◄ معرفی قطارهای حومه ای ایران

تین نیوز |

قطارهای حومه ای تقریبا در حوزه یک ناحیه راه آهن تردد می کنند. اغلب مسافرین این قطار با هدف انجام کارهای اداری و خرید و معالجه از ایستگاه های بین راه به یک شهر مهم در آن ناحیه سفر می کنند و شب را در مقصد اقامت نمی نمایند و به مبدا بر می گردند.

بسیاری از شهرهای بزرگ از جمله تهران، مشهد، اصفهان و تبریز دارای قطار حومه ای هستند که مسیرهای پرترددی را پوشش می دهند و روزانه هزاران مسافر را جابه جا می کنند. به ویژه  قطار تهران  که یکی از پرکاربردترین خطوط ریلی کشور است، ارتباط این کلان شهر را با شهرهایی مانند کرج، ورامین، گرمسار و قم برقرار می کند.

قطار حومه ای ایران برخلاف قطارهای بین شهری که برای سفرهای طولانی طراحی شده اند و معمولا دارای کوپه های خواب دار و امکانات رفاهی گسترده هستند، بیشتر به صورت صندلی دار ارائه می شود و تمرکز آن بر حمل ونقل سریع و مقرون به صرفه است. همچنین، این قطارها با  قطار های گردشگری  که هدفشان تجربه سفر و بازدید از مناطق خاص است، تفاوت دارند و بیشتر بر خدمات حمل ونقل روزانه تمرکز دارند.

از مزایای استفاده از قطار حومه ای ایران می توان به هزینه کمتر نسبت به خودروهای شخصی و اتوبوس، کاهش آلودگی هوا، کاهش مصرف سوخت و کاهش استرس ناشی از ترافیک های سنگین شهری اشاره کرد. علاوه بر این، مسافران می توانند در طول مسیر از سفر آرام و بدون دغدغه ای برخوردار شوند، بدون اینکه نگران تاخیرهای طولانی یا مشکلات جاده ای باشند. 

بیشتر مسیرهای حومه ای زمان های سیر تا دو ساعت و مسافت های تا ۲۰۰ کیلومتر را شامل می شود.

ویژگی های قطارهای حومه ای

قطار حومه ای ایران با هدف جابه جایی روزانه مسافران میان شهرهای نزدیک طراحی شده و دارای ویژگی هایی است که آن را به یکی از بهترین گزینه های حمل ونقل عمومی تبدیل می کند. این قطارها معمولا ظرفیت بالایی دارند و واگن های آن ها به صورت صندلی دار طراحی شده اند تا امکان سوار شدن تعداد زیادی از مسافران فراهم شود.

همچنین، برخلاف قطارهای بین شهری که معمولا دارای کوپه های خواب دار هستند، قطارهای حومه ای بیشتر شبیه به قطارهای مترو هستند و برای سفرهای کوتاه تر استفاده می شوند. سرعت قطارهای حومه ای نسبت به قطارهای بین شهری کمتر است، اما به دلیل تعداد ایستگاه های زیاد و توقف های برنامه ریزی شده، امکان دسترسی آسان به مناطق مختلف را برای مسافران فراهم می کنند.

در مسیرهای پرترددی مانند قطار حومه ای تهران، امکانات مختلفی برای راحتی مسافران در نظر گرفته شده است. این قطارها دارای صندلی های استاندارد، تهویه مطبوع، سرویس بهداشتی و در برخی مسیرها واگن های ویژه بانوان هستند. علاوه بر این، برنامه ریزی منظم و زمان بندی مشخص حرکت قطارها به مسافران این امکان را می دهد که رفت وآمد خود را به طور دقیق مدیریت کنند.

ساعت حرکت قطار حومه ای معمولا در ساعات پرتردد (صبح و عصر) تنظیم شده تا نیازهای شاغلان، دانشجویان و کارمندان را برطرف کند. برخی از مسیرها نیز دارای بلیط های تخفیفی برای دانشجویان و کارمندان هستند و ایستگاه های این قطارها اغلب به امکانات رفاهی مانند کیوسک های فروش بلیط، سالن های انتظار و خدمات راهنمایی مجهز شده اند. تمامی این ویژگی ها باعث می شود قطارهای حومه ای ایران به گزینه ای محبوب و قابل اعتماد برای سفرهای روزانه تبدیل شوند.

