قزاقستان و ترانزیت کالا از جاده ابریشم
تین نیوز | دیوار نگاره رنگ و رو رفته کنار جاده روزگاری به رانندگان یادآوری می کرد که به مرز امپراطوری چین نزدیک شده اند. این دیوار نگاره تصویر یک سرباز قوی هیکل ارتش سرخ بود که در یک دست دوربین ودر دست دیگر قلاده سگش را محکم گرفته بود و زیر برج نگهبانی کشیک می داد. پیش رو تنها مرز چین است که با قوای نظامی از آن محافظت می شود. حالا که روسیه از رقابت خارج شده قزاقستانی ها با پول بی مقدار نفت برنامه های عظیمی برای کشورشان در سر دارند.
قزاقستان قصد دارد آینده اش را به آینده ابر قدرت جدید منطقه گره بزند و به همین منظور در حال ساخت راه آهن در خورگاس در بیابان مرز شرقی اش با چین است. این طرح بخشی از برنامه چند میلیارد دلاری چین برای ساخت «جاده ابریشم جدید» است.
با توجه به روزافزون تولید کنندگان به بازار داخلی چین ، ساندن تولیدان آن ها به بازارهای اروپایی دشوارتر شده است. سفر دریایی و طی مسافت نصف کره زمین حدود 60 روز به طول می انجامد ، مدت زمانی که برای رساندن تکنولوژی های روز دنیا همچون یک عمر می گذرد.
در این میان قزاقستان مسیری میان بر خواهد بود قطارهایی که از چونگ کینگ در جنوب غربی چین به مقصد دوبورگ آلمان حرکت می کنند با طی مسافت 10800 کیلومتر از طریق کشورهای قزاقستان ، روسیه ، بلاروس و لهستان تنها 14 روز در راه خواهد بود.
سازمان دولتی راه آهن قزاقستان وعده داده است که طی پنج سال آتی با صرف هزینه 44 میلیارد دلار این مدت زمان را به ده روز کاهش خواهد داد.
اواخر سال 2012 که مرکز ارتباطی خورگوش برای اولین بار مورد بهره برداری قرار گرفت ، تعداد کانتینرهای 12 متری که با عبور از قزاقستان از چین به اروپا می رفتند با 8 درصد افزایش به 6600 عدد رسید و پیش بینی می شود این رقم امسال به 10000 عدد برسد. البته ظرفیت پیشرفت این رقم از این هم بیشتر است. به طوری که رئیس یکی از شرکت های حمل و نقل دولتی پیش بینی می کند درآمد کشور از این کار تا سال 2020 به سه و نیم میلیارد دلار برسد.
اغلب کانتینرها هنوز از طر یق دریا جابجا می شوند چرا که این روش حمل و نقل به مراتب ارزان تر است. چیزی در حدود 40000 دلار به جای 9000 دلار. اما از آن جایی که هر چه می گذرد تولید کنندگان اروپایی کانتینرهای خالی را با کالاهای گران قیمت تری نظیر اتومبیل های لوکس، پر می کنند. این تفاوت رفته رفته کمتر می شود.
رونالد کلابوگت ؛ مدیر بخش تدارکات کمپانی هولت پاکارد در آسیا از تولید کنندگان بزرگ سخت افزارهای فناوری اطلاعات می گوید : امسال اولین سالی است که میزان بارهایی که به شرق می رود رشد داشته باشد. خطوط راه آهن درست مطابق میل شی چین پینگ، رئیس جمهور چین است که سعی دارد جاده جدید ابریشم را جایگزین خطوط دریایی تحت کنترل امریکا کند. با این حال موفقیت در این طرح به روسیه که رقیب چین در آسیای مرکزی است نیز بستگی دارد.
ایده حمل و نقل درون اوراسیا را اولین بار روسیه مطرح کرد. در سال 2011 قزاقستان به همراه روسیه و بلاروس اتحادیه ای گمرکی تشکیل داد که در ماه ژوئن به اتحادیه اوراسیا تبدیل خواهد شد.
کارشناسان قزاقستانی معتقدند روسیه با تشکیل این اتحادیه سعی در احیای امپراتوری شوروی دارد. همزمان شدن رفتار تحریک آمیز روسیه در اوکراین با کاهش یک پنجمی مبادلات اتحادیه نگران کننده است. در ماه اگوست آقای پوتین قزاقستان را به مضحکه گرفت و گفت : قزاقستان کشوری بدون تاریخ است و پس از آن نیروهایش را در نزدیکی مرز مستقر کرد.
این اقدام آقای پوتین می تواند زنگ خطری برای قزاقستانی ها باشد.
اما بازار از تعداد ماموران گمرکی رشوه گیر میان چین و اروپا (در مرزهای قزاقستان – روسیه و روسیه – بلاروس) کاسته است. یک بازرگانی اروپایی ، اتحادیه گمرکی را بابت آشکار ساختن تنگناهای موجود سرزنش می کند. از طر ف دیگر او درباره تنش های میان روسیه و غرب که این مسیر را آسیب پذیر کرده است ، هشدار می دهد به احتمال قوی اروپایی ها به این نتیجه خواهند رسید که وابستگی به روسیه برای تامین کالاهای مورد نیازشان چندان خوشایند نیست.
روسیه در ماه اکتبر تهدید کرد که جلوی ورود مواد غذایی غربی از مسیز قزاقستان و بلاروس را خواهد گرفت تا از این طریق به تحریم های غرب بابت دخالت در مساله اوکراین پاسخ دهد. سوال این جاست که قزاقستان تا چه حد به روسیه وفادار است ؟ تاثیر منفی بحران اوکرانی بر منطقه و کاهش قیمت نفت موجب شده قزافستان برنامه ریزی رشد اقتصادی سال 2014 خود را تغییر داده و نرخ رشد مورد نظرش را به میزان یک سوم کاهش دهد. علاوه بر این ها بودجه دولت نیز مورد بازنگری قرار گرفته است.
برنامه های عظیم توسعه اغلب به نفع رانت خواران تمام می شود چرا که ساز و کار تخصیص منابع مالی در دستگاه های دولتی راه را برای فساد مالی هموار می کند. دامنه گسترده فساد در مرزهای قزاقستان به هیچ عنوان به نفع کشوری که سعی دارد درهایش را به روی دنیاز باز کند و مبادلاتش را افزایش دهد ، نیست. دستگاه دولتی قزاقستان از صدر تا ذیل فاسد است. ماه قبل یکی از مقامات ارشد گمرکی قزاقستان به ارتکاب جرائم سازمان یافته و رشوه خواری محکوم شد.
احداث پروژه جدیدی در خورگرس ، منطقه آزاد تجاری که در سال 2011 تاسیس شد ، می تواند یک هشدار باشد. چینی ها در قسمت خودشان مهمان سرا ، بانک و بازارهای خرید احداث کرده اند. در مقابل قزاقستان با وجود تمام تعهداتش در قسمت خود تنها چند کیوسک بنا کرده که توریست های چینی می توانند در اوقات فراغتشان از آن جا بستنی بخرند و پوزخند زنان به کشورشان بازگردند. بسیاری از پروژه های زیرساختی قزاقستان بی حاصل اند در قزاقستان از حرف تا عمل فاصله بسیار است. عوامل بسیاری می تواند قطاری را از خط خارج کند با این همه و در صورت فائق آمدن قزاقستان بر این مشکلات ، رویای احیای دوباره راه ابریشم
دور از دسترس نیست.
این بار برنده اصلی ترانزیت از شرق به غرب قزاقستان خواهد بود.
* ماهنامه آینده پزوهانه آینده نگر / شماره 33/ دی ماه 93