پیشنهادهایی برای رقابتی شدن بنادر
تین نیوز | بنادر ایران رقابتی نیستند. این سخن وزیر راه و شهرسازی کشورمان است. عباس آخوندی تاکنون چندین بار از اقتصادی و رقابتی نبودن بنادر ایران سخن گفته است این در حالی است که به اعتقاد وی، بنادر ایران باید قدرت رقابت با سایر بنادر حاشیه خلیجفارس و دنیا را داشته باشند، رقابتپذیری مدنظر وی، نه تنها حمل و نقل دریایی، بلکه شیلات، اقتصاد دریایی و نظامی را نیز شامل میشود. آخوندی معتقد است برخی بنادر کشور مانند بندر گناوه، درگهان، تیاب و لنگه بعد از تشکیل بنادر اصلی مانند بندرعباس از حوزه اقتصاد کنار گذاشته شدهاند.
یکی از دلایل رقابتی نبودن بنادر ایران، نبود امکان پهلوگیری کشتیهای بزرگ در همه بنادر کشور است. این گفته محمد سعیدنژاد، مدیرعامل سازمان بنادر و دریانوردی است. به اعتقاد وی، بخش عمدهای از کاهش فعالیت برخی بنادر، به دلیل از دست رفتن مزیت رقابتی در حوزه این مناطق است. وی در این باره میگوید: یکی از موضوعاتی که برای حوزه حمل و نقل دریایی نگرانی ایجاد کرده و از مباحث روز بخش دریایی به شمار میرود، ظرفیت نداشتن بنادر ایران برای پهلوگیری کشتیهای با ظرفیت بیش از ۱۸ هزار TEU کانتینر است. به گفته وی، امروز در بنادر مطرح دنیا کشتیهایی با ظرفیت بیش از ۱۸هزار
TEU کانتیر پهلوگیری میکنند اما تنها کشتیها با ظرفیت حدود ۱۴ هزار TEU کانتیر امکان پهلوگیری در بنادر ایران را دارند. بنابراین اگر نتوانیم این ظرفیت را افزایش دهیم مزیت رقابتی خود را از دست میدهیم.
از سوی دیگر روزبه مختاری، کارشناس حمل و نقل دریایی و بندری در پاسخ به این سوال که چرا بنادر ایران رقابتی نیستند؟ به «حمل و نقل» میگوید: بنادر ما به طور کامل در دست دولت است در حالی که دولت بازرگان خوبی نیست و ساختارهای دولتی ما، توان تفکرات بازرگانی را ندارد. بنابراین بنادر ما به طور کامل از میدان رقابت خارج شدهاند. به گفته وی، تنها راهکار حل این مساله آن است که بخش خصوصی به طور کامل و جامع به بنادر وارد شده و به امور بازرگانی و بازاریابی خود بپردازد.
به باور وی، در صورت ایجاد تغییر در ساختارهای مدیریتی بنادر، با همین امکانات و زیرساختهای ناقص موجود نیز از بنادر میتوان بهرهوری کامل داشت، به این شرط که به بخش خصوصی بها داده شود زیرا بخش خصوصی ساختار بسیار سبکتری نسبت به دولت دارد و به راحتی میتواند در بازار تغییر ایجاد کند و بازاریابی موفق و سوددهی داشته باشد.
این کارشناس حمل و نقل دریایی میگوید: ما قبل از تحریم و در اوج فعالیت بنادر نیز از ظرفیتهای بندریمان به طور کامل و جامع و بهینه استفاده نکردیم و تا وقتی وضیعیت مدیریتی مناسبی در بنادر حاکم نشود این مشکل حل نخواهد شد.
مختاری معتقد است در اصلاح وضعیت زیرساختهای بنادر کشور، چند اشتباه تاریخی تکرار میشود. وی توضیح میدهد: در بنادر ما یا کار تحقیقاتی انجام نمیشود یا وقتی قرار است تحقیقات انجام شود، این تحقیقات از مسیر درست انجام نمیشود، به همین دلیل تحقیقات انجام شده از دقت کافی و لازم برخوردار نیستند یا از مشاوران خوبی بهره نمیگیرند. به همین دلیل معمولا نتایج قابل اتکایی از این تحقیقات به دست نمیآید. از سوی دیگر وقتی تحقیقات با همه دشواریها انجام میشود، در کتابخانهها جا خوش میکند. بنابراین حتی تحقیقات با همه نواقص و دشواریها وقتی به
نتیجه میرسد، در اجرا با مشکلات دیگری مواجه میشود و باز هم به همان نقطه اول بازمیگردیم.
