نفس تازه در شریان ترانزیت شرق؛ جاده ماهیرود - فراه در آستانه بهره برداری

به گزارش تین نیوز به نقل از ایرنا،  با چهار بازارچه مرزی و ۳۳۱ کیلومتر مرز مشترک با افغانستان در شهرستان های سربیشه، نهبندان، درمیان و زیرکوه، مدت هاست به یکی از مهم ترین دروازه های شرقی کشور بدل شده است.

مرز رسمی ماهیرود در شهرستان سربیشه، فعال ترین معبر مرزی استان و سومین گذر رسمی ایران با افغانستان پس از مرز دوغارون در خراسان رضوی و مرز میلک در سیستان و بلوچستان است.

براساس آمار رسمی حدود ۸۵ درصد کالاهای صادراتی خراسان جنوبی به مقصد افغانستان است و همچنین ۳۰ تا ۳۵ درصد کل صادرات کشور از نظر ارزش و بیش از ۵۰ درصد از نظر وزن به افغانستان از مرزهای این استان انجام می گیرد.

این ارقام نشان می دهد هر متر جاده در این منطقه نه فقط یک پروژه عمرانی محلی، بلکه لایه ای از زیرساخت تجارت خارجی کشور است.

ماهیرود؛ کوتاه ترین و امن ترین راه به فراه

گذرگاه رسمی ماهیرود، کوتاه ترین و امن ترین مسیر دسترسی به استان فراه افغانستان به شمار می رود؛ مسیری که به دلیل ویژگی های راهبردی، در کانون توجه مسئولان و تجار افغان قرار دارد و در سال های اخیر بارها از سوی طرف افغانستانی بر ضرورت اصلاح و آسفالت محور ماهیرود - فراه تاکید شده و در داخل کشور نیز این مطالبه در سطح استانی و ملی پیگیری شده است.

کارشناسان اقتصادی معتقدند تکمیل این محور نه فقط تسهیل تجارت و حمل ونقل را در پی دارد بلکه می تواند افزایش چشمگیر صادرات خراسان جنوبی و ایران به افغانستان و آسیای میانه را رقم بزند.

آغاز پروژه از اوایل دهه ۸۰

سابقه حضور ایران در ساخت این محور فرامرزی به حدود دو دهه قبل بر می گردد؛ زمانی که همزمان با انتزاع استان های خراسان و تشکیل خراسان جنوبی، ساخت جاده مرزی ماهیرود - فراه در آن سوی مرز آغاز شد، پروژه ای که در همان ابتدا از سوی دو کشور به عنوان «شریان ترانزیتی» تعریف شد.

اوایل دهه ۸۰ عملیات احداث جاده ۱۲۰ کیلومتری ماهیرود - فراه آغاز شد و تا اواخر دهه ۸۰، ۶۴ کیلومتر از این مسیر تکمیل و آسفالت شد و پس از آن به دلیل ناامنی ها، تغییر دولت در افغانستان، شیوع کرونا و مشکلات اعتباری ساخت ادامه مسیر متوقف شد.

البته ۶۴ کیلومتر مسیر احداث شده در دهه ۸۰ به دلیل تردد سنگین و حمل بارهای مازاد، امروز نیازمند روکش و آسفالت مجدد است؛ موضوعی که بار دیگر ضرورت تکمیل و بازسازی این شریان را برجسته تر می کند.

شاهراه حلقوی افغانستان و صرفه جویی ۴۰۰ کیلومتری

اهمیت راهبردی این پروژه زمانی روشن تر می شود که آن را در پیوند با شاهراه حلقوی افغانستان ببینیم، محور اصلی که بخش عمده ای از جمعیت افغانستان در حاشیه آن سکونت دارند.

