ترانزیت ریلی؛ ایستگاه متروک
تین نیوز | موقعیت ممتاز جغرافیایی ایران در محل اتصال دو قاره آسیا و اروپا این مزیت را در اختیار تجار بینالمللی قرار میدهد تا در صورت ترانزیت بار از مسیر كریدورهای شمالی - جنوبی ایران، زمان و هزینه ترانزیت بار را كاهش دهند. كارشناسان معتقدند از این فرصت بینظیر اقتصادی بهویژه در بخش ریلی استفاده بهینه نشده است و با تقویت زیرساختهای راه آهن از طریق مشاركت دولت و بخش خصوصی میتوان جایگاه ترانزیت ریلی را در اقتصاد كشور به صورت قابل توجهی افزایش داد.
بررسیها نشان میدهد استفاده از كریدورهای شمالی- جنوبی ایران در مقایسه با مسیرهای دریایی موجود، زمان سفر را 40 درصد و هزینه حمل بار را 30 درصد برای تجار منطقهای و بینالمللی كاهش میدهد. این موضوع باعث توانایی جذب نزدیك به 200 میلیون تن بار ترانزیتی كه در حال حاضر توسط خطوط كشتیرانی بین آسیا و اروپا جابهجا میشود، خواهد شد.
سهم 5 درصدی راه آهن از ترانزیت كشور
ابوالفضل بهرهدار، رئیس انجمن مهندسی حمل و نقل ایران با بیان اینكه دستیابی به هدف 50 میلیون تن ترانزیت با بالفعل شدن 25 درصد از ظرفیت ترانزیتی در كریدورهای شمالی- جنوبی كشور محقق میشود گفت: برای دسترسی به این هدف باید ظرفیت ترانزیت بار كشور 5 برابر شود و این در حالی است كه حمل و نقل ریلی در مقایسه با حمل و نقل جادهای بهویژه در ترانزیت بار، نتوانسته حتی 10 درصد از سهم ترانزیت را به خود اختصاص دهد. بهرهدار افزود: عملكرد كمكارآمد راه آهن در جابهجایی بار در حالی اتفاق افتاده است كه كریدورهای اصلی ترانزیتی كشور، مانند سرخس- بندرعباس و بندر
امیرآباد- بندرعباس تحت پوشش شبكه ریلی هستند و در دیگر مسیرها نیز امكان حملونقل تركیبی برای جابهجایی بار ترانزیتی وجود دارد. به عقیده رئیس انجمن مهندسی حمل و نقل ایران، نازل بودن حمل و نقل ریلی و عدم اولویت دادن به بار ترانزیتی و نبود مدیریت یكپارچه در حوزه ذیربط مجموعه، عوامل اصلی پایین بودن سهم راهآهن در ترانزیت بار محسوب میشود به نحوی كه امسال حدود 5 درصد، سهم راهآهن از بار ترانزیت
كشور است.
قدیمی بودن سامانه بهرهبرداری ریلی و نبود تجهیزات كافی در بنادر
این كارشناس با اشاره به بهرهوری پایین شبكه حمل و نقل ریلی اظهار كرد: عوامل متعددی در بهرهور نبودن راه آهن با وجود نگاههای مثبت به آن دخالت دارد كه مهمترین آنها عدم تحول اساسی سازوكار حركت قطارها در شبكه ریلی كشور و به عبارت دقیقتر قدیمی بودن سامانه بهرهبرداری از شبكه ریلی است. در كشورهای مختلف جهان و حتی در كشورهای همسایه از استانداردهای مخابراتی ویژه حمل و نقل ریلی (GSM-R) برای هدایت قطارها استفاده میشود اما در ایران ما هنوز با روشهای سنتی قطارها را هدایت میكنیم كه ایمنی و بهرهوری پایینی دارند. سامانه بهرهبرداری قدیمی خطوط
ریلی، پایین بودن سرعت عملیات بازرگانی و نبود تجهیزات كافی بندری به عنوان پسكرانه كامل، گلوگاه افزایش بهرهوری در شبكه ریلی كشور است. مزیت اصلی ارتقای سامانه بهرهبرداری فعلی برای افزایش بهرهوری در خطوط ریلی، افزایش چند برابری ظرفیت با هزینهای بسیار پایین، در مقایسه با ساخت خطوط ریلی جدید است.
نقش ریل در كاهش خسارتهای جاده
پیام ظفرقندی، كارشناس حمل و نقل ریلی با تاكید بر این نكته كه صنعت حمل و نقل یكی از عناصر كلیدی در توسعه اقتصاد است، به «كسب و كار»، گفت: آثار اقتصادی حمل و نقل را میتوان در رابطه با تمام فعالیتهای اجتماعی و اقتصادی مانند صنایع كشاورزی، تولید محصولات صنعتی و خدمات توریسم مشاهده كرد. درباره حمل و نقل ریلی در ایران نباید این مساله را از نظر دور داشت كه میزان هدر رفت منابع جامعه ناشی از تصادفات رانندگی جادهای حدود ۶ درصد تولید ناخالص داخلی تخمین زده میشود. این خسارت حدود 20 هزار میلیارد تومان در سال برآورد شده و حال آنكه سهم بودجه عمرانی در سال
گذشته
40 هزار میلیارد تومان بوده كه فقط 11 هزار میلیارد آن تخصیص داده شده است. توجه ویژه و بازنگری در صنعت حمل و نقل و استفاده بیشتر از ظرفیت بخش خصوصی از الزامات این حوزه است تا با برنامهریزی جدی برای افزایش سهم شبكه ریلی برای كاهش تصادفات جادهای گام برداریم.
حمایت دولت از سرمایهگذاری خصوصیها در راهآهن
این كارشناس درباره مشاركت بخش خصوصی در توسعه زیرساختهای ریلی افزود: نرخ بازگشت سرمایه در راهآهن آمریكا حدود ۸ الی ۱۰درصد بوده كه حدود ۲ برابر نرخ سود سپرده بانكی در كشور آمریكاست اما نرخ بازگشت سرمایه در
راه آهن ایران بسیار نازل و سود بانكی بسیار بالاست. روشن است كه با این شرایط بخش خصوصی رغبتی به سرمایهگذاری در راهآهن نخواهد داشت. برای تقویت و حضور فعال و مستمر سرمایهگذاران بخش غیردولتی باید با ایجاد تسهیلات و تضمین مورد قبول با حاشیه سود منطقی كار را به آنان سپرد و فقط نظارت تخصصی از سوی دولت اعمال شود. مشاركت بخشهای دولتی و خصوصی برای تامین مالی پروژهها یكی از روشهای موثر تامین مالی در حوزه زیرساخت ریلی و بهرهبرداری است كه نمونههای موفقی هم از آن درسطح دنیا وجود داشته است.