| کد خبر ۵۷۶۷۴
کپی شد

راهکارهای حمل و نقل در دوران پسا تحریم

راهکارهای حمل و نقل در دوران پسا تحریم
|
تین نیوز | آزاد شدن بخشی از درآمدهای جمهوری اسلامی ایران پس از لغو تحریم ها، موضوعی است كه این روزها از طرف طیف های مختلف مردم در داخل و خارج از كشور رصد می گردد. برخی از كارشناسان، مجموعه این دارایی های بلوكه شده را حدود یكصد میلیارد دلار ارزیابی می كنند و برخی كمتر یا بیشتر.

اما آنچه بی تردید در حوزه اقتصاد كشورما تأثیرگذار خواهد بود، آزادشدن این دارایی ها در یك دوره كوتاه و میان مدت است كه درخصوص نحوه استفاده از این منافع طی این مدت باید برنامه‌ریزی و اهداف مشخص را دنبال كرد. درغیر این صورت به مانند آفتی بر جان اقتصاد كشور خواهد افتاد. می توان با آن، هزینه های جاری كشور را اداره كرد و یا به واردات و یا سوبسید به این یا آن كالا تخصیص داد. اما به نظر می رسد دولت عاقلانه تر به موضوع فكر می كند و سوق دادن آن منابع به بخش‌های زیربنایی كشور از اهم واجبات است و سرمایه گذاری های زیربنایی باید در این مرحله جهت استفاده از دارایی های بلوكه شده مدنظر اصلی مدیران ارشد و برنامه ریزان حوزه اقتصاد ملی كشور قرار گیرد.

 اما خواست عمومی دست اندركاران بخش حمل ونقل كشور باید تخصیص هرچه بیشتر این منابع به حوزه  راه و ترابری كشور به عنوان موتور توسعه اقتصادی كشور باشد. نقش حمل ونقل و نحوه بهره‌برداری این حوزه از این منابع، هنوز موضوعی است كه به جدیت به آن پرداخته نشده است.

نگاهی به ساختار كنونی حوزه راه و ترابری كشور نشان می دهد كه مدیران هزینه ای ما كه دست بالا را در برنامه ریزی و سیاستگذاری در شرایط فعلی را دارند ، آمادگی آن را دارند كه با تمام قوا و به سرعت، پولهای رها شده از بخش های بلوكه شده تحریم را در مطالبات معوقه پیمانكاران، پروژه های جاری و هزینه های فعلی خرج نمایند. هرگونه تخصیص این منابع رها شده به هزینه های جاری در بخش‌های مختلف حمل ونقل جاده ای، ریلی، دریایی و هوایی و یا تعریف پروژه های جدید برای خوشایند این و یا آن خطایی بزرگ است كه در این مرحله می تواند صورت گیرد. 

حوزه اقتصادی حمل ونقل كشور نیز هنوز پیشنهادات مشخصی را برای بحث و بررسی كارشناسی و ارائه راهكارهای مختلف و گزینه های پیشنهادی را روی میز قرار نداده است. برنامه اقتصاد حمل ونقل كشور در این مرحله چیست؟ بعید است بدون داشتن یك برنامه مدون استراتژیك كوتاه و میان مدت، بتوان از فرصت پیش آمده به درستی استفاده كرد. پارلمان بخش خصوصی كشور نیز در حوزه حمل ونقل و تشكل ها و انجمن های غیر دولتی همه با هم به همراه بخش دولتی، سرگرم بحث و بررسی مواردی هستند كه هنوز 15 سال است در دستوركار قرار دارد و با جلسات و نشست های متعدد و كم اثر در حوزه های نازل بخش حمل ونقل، به جای ارائه برنامه وراهكار در دوران پسا تحریم فعلاً مشغول ساماندهی، ساختاری هستند كه خود طی این سالها بلای جان بخش های دولتی و خصوصی حمل ونقل كشور شده است.
 