قطارهای حومه ای بر مبنای استاندارهای خطوط راه آهن ساخته می شوند و با ویژگی های زیر از سیستم های  حمل و نقل ریلی  سبک و سریع همانند  مترو  متمایز می شوند:

• بزرگتر بودن؛
• فراهم آوردن فضای بیشتر نشستن نسبت به فضای ایستادن برای مسیرهای طولانی تر؛
• در اغلب موارد تناوبی کمتر از ارائه خدمات را دارد؛
• دارای برنامه زمانی ارائه خدمات (به عنوان مثال قطار در زمان های خاص حرکت می کند و نه در فواصل مشخص)؛
• خدمت رسانی به مناطق حومه ای شهر با ترام پایین تر، معمولا برای اتصال مناطق حومه ای به مراکز شهر ها

قطارهای فعال در بخش حومه کدامند؟

قطار حومه ای یکی از مهم ترین شیوه های حمل ونقل عمومی برای ساکنان شهرهای اطراف کلان شهرهاست. این قطارها با توقف در ایستگاه های بین راهی، امکان جابه جایی سریع، ایمن و مقرون به صرفه را برای مسافران فراهم می کنند و معمولاً در مسیرهای پرتردد رفت و آمد دارند. قطارهای حومه ای معمولاً به دو دسته تقسیم می شوند: قطارهای مسیر بین دو شهر مشخص که برخی از مهم ترین مسیرهای آن شامل موارد زیر است:

• قطار تهران کرج هشتگرد قزوین تاکستان
• قطار تهران  پیشوا گرمسار
• قطار تهران پرند
• قطار تهران قم
• قطار تهران فیروزکوه
• قطار مشهد سرخس
• قطار تبریز جلفا
• قطار تبریز دانشگاه شهید مدنی
• قطار اهواز خرمشهر
• قطار اندیمشک اهواز
• قطار  کارون ماهشهر
• قطار گرگان پل سفید
• قطار اندیمشک درود
• قطار زاهدان خاش

در ادامه، جزئیات مربوط به هر یک از این مسیرها را بررسی خواهیم کرد.

خطوط حومه‌ای تهران

عنوان خط	مسیر(ها)	موقعیت نسبت به پایتخت	قطار(ها)
تهران-پرند	۱ مسیر (تهران-پرند)	جنوب غرب	۱۴
تهران-کرج-هشتگرد*	۱ مسیر (تهران-هشتگرد)	غرب	۴
تهران-قزوین-تاکستان*	۲ مسیر (تهران-قزوین) (تهران-تاکستان)	شمال غرب	۳
تهران-قم	۲ مسیر (تهران-قم) (تهران-جمکران)	جنوب	۶
تهران-پیشوا-گرمسار	۲ مسیر (تهران-پیشوا-امام‌زاده) (تهران-گرمسار)	شرق	۱۰
تهران-فیروزکوه	۱ مسیر (تهران-فیروزکوه)	شمال شرق	۱

قطار حومه ای تهران هشتگرد قزوین تاکستان

خط حومه ای غرب و شمالغرب تهران، تحت عنوان کلی تهران-هشتگرد-قزوین-تاکستان توسط راه آهن معرفی شده است.

اما با توجه به اینکه ۲ مسیر دیگر مربوط به استان قزوین می باشند، در این مقاله خط هشتگرد و خط قزوین-تاکستان از هم جدا در نظر گرفته شده،چون عملا شرکت راه آهن حومه این دو خط را مجزا می داند.

این مسیر یکی از پرترددترین مسیرهای قطار حومه ای تهران محسوب می شود که روزانه هزاران مسافر را بین این سه شهر جابه جا می کند. قطار حومه ای قزوین به تهران به ویژه برای کارمندان و دانشجویانی که در تهران مشغول به کار یا تحصیل هستند، یک گزینه ایده آل است. این مسیر از ایستگاه های تهران، کرج، هشتگرد، تاکستان و قزوین عبور می کند و معمولا دارای چندین حرکت در روز است.