به گفته کارشناسان حوزه راه و شهرسازی خراسان جنوبی با تکمیل محور ماهیرود - فراه استان های جنوبی و شرقی ایران از طریق مرز ماهیرود به شاهراه حلقوی افغانستان متصل می شوند، مسیر ترانزیت کالا از بنادر جنوبی ایران (بندرعباس و چابهار) به افغانستان و کشورهای آسیای میانه بیش از ۴۰۰ کیلومتر کوتاه تر خواهد شد.

این کاهش مسافت، مزیت رقابتی مهمی برای ایران در برابر مسیرهای جایگزین عبوری از سایر کشورهای همسایه ایجاد می کند و ترانزیت از مسیر ایران را اقتصادی تر می سازد، موضوعی که مستقیما بر رونق اقتصادی منطقه و تقویت امنیت مرز تاثیر می گذارد.

اقتصاد و امنیت؛ دو روی یک سکه در نوار مرزی شرق

خراسان جنوبی با ۴۳۱ کیلومتر مرز مشترک با افغانستان ظرفیتی کم نظیر برای توسعه صادرات، ارائه خدمات و تردد مسافران دو کشور در اختیار دارد، در این میان، گذر ماهیرود که اکنون تنها گذر رسمی مورد پذیرش طرف افغانستانی در استان است؛ مزیتی که در صورت تکمیل زیرساخت های ارتباطی، می تواند جایگاه این مرز را در معادلات ترانزیتی منطقه تثبیت کند.

رونق اقتصادی در این نوار مرزی به باور کارشناسان با ثبات جمعیت، کاهش مهاجرت از روستاهای مرزی، افزایش اشتغال و در نهایت ارتقای امنیت پایدار گره خورده است، هدفی که جاده ماهیرود - فراه می تواند یکی از پیشران های اصلی آن باشد.

صدای گلایه تجار؛ جاده خاکی برای صادرات چند میلیون تنی

در سال های اخیر علیرغم افزایش حجم مبادلات از مرز ماهیرود، وضعیت مسیر فعلی حمل کالا همواره محل انتقاد فعالان اقتصادی بوده چرا که اکنون بخش زیادی از کالاهای صادراتی از مسیرهای خاکی، ناهموار و نامناسب در خاک افغانستان حمل می شود؛ مسیری که به ویژه در فصل زمستان مشکلات مضاعفی را به تجار و رانندگان تحمیل می کند.

پیامدهای این وضعیت از نگاه بازرگانان افزایش هزینه حمل ونقل، افزایش قیمت تمام شده کالا در بازار مقصد، کاهش قدرت رقابت کالاهای ایرانی در برابر رقبای منطقه ای است که همین نارضایتی ها تکمیل جاده ماهیرود - فراه را از یک پروژه صرفا عمرانی، به مطالبه جدی بخش خصوصی و تجار دو کشور تبدیل کرده است.

از ردیف بودجه تا وقفه چندساله

اهمیت این محور در سیاست های کلان کشور از سابقه آن در قوانین بودجه نیز قابل ردیابی است، به گفته نماینده اسبق مردم نهبندان و سربیشه در مجلس شورای اسلامی، این پروژه در مجلس هشتم دارای ردیف بودجه مستقل شد و توافق شد از محل کمک های ایران به افغانستان، جاده ماهیرود - فراه احداث شود.

در آن مقطع بحث احداث بیش از ۶۰ کیلومتر از مجموع ۱۲۰ کیلومتری جاده و ایجاد پایانه مرزی ماهیرود مطرح شد و عملیات اجرایی آغاز و ۶۴ کیلومتر از راه ماهیرود - فراه احداث و آسفالت شد اما ۶۰ کیلومتر باقی مانده، به مرور از ردیف بودجه حذف و عملا به فراموشی سپرده شد.

بازگشت پرونده جاده ماهیرود - فراه به میز تصمیم گیری

در سال ۱۳۹۵ معاون وقت وزیر راه و شهرسازی از امضای موافقت نامه ساخت جاده ماهیرود تا فراه و تامین اعتبار آن خبر داد و بعد از سه سال در شهریور ۱۳۹۸ استاندار وقت خراسان جنوبی اعلام کرد با اتمام این جاده، محور ماهیرود - فراه به یک قطعه ترانزیتی شرق کشور تبدیل خواهد شد.