بدیهی است با بازگشت كشور به چرخه اقتصادی عادی دنیا و وجود رقبای متعدد  اطراف كشورما، عدم استفاده از موقعیت حساس كنونی و سرگرم شدن به بحث های طولانی و بی پایان كه طی سالیان اخیر مرتب تكرار شده است، ما را از رسیدن به راه اصلی غافل نموده و موجب از دست رفتن فرصت های سرمایه گذاری در شرایط پسا تحریم خواهدشد. آنچه كه در كوتاه مدت وظیفه حوزه راه و ترابری كشور است تدوین برنامه ها و سیاست ها و اولویت‌بندی پروژه ها در این مقطع است.
 
آزادسازی سرشار منابع مالی و لغو تحریم ها،‌ اثرات كوتاه مدت خود را باید در سرمایه‌گذاریهای زیربنایی در بخش حمل ونقل كشور آشكار سازد. اگر بخش حمل ونقل كشور فاقد برنامه و سیاست مدون دراین بخش باشد، بدیهی است درآمدهای آزاد شده به طرف سایر بخش های كشور از جمله صنعت، معدن ، كشاورزی، تجارت و... سوق داده خواهدشد. آنكه بتوانیم منابع آزاد شده دولت را به طرف حوزه حمل و نقل كشور به عنوان پیش نیاز توسعه پایدار كشور سوق دهیم، بستگی به هنر و درایت مدیران ارشد حوزه حمل ونقل كشور است و از آن مهمتر سوق دادن این منابع به پروژه های زیربنایی بخش حمل ونقل می‌باشد. 

حمل و نقل به دلیل نقش زیربنایی در توسعه اقتصادی كشور واجد تمامی شرایط لازم برای تخصیص بخش اعظم این منابع می‌باشد. غفلت از سرمایه گذاری در این بخش، ناكامی در توسعه اقتصادی كشور می باشد. این غفلت از سرمایه گذاری و تخصیص منابع رها شده بیشتر به بخش حمل ونقل، آسیب جدی به روند رو به رشد اقتصادی و توسعه پویایی اقتصاد كشور خواهد داشت. ولی آیا برنامه ای و راهكاری توسط دست اندركاران حوزه حمل ونقل كشور ارائه گردیده است و یا همان كلی گویی های كلان فعلاً در جریان مباحث قرار دارد.

به نظر نگارنده اهم این اولویت ها و اقدامات سرمایه‌گذاری كوتاه مدت زیربنایی در بخش جاده ای، ریلی، دریایی و هوایی باید براساس چند نباید شكل گیرد:
الف ) نباید از این منابع برای تعریف و اجرای پروژه های جدید حمل ونقلی استفاده كرد به اندازه كافی و برای 30 سال آینده پروژه های حمل ونقلی دراین كشور تعریف شده است.
ب ) نباید از این منابع برای هزینه های جاری و پرداخت معوقه ها و سوبسید برای هزینه های انرژی ، سوخت و.... ناوگان استفاده كرد. 
ج ) نباید از این منابع برای پروژه های غیر ضرور و كم بازده و پروژه هایی كه تقاضای كمی درحال حاضر در آن وجود دارد مانند برخی از پروژه های ریلی/ جاده‌ای/ دریایی و یا حتی فرودگاهی استفاده كرد. 
اما اولویت های اساسی در بخش های مختلف حمل ونقلی در كوتاه مدت چیست؟ و راهكارهای فعلی كدام است؟ جداگانه به هر زیربخش می پردازیم:

حمل و نقل هوایی 
شاید بیشترین آسیب در دوران تحریم به بخش حمل و نقل هوایی كشور خصوصاً ناوگان هوایی وارد آمد. دراین بخش تقویت ناوگان هوایی و نوسازی آن از اهم واجبات است. بازگشت به بازارهایی كه طی این مدت از دست رفت تنها از طریق نوسازی ناوگان هوایی امكان پذیر است. شركت هایی مثل تركیش ایرلاین، امارات ایرلاین ، قطر ایرویز و... حتی مقاصد مراكز استانی ما را هم تحت پوشش خود قرار دادند.

در كنار آن ارتقاء سیستم های ناوبری هوایی به همراه نوسازی فرودگاههای كشور با تمركز روی چند فرودگاهی كه 95% پروازهای كشور از آن فرودگاهها انجام می شود. به همراه كوچك سازی ساختار تشكیلات دولتی بخش حمل و نقل هوایی و افزایش بهره وری حمل و نقل هوایی كاملاً ضروری به نظر می‌رسد.

