چالش های پیش روی این صنعت در سطح جهانی تبدیل شود.

اما هم زمان انقلاب فناورانه در راه است: کامیون های برقی، دیجیتالی سازی ردیابی بار، مسیر یابی مبتنی بر هوش مصنوعی و توسعه کریدورهای سبز. برآورد مک کینزی در سال ۲۰۲۴ نشان می دهد این فناوری ها می توانند تا سال ۲۰۳۰ ۱۵ تا ۲۰ درصد هزینه های عملیاتی حمل ونقل جاده ای را کاهش دهند.