در ادامه اردیبهشت ۱۴۰۲ و در دولت سیزدهم، استاندار وقت خراسان جنوبی پس از دیدار با سفیر جمهوری اسلامی ایران در افغانستان و نماینده ویژه رئیس جمهور در امور افغانستان، از تزریق ۲ میلیون یورو اعتبار به پروژه در سال ۱۴۰۱ خبر داد و گفت: طرف ایرانی با افزایش اعتبارات و پیگیری برای اختصاص منابع مالی ویژه موافقت کرده است.

با این حال، روند کند تخصیص اعتبار، سرعت پروژه را همچنان محدود می کرد تا اینکه در دولت چهاردهم، نگاه به این محور به عنوان یک پروژه فراملی شکل پررنگ تری به خود گرفت.

دولت چهاردهم و نفس تازه در شریان ترانزیت شرق

اواخر سال ۱۴۰۳، استاندار خراسان جنوبی خبر داد که تامین اعتبار راه ارتباطی ماهیرود - سربیشه - فراه که سال ها بلاتکلیف مانده بود، در اولویت پروژه های وزارت راه و شهرسازی قرار گرفته است.

به گفته سیدمحمدرضا هاشمی، قرار گرفتن در فهرست اولویت ها، نقش تعیین کننده ای در سرعت تزریق اعتبارات دارد و همین موضوع امیدها را به ویژه در بخش تجارت و بازرگانی زنده کرد.

خرداد سال گذشته نیز در جریان سفر والی فراه به خراسان جنوبی، تکمیل جاده ماهیرود - فراه در صدر مذاکرات مسئولان دو طرف قرار گرفت.

رئیس اتاق تجارت و سرمایه گذاری ولایت فراه در این دیدار تاکید کرد که کار تکمیل جاده ماهیرود - فراه با جدیت در حال پیگیری است و در صورت بهره برداری تا پایان سال، جهش قابل توجهی در مبادلات تجاری دو کشور رخ خواهد داد.

۹۳ درصد پیشرفت و هدف گذاری برای اتمام در سال جاری

مدیرکل راه و شهرسازی خراسان جنوبی در گفت وگو با خبرنگار ایرنا با تشریح آخرین وضعیت این پروژه گفت: پروژه مرز ماهیرود به فراه افغانستان از دهه ۸۰ آغاز شده و پس از گذشت سال ها، اکنون بیش از ۹۳ درصد پیشرفت فیزیکی دارد.

میرمحمد مودی افزود: طول پروژه ۱۱۷ کیلومتر است که ۶۴ کیلومتر آن در سنوات گذشته تکمیل شده و در سال گذشته نیز ۳۷ کیلومتر از مسیر آسفالت شده است.

به گفته وی تیم های اجرایی مستقر در محل با هدف تکمیل بخش عمده ای از پروژه در سال جاری مشغول فعالیت اند و پیش بینی می شود تا پایان سال، کل مسیر آسفالت و آماده بهره برداری شود.

تامین مالی از مسیر دیپلماسی و امنیت ملی

مودی با بیان اینکه تامین منابع مالی این پروژه از ابتدا یکی از مهم ترین چالش ها بوده است، گفت: با پیگیری های نمایندگان مجلس، استاندار خراسان جنوبی، همکاری وزارت راه و شهرسازی و وزارت امور خارجه، اعتبارات مورد نیاز از محل مصوبات شورای عالی امنیت ملی به این پروژه اختصاص یافته است.

وی عنوان کرد: تاکنون ۵.۵ میلیون یورو برای این پروژه هزینه شده و از ابتدای دولت چهاردهم نیز۱۰ میلیون یورو برای تکمیل آن مصوب شده که ۳.۵ میلیون یورو از این رقم تاکنون تخصیص یافته است.