حمل و نقل ریلی  
در بخش حمل و نقل ریلی سرمایه گذاری در زیر بناهای خطوط ریلی و زیرساختها به همراه نوسازی لوكوموتیوها  و واگن و كوچك سازی ساختار تشكیلاتی راه آهن می تواند برای افزایش بهره وری در دستوركار قرار گیرد. پرهیز از اجرای پروژه های جدید و پرهزینه كه اساساً تقاضای بار و مسافری در آن وجود ندارد. مانند برخی از پروژه هایی كه درسالهای اخیر افتتاح گردید و مورد بهره‌برداری قرار گرفت،‌ می تواند منجر به هرز رفتن منابع محدود این بخش باشد.

راه آهن باید بداند كه اولویت اصلی سرمایه گذاری درخطوط ریلی در تمامی كشورها بر مبنای تقاضای موجود بار و مسافر شكل می گیرد. بنابراین تكمیل حلقه های مفقوده تنها زمانی دارای توجیه اقتصادی خواهد بود كه تنها بر این پایه استوار باشد. ضمن اینكه رشد حمل ونقل ریلی در كشور تابعی از زمان و هزینه های سیر است. تا زمانی كه سرعت سیر حمل بار و مسافر به همراه كیفیت خدمات ارائه شده به عنوان چالش اساسی در سردرب ساختمان راه آهن در آفریقا حك نگردد.

كماكان علی رغم میلیاردها تومان سرمایه گذاری دراین بخش سهم آن در جابجایی بار و مسافر ازكل، حتی به حدود 10درصد هم نخواهد رسید. نمی توان با فشار سوبسید انرژی و ... با سایر سیستم های حمل و نقل رقابت نمود و یا در اطاق های دربسته، دل به بارهای  "ریل پسند " از طریق بخشنامه های دولتی سپرد. حتی همان بارهای دولتی نیز زیر بار این بارهای " ریل پسند " نخواهند رفت. كلید حل معما در سرعت سیر و كرایه حمل و تحویل درب به درب با خدمات مناسب است و لاغیر. این درحالی است كه به خودی خود ریل ازمزیتهای نسبی فراوان نسبت به جاده برخوردار بوده است  و كریدور اصلی توسعه آن شبكه شمال- جنوب و شرق – غرب كشور می باشد.
 
حمل و نقل جاده‌ای 
در بخش حمل ونقل جاده ای كه به ظاهر از تحریم ها، كمترین لطمات را دیده است حلقه های مفقوده فراوانی هنوز به چشم می خورد. افزایش بی رویه ناوگان بی كیفیت باری و مسافری در سالهای اخیر به دلایل تحریم ها نه تنها منجر به افزایش مصرف انرژی در ابن بخش گردید. بلكه تهدیداتی را نیز متوجه ایمنی نمود. علاوه بر آن به دلیل غیرواقعی بودن قیمت حامل های انرژی و خصوصاً هزینه سوخت و ساختار فورواردری حاكم بر بنگاههای كوچك اقتصادی این بخش، زمینه جایگزینی ناوگان فرسوده و نوسازی آن را عقب انداخت به طوری كه حالا هر دو طرف نیز ناراضی از وضع فعلی به حیات خود ادامه می دهند. 

بیش از پنج هزار شركتی كه عمدتاً فعالیت خود را گرو عملیات فورواردری می‌بینند و حدود چهارصد هزار وسیله نقلیه سنگین باری و مسافری كه بصورت خرده مالكی اداره شده و همه و همه نتیجه ساختاری است كه طی چند دهه اخیر نفس نفس زنان به حیات خود ادامه داده است.

سرمایه گذاری در زیربناهای نوسازی ناوگان باری و مسافری كشور به همراه خارج كردن ناوگان فرسوده از چرخه فعالیت و همچنین نوسازی ماشین آلاات و ادوات راهسازی و راهداری در این برهه  از اهمیت اساسی برخوردار است. همچنین تمركز بر توسعه شبكه اصلی راههای شریانی كشور براساس الگوهای بین المللی كه همان شبكه ترانزیتی نامیده می‌شود خصوصاً در كریدورهای شمالی – جنوبی و شرقی – غربی می تواند در اولویت قرار گیرد. ضمن اینكه سرمایه گذاری زیربنایی در حوزه های IT و سایر تكنولوژی های مرتبط در ابن بخش نیز نباید فراموش گردد.

