◄ خیز بلند آمریکا در قلب قفقاز/ آیا «مسیر ترامپ» معادلات ترانزیتی منطقه را تغییر می دهد؟
پروژه ترانزیتی موسوم به «مسیر ترامپ» (TRIPP) با حضور تیم های فنی شرکت آیکام در ارمنستان، از فاز توافقات سیاسی خارج و وارد مرحله ارزیابی های میدانی شده است؛ پروژه ای که با هدف نوسازی زیرساخت های دوران شوروی، در تلاش برای تعریف کریدور جدیدی در قفقاز جنوبی است که نگاه ها را به تأثیرات آن بر جریان های ترانزیتی منطقه معطوف کرده است.
پروژه ترانزیتی موسوم به «مسیر ترامپ» (TRIPP) که تا پیش از این بیشتر در دالان های سیاسی مورد بحث بود، با ورود تیم های مهندسی آمریکایی به ارمنستان، گام به فاز مطالعات فنی گذاشته است. این حضور میدانی، نشان می دهد که ذینفعان پروژه از مرحله توافقات اولیه عبور کرده و در حال تعیین تکلیف برای یکی از چالش برانگیزترین مسیرهای ترانزیتی در قفقاز جنوبی هستند.
از تقابل تا تکنولوژی؛ AECOM چه می کند؟
به گزارش تین نیوز، گزارش های میدانی از جنوب ارمنستان حاکی از آن است که متخصصان شرکت مهندسی «آیکام» (AECOM) در سومین مرحله از بازدیدهای خود، به ارزیابی تونل ها، پل ها و مسیرهای ریلی به جامانده از دوران شوروی پرداخته اند. این بررسی فنی از آن جهت اهمیت دارد که مسیرهای موجود نه تنها برای استانداردهای مدرن حمل ونقل بین المللی کافی نیستند، بلکه برای تجهیز به زیرساخت های الکتریکی (برقی سازی) و افزایش سرعت سیر و حرکت ناوگان، نیاز به بازسازی های بنیادین دارند.
کارشناسان معتقدند هسته اصلی چالش «مسیر ترامپ»، انطباق زیرساخت های قدیمی با استانداردهای نوین کریدورهای لجستیکی است. در واقع، این پروژه تنها احداث یک جاده یا ریل ساده نیست؛ بلکه تلاشی است برای تعریف یک «کریدور نوین» که قرار است به عنوان بازوی مکمل «کریدور میانی» عمل کند.
تقابل بازیگران در نقشه لجستیکی قفقاز
پیشبرد عملیاتی این پروژه، توازن قوا در ترانزیت منطقه را با متغیرهای جدیدی روبرو کرده است:
۱. مسکو و چالش مدیریت زیرساخت: روسیه که مدیریت شبکه های ریلی ارمنستان را در اختیار دارد، به دقت در حال رصد این تحرکات است. تلاش مسکو برای رسمی کردن مشارکت خود در این پروژه، ناشی از هراس از دست دادن کنترل بر شریان های حیاتی منطقه است؛ هرچند که واشنگتن و ایروان تا این لحظه تمایل چندانی به سهم دهی به روسیه در این کریدور نشان نداده اند.
۲. باکو و شتاب دهی به اتصالات: جمهوری آذربایجان نیز با هدف ادغام زیرساخت های ملی خود در این مسیر و تقویت جریان های حمل ونقلی در «کریدور میانی»، به شدت بر توسعه سریع زیرساخت های جاده ای خود تا مرزهای ارمنستان تمرکز کرده است. باکو امیدوار است با افزایش فشار بر کریدورهای موجود، ضرورت اجرای هرچه سریع تر TRIPP را برای طرفین ارمنی و آمریکایی دوچندان کند.
۳. ایران و معادله پیچیده امنیت و لجستیک: در این میان، موضع تهران که همواره بر «خط قرمز»های امنیتی در مرزهای قفقاز تأکید دارد، یک متغیر کلیدی است. با این حال، نگاهی به تحلیل های فنی نشان می دهد که با توجه به توپوگرافی کوهستانی و صعب العبور جنوب ارمنستان، حتی اگر تنش های سیاسی فروکش کند، این مسیر برای تأمین مصالح و تجهیزات عمرانی، وابستگی لجستیکی بالایی به مسیرهای ایران خواهد داشت. برخی کارشناسان ارمنی معتقدند در صورت تغییر در فضای روابط ایران و غرب، تهران می تواند در نقش «تأمین کننده فنی» یا «شریک غیرمستقیم لجستیکی» در تکمیل این زنجیره ارزش حضور یابد.
چشم انداز ۲۰۲۹؛ پایان دوران انزوا یا آغاز تنش جدید؟
برآوردها نشان می دهد که اگر پروسه تملک اراضی و جذب سرمایه گذاری طبق تقویم پیش بینی شده پیش برود، آغاز رسمی عملیات عمرانی سنگین باید در اواخر سال ۲۰۲۵ یا اوایل ۲۰۲۶ کلید بخورد. بر اساس محاسبات فنی، به دلیل دشواری های جغرافیایی و نیاز به تغییر گسترده نقشه های مسیریابی دوران شوروی، بهره برداری کامل از این مسیر ترانزیتی احتمالاً تا سال ۲۰۲۹ به طول خواهد انجامید.
در نهایت، پروژه «مسیر ترامپ» بیش از آنکه یک طرح سیاسی باشد، اکنون به یک آزمون بزرگ مهندسی تبدیل شده است؛ آزمونی که سرنوشت آن نه تنها در پارلمان ها، بلکه در دل تونل ها و جاده های کوهستانی سیونیک رقم خواهد خورد. برای صنعت ترانزیت ایران، رصد دقیق این تغییرات زیرساختی، برای حفظ رقابت پذیری در کریدورهای شمال-جنوب، بیش از هر زمان دیگری ضروری است.