وی ادامه داد: برای تکمیل نهایی طرح ۶.۵ میلیون یورو اعتبار دیگر مورد نیاز است.

مدیرکل راه و شهرسازی خراسان جنوبی تاکید کرد: این جاده نه تنها به توسعه زیرساخت های منطقه کمک می کند بلکه یک راهبرد مهم برای افزایش صادرات و ترانزیت کالا میان ایران و افغانستان به شمار می رود و تلاش ها برای تسریع عملیات و بهره برداری کامل این محور در دستورکار است.

کاهش ۴۰۰ کیلومتری مسیر ترانزیت و اهداف کلان پروژه

مودی ادامه داد: اجرای این پروژه مسیر تردد و ترانزیت کالا به افغانستان را حدود ۴۰۰ کیلومتر کاهش می دهد.

وی تسهیل مبادلات اقتصادی و بازرگانی با کشورهای همسایه، بهبود کریدور ترانزیتی شمال - جنوب و اتصال موثرتر بنادر جنوبی به بازار افغانستان، کاهش مشکلات ترافیکی حمل ونقل جاده ای، افزایش ایمنی راه ها و کاهش تصادفات در شبکه حمل ونقل شرق کشور و تقویت موقعیت مرز ماهیرود به عنوان یکی از محورهای اصلی ترانزیت منطقه ای از اهداف کلان ساخت این جاده است.

ماهیرود شاهراه اقتصادی ایران به افغانستان

رئیس اتحادیه صادرکنندگان خراسان جنوبی هم معتقد است اگر نگاه راهبردی به این محور وجود داشته باشد، جاده ماهیرود می تواند به یکی از شاهراه های اقتصادی ایران به افغانستان تبدیل شود؛ مشروط بر آنکه توسعه آن از حالت شعار خارج شود و به عمل برسد.

رامین سنایی فر با یادآوری وضعیت فعلی این جاده گفت: اگرچه عملیات تکمیلی آن در جریان است، اما ظرفیت فعلی مسیر به هیچ وجه متناسب با نقش حیاتی اش در تجارت فرامرزی نیست لذا این محدودیت ها نه تنها سرعت مبادلات اقتصادی را کاهش داده، بلکه ریسک حمل ونقل را نیز برای فعالان اقتصادی افزایش داده است.

وی با تاکید بر اهمیت این مسیر در توسعه منطقه ای افزود: جاده ماهیرود - فراه می تواند شرق کشور را به بازارهای افغانستان، آسیای مرکزی و حتی فراتر از آن متصل کند لذا توسعه این جاده به طور مستقیم بر کاهش هزینه های لجستیکی، افزایش اشتغال در مناطق مرزی و تسهیل سرمایه گذاری تثیرگذار است، همچنین این مسیر می تواند در راه اندازی فرآیند کولبری در مرز ماهیرود نقش مهمی ایفا کند.

رئیس اتحادیه صادرکنندگان خراسان جنوبی کمبود منابع مالی، نبود هماهنگی بین دستگاه های اجرایی ۲ کشور و اولویت ندادن به این محور در سطح ملی را از جمله عواملی برشمرد که تاکنون موجب کندی پیشرفت کار بوده است.

وی ادامه داد: نیازمند یک نگاه راهبردی و اقتصادی به این محور هستیم لذا باید توسعه آن را در چارچوب منافع ملی و منطقه ای ببینیم، نه صرفا به عنوان یک پروژه عمرانی، بر همین اساس در جلسات شورای گفت وگوی دولت و بخش خصوصی به صورت مداوم موضوع جاده ماهیرود - فراه را پیگیری کرده ایم، همچنین تشکیل کمیته تخصصی با حضور نمایندگان دولت و بخش خصوصی در دستور کار قرار دارد تا روند پیشرفت پروژه با انسجام بیشتری دنبال شود.