تعرفههای بندری رقابتی نیستند
چندی پیش محمدحسین داجمر، مدیرعامل کشتیرانی جمهوری اسلامی ایران از بالا بودن تعرفههای بندری در بنادر ایران انتقاد کرد و گفت سازمان بنادر و دریانوردی هر سال به جای رقابتی کردن بنادر ایران، تعرفهها را چند درصد افزایش میدهد. به گفته وی، علت اقدام سازمان بنادر و دریانوردی در افزایش تعرفهها خصوصی نشدن فعالیتهای بندری است در حالی که دولت بر واگذاری فعالیتهای اقتصادی سازمانها و دستگاههای دولتی به بخشخصوصی تأکید دارد و فقط فعالیتهای مهم و راهبردی که برای بخشخصوصی توجیه ندارد یا امکان ورود نیست باید در دولت اداره شود. وی اضافه کرد:
در حال حاضر تعرفههای بندری کشور چند برابر کشورهای منطقه است و اگر در برنامه ششم رقابتی شدن بنادر و اقتصاد کشور مد نظر باشد باید در تعرفههای بنادر و نحوه مدیریت آن تجدیدنظر شود.
به اعتقاد مدیرعامل کشتیرانی، نگاه سازمان بنادر و دریانوردی به مبحث تعرفهها کسب درآمد بیشتر است و با وجود سیاستهای کلان مبنی بر واگذاری فعالیتها به بخشخصوصی، حتی این بخش از ورود به سرمایهگذاری در تجهیزات بندری منع میشود.
مختاری، کارشناس حمل و نقل دریایی در این باره میگوید: اگر دولت وظایف اصلی خود یعنی تامین زیرساختها را به درستی انجام داده و شعارهایی مانند حمایت از ورود بخش خصوصی به بنادر را اجرا کند، وضعیت بنادر بهبود قابل توجهی خواهد یافت.
وی با بیان اینکه «بحث تعرفه به یک معضل بزرگ در بنادر تبدیل شده است» میافزاید: هرچه دولت در تعرفهگذاری بیشتر دخالت کند، بیشتر از وظیفه خود منحرف شده است. به باور وی، وظیفه دولت در بنادر، تهیه زیرساختها و نظارت بر عملکرد افراد است اما اگر بخواهد همواره در تعرفه دخالت کند، رقابت بین بخش خصوصی از بین خواهد رفت زیرا در این صورت دولت خود را شریک تجاری بخش خصوصی کرده است در حالی که بخش خصوصی باید بازوی دولت باشد.
به گفته وی، در بسیاری از کشورها، بنادر از طرف شهرداریها ساخته شده و به خاطر سودی که دارد، به طور رایگان در اختیار بخش خصوصی قرار میگیرد. این تفکر در کشور ما مغفول مانده است. این کارشناس معتقد است دولت باید به بخش خصوصی اعتماد کند، کاری که تاکنون به طور مطلوب انجام نشده است و به همین دلیل بخش خصوصی بزرگی در کشور وجود ندارد.
رقابت بدون حمایت ممکن نیست
به باور برخی کارشناسان، در سالهای اخیر شرکتهای کشتیرانی خصوصی و دولتی به تدریج از مسیر حمایت و انحصار خارج شده است. یونس صیاد از کارشناسان حمل و نقل کشور به حمل و نقل با بیان این مطلب و با اشاره به افزایش نرخ سوخت شناورها میافزاید: تعرفههای بندری هر سال روبه افزایش است. از سوی دیگر شرکتهای کشتیسازی کشور نیز با وجود قوانین حمایتی و لزوم جلوگیری از واردات شناورهای دست دوم یا سفارشی به خارج، بیمهریهای بسیاری را شاهدند.
وی اظهار میکند: سازمان بنادر و دریانوردی به لحاظ حقوقی مسئول نظارت و مدیریت بر دریانوردی کشور است و به همین دلیل، اختیار قانونگذاری در این حوزه را نیز پیدا کرده است. از سوی دیگر همه بنادر اصلی تجاری کشور متعلق به سازمان بوده و اهرم نظارت و قانونگذاری میتواند در راستای حفظ منافع بندری (و نه منافع شرکتهای حمل و نقل دریایی، کشتیسازان یا شیلات) به کار گرفته شود. به باور این کارشناس، ضرورتها و نیازهای بنادر در این مسیر اولویت یافته است و سرمایهگذاریها و هزینههای بسیاری در این بخش انجام شده یا در حال انجام است.
صیاد با تاکید بر لزوم فراهم کردن شرایط رقابتی برای بنادر کشور میافزاید: بدون حمایتهای اولیه و تزریق منابع لازم هیچ صنعتی در دنیای پیشرفته امروزی قادر به رقابت نیست. به عنوان مثال نمیتوان از بخش خصوصی خواست بدون حمایتهای لازم با ناوگانهای نفتكش دنیا رقابت كند. به گفته این فعال بندری، همانطور که وزیر راه و شهرسازی نیز بر لزوم رقابتی شدن بنادر کشور تاکید کرده است، بنادر ایران باید خدمات و پاسخگویی خود را به اندازهای بهبود دهند که این ظرفیت در آنها ایجاد شود.