قطار حومه ای گرمسار تهران یکی از مسیرهای مهم برای رفت وآمد روزانه بین این دو شهر است و گزینه ای عالی برای کارمندان و دانشجویان محسوب می شود. این قطار پس از خروج از تهران، از ایستگاه های ورامین، پیشوا، گرمسار و سمنان عبور می کند و معمولا در ساعات صبح و عصر حرکت دارد. ساعت حرکت قطار حومه ای در این مسیر طوری برنامه ریزی شده که با ساعات کاری هم خوانی داشته باشد. 

قطار حومه ای تهران – ورامین – پیشوا – قم

قطار حومه ای ورامین یکی از پرتقاضاترین قطارهای حومه ای در جنوب تهران است. این قطار روزانه مسیر تهران – ورامین – پیشوا – قم را طی می کند و برای مسافرانی که قصد زیارت و سفرهای کوتاه به قم را دارند، گزینه ای عالی محسوب می شود. 

در ناحیهٔ آذربایجان، ۲ خط حومه‌ای، کلانشهر تبریز را به جلفا و دانشگاه شهید مدنی متصل می‌کنند.

خطوط حومه آذربایجان

عنوان خط	مسیر(ها)	قطار(ها)
تبریز-دانشگاه شهید مدنی	تبریز-دانشگاه شهید مدنی	۵
تبریز جلفا	تبریز جلفا	۱

قطار حومه ای تبریز – جلفا

قطار حومه ای تبریز – جلفا یکی از مسیرهای مهم در شمال غرب ایران است که علاوه بر حمل ونقل روزانه، برای سفرهای تفریحی و گردشگری نیز استفاده می شود. این قطار پس از خروج از تبریز، از مرند و ایواوغلی عبور کرده و به جلفا می رسد. این مسیر به دلیل نزدیکی به منطقه آزاد ارس و مرز نخجوان، اهمیت زیادی دارد.

در این ناحیه، یک خط حومه‌ای سرخس را به کلانشهر مشهد متصل می‌کند و دارای دو قطار در یک مسیر است.

خطوط حومه خراسان

عنوان خط	مسیر(ها)	قطار(ها)
مشهد-سرخس	مشهد-سرخس	۲

این مسیر یکی از مهم ترین مسیرهای قطارهای حومه ای ایران در شرق کشور محسوب می شود که مسافران بسیاری را بین این شهرها جابه جا می کند. قطار حومه ای مشهد – نیشابور یکی از پررفت وآمدترین خطوط حومه ای است و معمولا در چند نوبت در روز حرکت دارد. این مسیر علاوه بر جابه جایی روزانه مسافران، برای زائرانی که قصد عزیمت به مشهد را دارند نیز اهمیت زیادی دارد.

خطوط حومه‌ای جنوب، شهرهای اطراف کلانشهر اهواز را به آن و شهرهای دیگر خوزستان را به‌هم متصل می‌کنند.

عنوان خط	مسیر(ها)	قطار(ها)
اهواز-اندیمشک	اهواز-اندیمشک	۲
اهواز-خرمشهر	اهواز-خرمشهر	۱
اندیمشک-درود	اندیمشک-درود	۲
کارون-سربندر-ماهشهر	۲ مسیر (کارون-سربندر)(کارون-ماهشهر)	۳

خطوط حومه‌ای شمال ایران، شهرهای استان‌های مازندران و گلستان را به هم متصل می‌کنند.

عنوان خط	مسیر(ها)	قطار(ها)
گرگان-پل سفید	گرگان-ساری-پل سفید	۳
گرگان-اینچه‌برون	گرگان-اینچه‌برون	۱

خطوط حومه‌ای جنوب شرق، شهرهای استان سیستان و بلوچستان را به هم متصل می‌کنند.

عنوان خط	مسیر(ها)	قطار(ها)
زاهدان-خاش	زاهدان-خاش	۱

این خط استان خوزستان(اندیمشک) را به لرستان(دورود) متصل میکند.