سنایی فر، همکاری دولت و بخش خصوصی را کلید تسریع پروژه دانست و تاکید کرد: تشکیل کارگروه مشترک، ارائه مشوق های سرمایه گذاری و ایفای نقش تسهیل گر توسط دولت از جمله اقداماتی است که می تواند بخش خصوصی را برای ورود به این حوزه ترغیب کند.

در بُعد صادرات و واردات نیز، به گفته رئیس اتحادیه صادرکنندگان استان، توسعه این جاده می تواند زمان ترانزیت کالا به افغانستان را تا ۵۰ درصد کاهش دهد زیرا این امر نه تنها سرعت توزیع کالاهای صادراتی مانند سیمان، محصولات کشاورزی، مصالح ساختمانی و فرآورده های نفتی را افزایش می دهد، بلکه واردات اقلام موردنیاز از افغانستان را نیز روان تر خواهد کرد.

سنایی فر از وجود برنامه هایی برای جذب سرمایه گذاری داخلی و خارجی نیز خبر داد و گفت:در حال تدوین مدل های مشارکتی برای زیرساخت های مرزی هستیم بر همین اساس شرکت های بزرگ، صندوق های سرمایه گذاری و حتی سرمایه گذاران افغان می توانند در این مسیر نقش آفرینی کنند؛ مشروط به اینکه فرآیندها شفاف باشد و دولت تضامین لازم را ارائه دهد.

وی در پایان با بیان چالش های امنیتی و بلایای طبیعی در این محور اظهار کرد: در گذشته حوادثی چون ناامنی در بخش هایی از مسیر فراه و وقوع سیلاب ها باعث افزایش هزینه ها، تاخیر و حتی توقف صادرات شده است لذا این عوامل اعتماد فعالان اقتصادی را خدشه دار می کند، بر همین اساس خواهان همکاری امنیتی منطقه ای و تقویت مدیریت بحران مشترک بین دو کشور هستیم.

ماهیرود؛ پیوند کریدور چابهار - مشهد با قلب افغانستان

گذرگاه مرزی ماهیرود که در داخل کشور به نام نقطه مرزی میل ۷۸ شناخته می شود، در مقابل مرز «ابونصر فراهی» افغانستان قرار دارد، جاده میل ۷۸ به ولایت فراه، حلقه اتصال کریدور چابهار - مشهد به شاهراه حلقوی افغانستان است؛ پیوندی که در صورت تکمیل، می تواند باعث افزایش حجم ترانزیت از بندر چابهار، تقویت جایگاه ایران را در مسیرهای دسترسی افغانستان و آسیای میانه به آب های آزاد و زمینه سازی جذب سرمایه گذاری های جدید در بخش حمل ونقل و لجستیک در شرق کشور فراهم سازد.

چشم انداز؛ از یک جاده تا یک کریدور بین المللی

تکمیل جاده ماهیرود - فراه را می توان فراتر از یک پروژه عمرانی دید چرا که این محور در صورت بهره برداری کامل، نقش محوری در شبکه کریدورهای بین المللی ایران خواهد داشت، کوتاه تر شدن مسیر، کاهش هزینه حمل، افزایش سرعت جابه جایی و تقویت امنیت، مجموعه ای از مزیت هایی است که می تواند شرق ایران را در نقشه ترانزیت منطقه ای برجسته تر کند.

اگر برنامه ریزی ها مطابق هدف گذاری انجام شده پیش برود و پروژه در سال جاری به سرانجام برسد، جاده ماهیرود - فراه می تواند به عنوان نماد پیوند توسعه منطقه ای، دیپلماسی اقتصادی و امنیت پایدار در شرق کشور معرفی شود؛ پلی که از دل کویر خراسان جنوبی می گذرد و افق جدیدی پیش روی تجارت ایران و افغانستان می گشاید.