◄ چگونه جنگ‌ طلبی، خواب مسکن را از سر ملت می‌ رباید؟

در حالی که بحث های سیاسی و امنیتی در سطح کلان، میان دیپلمات ها و فرماندهان نظامی جریان دارد، در کوچه پس کوچه های شهر و در میان خانوارها، جنگی دیگر در جریان است؛ جنگی خاموش که در آن «مسکن» نه یک حق اساسی، بلکه به یک «سپر دفاعی» در برابر نااطمینانی تبدیل شده است. اما چرا سایه ی سنگین تهدیدهای نظامی و گفتمان جنگ طلبی، مستقیماً بر قیمت خانه ها، اجاره بها و آینده ی زندگی جوانان اثر می گذارد؟

مسکن؛ پناهگاهِ ترس در برابر نوسانات

در اقتصاد ایران، مسکن برخلاف کشورهای توسعه یافته، تنها یک نیاز برای اسکان نیست. در کشوری که با نوسانات شدید ارز و تورم دست وپنجه نرم می کند، مردم به دنبال «امن ترین سنگر» می گردند. وقتی «سایه جنگ» بر افق کشور سنگینی می کند، ترس از فروپاشی ارزش پول، سرمایه گذاران و حتی خانوارها را به سمت خرید دارایی های سخت (Hard Assets) سوق می دهد.

در این لحظات، مسکن از یک کالای مصرفی به یک «سرمایه ی تدافعی» تبدیل می شود. این یعنی مردم نه برای «زندگی کردن»، بلکه برای «جان سالم به در بردن از تورم» خانه می خرند. نتیجه؟ انفجار قیمت ها بدون اینکه تولید مسکن یا عرضه واقعی افزایش یافته باشد.

بازیگران پشت پرده: چه کسانی از دودِ تنش سود می برند؟

باید پرسید این فضای نااطمینانی را چه کسانی تغذیه می کنند؟ تحلیل ها نشان می دهد که زنجیره ای از بازیگران، چه در داخل و چه در خارج، از استمرار این وضعیت نفع می برند:

1. قدرت های خارجی و فروشندگان سلاح: برای کشورهای جنگ طلبی مثل آمریکا و اسرائیل غاصب، ثبات در منطقه به معنای از دست رفتن بازار فروش تسلیحات و نفوذ ژئوپلیتیک وطرح توسعه سرزمینی است. آن ها ترجیح می دهند بحران را در سطح «کنترل شده» نگه دارند تا بتوانند از همین آب گل آلود، ماهی های خود را صید کنند.

2.  برخی کشورهای نااهل منطقه؛ برخی کشورهای منطقه، در سایه ی ناامنی و آشوب های تحمیلی و بعضاً خودخواسته، رشد و توسعه ی اقتصادی بسیار چشم گیری داشته اند. لذا؛ بر اساس یک تحلیل غلط، یک ایران با ثبات و امن، مخل تداوم رشد و توسعه ی ایشان به شمار می رود. بنابراین؛ مستقیم و غیر مستقیم، با کشورهای متخاصم در تعامل هستند.

همچنین؛ نگاه برخی دیگر از سران کشورهای منطقه به ابرقدرت هایی مثل آمریکا، از دید «ژاندارم منطقه» و سپر بلا در برابر قدرت های بالقوه است. حال آن که؛ تحولات سه ماه اخیر نشان داد امثال آمریکا، خیلی نقش بازدارنده ای برای این کشورها در مقابل تهدیدات نداشته است.

1. واسطه ها و سوداگران رانت: در اقتصاد بحران، شفافیت از بین می رود. در سایه ی جنگ و تحریم، شبکه های واسطه گری و دلالی که از نوسانات ارزی و عدم قطعیت سود می برند، فعال تر می شوند. آن ها از ترس مردم برای حفظ ارزش پول، با قیمت های کاذب، بازار را به سمت سوداگری سوق می دهند.

2. هم راستایی تندروها با منافع متخاصمان: یکی از تلخ ترین واقعیت ها، هم افزایی غیرمستقیم میان برخی جریان های تندرو داخلی و سیاست های کشورهای متخاصم است. تندروهایی که با شعارهای جنگ طلبانه و حذف هرگونه گفتمان تنش زدایی، فضای عمومی را به سمت «بسیج دائمی» می برند، ناخواسته همان فضایی را ایجاد می کنند که کشورهای متخاصم برای تخریب ثبات اقتصادی ایران به دنبال آن هستند. هر چه فضای امنیتی متشنج تر باشد، فرصت برای تصمیم گیری عقلانی اقتصادی کمتر خواهد بود.

از «حق مسکن» تا «اجاره نشینی اجباری»

پیامدهای این وضعیت فراتر از اعداد و ارقام اقتصادی است؛ این یک فاجعه ی اجتماعی است. وقتی سایه ی جنگ، قیمت ها را از منطق عرضه و تقاضا خارج می کند، اتفاقات زیر رخ می دهد:

• فرار از تولید به سمت سوداگری: سازندگان به جای تمرکز بر پروژه های بلندمدت و استاندارد، به دنبال بازارهای سریع و سودهای لحظه ای در شرایط بحرانی هستند.

• شکاف طبقاتی عمیق تر: مسکن برای طبقه ی متوسط و پایین به یک رویا تبدیل می شود. در حالی که ثروتمندان با خرید زمین و املاک، از تورم ناشی از تنش ها پیشی می گیرند، جوانان در چرخه ی بی انتهای «اجاره نشینی اجباری» گرفتار می شوند.

• تخریب آینده: وقتی هزینه ی مسکن با جهش های ناگهانی ناشی از اخبار سیاسی بالا می رود، نه تنها ازدواج و فرزندآوری، بلکه کل ساختار اجتماعی جامعه تحت فشار قرار می گیرد.

نتیجه گیری: صلح، یک ضرورت اقتصادی است

ما باید از این نگاه سنتی فراتر برویم که «امنیت نظامی» و «امنیت اقتصادی» را دو مسیر جداگانه بدانیم. در دنیای امروز، بدون امنیت اقتصادی، امنیت نظامی معنایی ندارد و بدون امنیت سیاسی، ثبات اقتصادی غیرممکن است.

جنگ طلبی و تداوم سایه ی تهدید، تنها دشمن مرزها نیست؛ بلکه دشمن جیب مردم، دشمن خانه ی جوانان و دشمن آینده ی ساختاری ایران است. برای بازگرداندن ثبات به بازار مسکن و نجات قدرت خرید ملت، اولین قدم، بازگشت به «عقلانیت دیپلماتیک» و عبور از گفتمان های تنش زا است. ما برای داشتن خانه ای آرام، ابتدا به یک فضای سیاسی آرام نیاز داریم.

* کارشناس رسانه و مدیریت ساخته