عنوان خط	مسیر(ها)	قطار(ها)
اندیمشک-دورود	اندیمشک-دورود	۲

برنامه زمانبندی قطارها

در مقایسه با حمل و نقل سریع (و یا قطارهای شهری)، قطارهای حومه ای دارای تکرار پایین تری بوده و به جای فواصل زمانی ثابت از یک جدول زمانبندی پیروی می کند، همچنین ایستگاه های کمتر که با فواصل بیشتر از یکدیگر جدا شده اند.

قطارهای حومه ای در درجه اول به مناطق حومه ای شهرها که از تراکم کمتری برخوردار هستند خدمت رسانی می کنند و اغلب حق استفاده از خطوط را با قطارهای باری و بین شهری تقسیم می کنند.

از برخی از سرویس های قطارهای حومه ای تنها در ساعات اوج و سایر سرویس ها با انحراف کمتر در ساعات غیر اوج و تعطیلات پایان هفته مورد استفاده قرار می گیرند.

میانگین سرعت قطارهای حومه ای بالا بوده و اغلب با سرعتی بالاتر از ۵۰ کیلومتر حرکت می کنند. سرعت بالا به عنوان خدمتی بهتر در مسیرهای طولانی محسوب می شود.

برخی از سرویس های شامل خدمات اکسپرس بوده که برخی از ایستگاه ها را به منظور حرکت سریع تر حفظ کرده و مسافران مسیرهای طولانی را از مسیرهای کوتاه تفکیک می کنند.

دامنه فاصله استفاده از قطارهای حومه ای بین ۱۵ تا ۲۰۰ کیلومتر متغیر است. گاهی اوقات طول مسیر را می توان به صورت حرکت قطار بین دو چند شهر توصیف کرد.

فاصله بین ایستگاه ها متفاوت بوده اما معمولا بسیار طولانی تر از فاصله ایستگاه ها در سیستم قطارهای شهری است.

قطار خودکشش (ریل باس ارم)

این قطارها از نوع صندلی اتوبوسی است و از سرعت ۱۲۰ کیلومتر در ساعت بهره می برد و در مسیرهای نسبتا کوتاه (حومه ای) مانند تهران – پرند؛ تهران – هشتگرد و گرگان- پل سفید مورد بهره برداری قرار دارد.

طراحی داخلی این قطارها ارگونومیک، مجهز به سرویس بهداشتی ازنوع سیستم بسته، ایمن و مدرن است. کلیه سالن ها دارای نورپردازی مناسب، محل بار همراه، دستگیره های مناسب جهت تردد مسافر داخل سالنها و کپسول اطفاء حریق است و از سیستم تهویه سرمایش و گرمایش پیشرفته و خودکار بهره می برد.

دربهای واگن از طریق ۱۲ دوربین در پنل راننده قابل کنترل است. این قطار دارای سیستم صوتی برای پخش داخل قطار و بلند گوهای خارجی برای هشدارهای لازم در مواقع لزوم و بیرون قطار تجهیز شده است.

این ریل باس ها با سیستم محرکه دیزل هیدرولیک برای خطوط ریلی بدون برق طراحی گردیده است. در این نوع از ترن ها سیستم محرکه که شامل موتور دیزل و سیستم انتقال قدرت هیدرودینامیک می باشد در زیر واگن نصب گردیده و توان تولیدی موتور به یک سیستم هوشمند انتقال قدرت هیدرولیک شامل مبدل گشتاور، ریتاردر و کوپلینگ انتقال می یابد. در نتیجه امکان استفاده از ترمز هیدرودینامیکی فراهم شده و تنها در شرایط خاص (سرعت پایین، ترمز اضطراری) به ترمز مکانیکی نیاز خواهد بود.

ریل باس های موجود متشکل از ۴ واگن بوده و امکان بهره برداری از آن در حالت اتصال سه ترن ست با مجموع ۱۲ واگن و ظرفیت حمل ۱۰۰۸ مسافر با حداقل خدمه مورد نیاز جهت سیر محیا می باشد. آرایش پایه ای ریل باس به صورت ۴ واگنه با چیدمان =Mc-T-T-Mc= و حداکثر سرعت بهره برداری ۱۲۰ کیلومتر بر ساعت می باشد.