حمل و نقل دریایی 
دراین حوزه به جای گسترش بی رویه بنادر سایز كوچك و متوسط كه اساساً در ساختار فعلی نقش كمرنگی در جابجایی بار دارند باید بر ایجاد دو منطقه هاب دریایی در خلیج فارس عمدتاً بندرعباس و چابهار سرمایه گذاری های زیربنایی بیشتری را در جنوب انجام داد. در شمال هم بر ایجاد یك منطقه هاب در بندر انزلی و یا امیر آباد از اولویت های اساسی می باشد. باید بتوان تمامی منابع تخصیص یافته به این بخش را در ایجاد هاب های منطقه‌ای هزینه نمود.

در بخش كشتیرانی، تمامی شركتهای كاغذی كشتیرانی را كه طی اینمدت به دلیل تحریم ایجاد و كرایه های حمل با ناوگان ملی را به نوعی افزایش دادند، باید تعطیل نمود. افزایش كرایه حمل كالاهای صادراتی و وارداتی با ناوگان ملی به دلیل شرایط تحریم، اجتنابی ناپذیر بوده است ولی با لغو تحریم ها دیگر نیازی به اینگونه شركتها نیست، ضمن اینكه كماكان بازسازی ناوگان ملی كشتیرانی و با مشاركت صد درصدی بخش خصوصی، می تواند در دستوركار قرار گیرد. هرچند هنوز بخش حمل و نقل كشور برنامه ای برای مشاركت بخشی خصوصی در شرایط پسا تحریم ارائه نداده است، گمان می رود كه بخش خصوصی هم مانند بخش دولتی فعلاً نظاره گر تحولات بوده و در حال حاضر برنامه خاصی را روی میزكارشناسی قرار نداده است .

شاید آنها هم مانند گذشته منتظر فرصت هایی هستند كه از این میان حاصل آنان گردد و خود از سرمایه گذاری در بخش حمل ونقل كشور اجتناب كرده و حتی سرمایه های بدست آمده از این بخش را در سایر زیر بخش‌های بشدت سود ده، سرمایه گذاری نمایند. اینكه اطاقهای فكر ما در حوزه حمل و نقل اعم از خصوصی و دولتی به جای ارائه برنامه و راهكار در دوران پسا تحریم دنبال نقادی دیگران در همان حوزه هستند به خودمان مربوط است.

اما آنچه در حافظه تاریخی ملت به یادگار خواهدماند به مانند همیشه فرصت سوزی و نداشتن تاكتیك مدون است . واقعاً حوزه اقتصاد ملی حمل و نقل كشور شامل بخش های دولتی، خصوصی و.... برای كوتاه مدت با آزاد شدن درآمدهای بلوكه شده كشور پس از تحریم و ورود آن به چرخه اقتصادی چه گزینه هایی را روی میز دارند. آیا این گزینه ها را مورد قضاوت كارشناسی گذاشته اند. بنده نمی دانم اگر شما می دانید به من هم اطلاع دهید تا غصه‌هایمان كمتر شود.

*مدیرکل دفتر ترانزیت و پایانه های مرزی سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای
ارسال نظر
  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید تین نیوز، تا ۲۴ ساعت بعد منتشر خواهد شد.
  • تین نیوز نظراتی را که حاوی توهین یا افترا است، منتشر نمی‌کند.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.
  • انتشار مطالبی که مشتمل بر تهدید به هتک شرف و یا حیثیت و یا افشای اسرار شخصی باشد، ممنوع است.
  • جاهای خالی مشخص شده با علامت {...} به معنی حذف مطالب غیر قابل انتشار در داخل نظرات است.
  • در نوشتن نظرات، لطفا بعد از هر کلمه، یک فاصله خالی بگذارید.
  • در انتقال تخلفات دستگاه‌ها، موارد تخلف را با ضمیمه نمودن اسناد تخلف به آدرس info@tinn.ir ارسال نمایید تا امکان پیگیری بصورت مستند فراهم شود.