واگن نوع MC مجهز به یک دستگاه موتور محرک دیزل و سیستم انتقال قدرت هیدرولیک، دیزل ژنراتور، فضای مسافر، سیستم تولید هوای فشرده، کابین راننده و یک درب ورودی مسافر از نوع اسلایدینگ پلاگ در هر سمت واگن می باشد.

واگن نوع T مجهز به یک دستگاه دیزل ژنراتور، سیستم هوای فشرده، یک دستگاه سرویس بهداشتی شرقی، فضای مسافر و یک درب ورودی مسافر از نوع اسلایدینگ پلاگ در هر سمت واگن می باشد. این قطارها در مسیرهای  راه آهن  حومه ای ایران بکار گرفته می شوند.

این قطارها از نوع صندلی اتوبوسی ویژه مانند صندلی های هواپیما و سرعت سیر ۱۶۰ کیلومتربرساعت؛ دارای خدمات کترینگ و پذیرایی وعده صبحانه در تمام مسیرها و نهار در مسیر مشهد می باشد.

این قطار ها در مسیرهایی همچون تهران-مشهد، تهران-یزد، تهران-میانه و قطارحومه ای تهران-قم بهره برداری میشوند.

واگنها در برابر ورود گرد و غبار، برف و باران کاملا ایزوله می باشد. مجموعه سیستم سرمایش در سقف واگن تعبیه شده و دارای عملکرد خودکار است.

داخل واگنها دارای سیستم صوتی تصویری مرکزی جهت پخش فیلم و موسیقی با چهار کانال خروجی و استفاده از هدفون به انتخاب مسافرین برای گوش دادن به موسیقی یا رادیو و یا تماشای فیلم می باشد. در این نوع قطارها نیز قابلیت نصب تجیزات دریافت از ماهواره برای پخش کانالهای تلویزیونی می باشد.

سرویس های بهداشتی با سیستم بسته و تجهیزات مناسب جهت استفاده مسافرین می باشد. در شروع هر حرکت، مامورین موظف به پخش فیلم آموزشی جهت استفاده صحیح از تجهیزات و امکانات موجود در قطار می باشند.

واگن های چینی که در ۲ طبقه ساخته شده اند از ۳ قسمت تشکیل شده اند: طبقه تحتانی و فوقانی محل استقرار مسافرین و قسمت میانی از یک طرف به اتاقک تجهیزات برق و اتاقک استقرار مامورین و از دیگر سو به سرویس بهداشتی و یک انبار ختم می گردد.

هر واگن مجهز به سیتم تهویه مطبوع، شیشه های ۲ جداره و بدنه دو لایه می باشد که باعث عایق بندی سالن در برابر حرارت و سرو صدا می شود.

سیستم گرمایش سالنها از طریق المنت برقی تامین می شود. این واگنها دارای سیستم صوتی و تصویری جهت پخش فیلم و موسیقی می باشد.

ظرفیت این واگنها ۱۰۸ نفر می باشد. نکته قابل توجه در این واگنها مجهز بودن به قلاب اتوماتیک می باشد که باعث کاهش ضربه در هنگام توقف و یا حرکت می شود.

مقررات قطارهای حومه ای

• حیوانات
• کالاهای تجاری و مواد خطرناک
• بارهای حجیم با ابعاد بیش از ۴۰ سانتی متر مکعب
• بارهایی با وزن بیش از ۳۰ کیلوگرم

رعایت این موارد، به حفظ ایمنی، آرامش و نظم سفر همه مسافران عزیز کمک می کند.

مسافران گرامی این حق را دارند که میزان رضایت، پیشنهادها و انتقادات خود در خصوص عملکرد مامورین قطار و ایستگاه ها و همچنین خدمات ارائه شده در ایستگاه ها و قطارها را از طریق سامانه مسافر (۵۱۴۹-۰۲۱) منعکس نمایند.