پل سازی جدید در شهر کرمان؛ ترافیک میدان «بیرم آباد» با روگذر ساماندهی می شود؟

از دیگر معابر منتهی به این میدان می توان به ۲ بزرگراه امام (ره) و سردار شهید پورجعفری اشاره کرد. ضلع شمالی این میدان هم به اماکن پرترددی از جمله گلزار شهدا، پردیسان قائم و تله کابین کرمان راه دارد. همچنین، رفت وآمد در تعدادی روستای همجوار شهر کرمان که برخی از آن ها در چند سال اخیر به مقصد گردشگری تبدیل شده اند هم از این میدان انجام می شود.

در همین حال، با بازگشایی باغ تاریخی بیرم آباد در حاشیه میدان در آینده ای نزدیک، سفرهای بیش تری در این محدوده اتفاق خواهد افتاد.

اهمیت این میدان تنها به این نیست که محلی برای گردش به این سمت و آن سمت است. دکتر نیما جهان بین معمار و عضو هیات علمی دانشگاه پیش از این در وصف ارزش های میدان بیرم آباد گفته است: «اینجا جزو نقاط یگانه ای است که در سرمایه های هر شهری به راحتی نمی توان آن را یافت. اما ما از این سرمایه شهری، بحران ساخته ایم در حالی که می شد به گره ای بسیار ارزشمند و به عنوان یک ورودی برای شهر تبدیل شود. در این محدوده، از یک سو منظر طبیعی مطابق با هویت تاریخی شهر، یعنی درختان کاج و سرو زیبا و کوه های پیرامون و از سویی دیگر، بنای تاریخی باغ صفوی و تخت درگاه قلی بیگ ما را با یک نقطه یگانه شهری مواجه می کند. در چنین نقاطی، برخوردها باید بسیار حساس تر و محتاطانه تر باشد.»

بحران مورد اشاره این معمار درباره میدان بیرم آباد ناایمنی و غیراستاندارد بودن و آشفتگی ترافیکی آن است. این نقطه از ایمنی کافی برخوردار نیست و هم حوادث متعددی طی سال های اخیر در آن رخ داده و هم عبور خودروهای سنگین و سبک و موتورسواران در شعاع پیرامونی آن، با خطرات زیادی همراه است.

شهرداری کرمان سال هاست که به ساماندهی این میدان می اندیشد و به تازگی تصمیم نهایی را برای آن گرفته است. شورای شهر کرمان دوشنبه گذشته ۱۱ آبان ماه با پیشنهاد شهرداری برای غیرهمسطح سازی در این میدان موافقت کرد.

بنا به گزارش روابط عمومی شهرداری کرمان از نشست علنی شورا، «پیشنهاد شهرداری برای اجرای طرح میدان بیرم آباد به صورت غیرهمسطح و اجرای فاز یک روگذر از بزرگراه حضرت امام (ره) به بزرگراه شهید پورجعفری به صورت ۲ لاین رفت و برگشت مطرح شده است که با موافقت اعضای شورای شهر مصوب شد.»

ناکامی اصلاح هندسی میدان

پیش از تصویب روگذرسازی در میدان بیرم آباد، در سال ۱۴۰۱ یک طرح ساماندهی ترافیکی در این محل اجرا شد که تغییراتی در شعاع پیرامونی میدان ایجاد و عرض سواره کم شد.

مهدی نیکویی، معاون وقت شهردار کرمان چند ماه پس از اجرای آن طرح مدعی شد که بنا به گزارش های پلیس، از شدت تصادفات در این میدان کاسته شده است اما طرح اصلاح هندسی میدان بیرم آباد با اعتراض گسترده ای از سوی برخی کارشناسان و ساکنان محله های پیرامونی به ویژه سرآسیاب همراه شد و در پی این اعتراضات و با بررسی بیش تر کارشناسان، طرح مجدد اصلاح شد اما با گذشت زمان، کنار گذاشته شد و به عنوان یک راه حل پیگیری نشد.

پس از این تجربه، عزم شهرداری در احداث تقاطع غیرهمسطح در این میدان جزم تر شد.

محسن تویسرکانی شهردار کرمان فروردین ماه سال گذشته در دیدار نوروزی با استاندار گفت: «قصد داریم در فروردین ماه چند پروژه عمرانی بزرگ را کلنگ زنی کنیم که احتمالا یکی از این موارد پروژه میدان بیرم آباد خواهد بود.»

این وعده شهردار اما از این فراتر نرفت. تویسرکانی چند ماه بعد وقتی در برابر این پرسش قرار گرفت که چرا پروژه میدان بیرم آباد شروع نشد؟ توضیح داد که مطالعات ترافیکی این میدان را به موسسه شهید رجایی سپرده اند تا تکلیف را مشخص کنند که آیا نیاز به غیرهمسطح سازی دارد یا خیر؟ و اگر ضرورت دارد که روگذر یا زیرگذر در این میدان ساخته شود، چگونه باید باشد؟

اکنون و با مصوبه شورای شهر کرمان مشخص شد که مطالعاتِ مدنظر شهرداری، غیرهمسطح سازی در میدان بیرم آباد آن هم به صورت یک روگذر را تایید کرده است.

نه به روگذر بیرم آباد

اما روگذرسازی در میدان بیرم آباد مخالفانی دارد. علیرضا حکاک زاده، کارشناس ارشد ترافیک و دبیر سابق شورای ترافیک استان کرمان معتقد است که با انجام اصلاحاتی و بدون نیاز به غیرهمسطح سازی می توان مشکلات میدان بیرم آباد را حل کرد.

وی که عضو هیات مدیره انجمن شهرسازان و متخصصین امور شهری کرمان است، در متنی که در اختیار ایرنا نیز قرار گرفته، در این باره نظر خود را اعلام کرده است.

حکاک زاده با بیان اینکه فضای ورودی شهرها، نیازمند ایجاد سلسله مراتب در مسیر حرکت خودروهاست تا از مواجهه ناگهانی ترافیک برون و درون شهری جلوگیری شود، گفت: برای دستیابی به چنین موقعیتی، ایجاد میدان با شعاع بزرگ و جزیره های هدایت کننده مناسب در همه دهانه های ورودی و خروجی ضرورت دارد تا تعادل بین سرعت جریان های ورودی با جریان های مدخل میدان تامین شود.

وی افزود: علاوه بر این، باید فاصله نقطه همگرایی تا نقطه واگرایی ۲ ورودی و خروجی مجاور (طول تداخل) بر مبنای استانداردهای آیین نامه های مربوطه طراحی و تنظیم شود.

این کارشناس ترافیک ادامه داد: مشخصات هندسی فلکه بیرم آباد و موقعیت قرارگیری آن تا حد زیادی با ضرورت های پیش گفته مطابقت دارد.

حکاک زاده توضیح داد: برای افزایش حجم گذردهی و تعادل بخشی جریان های ورودی با جریان گردشی درون فلکه و رفع نقطه حادثه خیز موجود، نیاز به انجام برخی اصلاحات هندسی در مورد جزایر هدایت کننده و همچنین انسداد خروجی میدان به سمت سرآسیاب (بلوار شهید مغفوری) و انتقال و جایگزینی آن با ورودی بزرگراه شهید پورجعفری وجود دارد.

وی بیان کرد: برخلاف نظر غیرکارشناسی برخی اعضای شورای شهر، با انجام این اصلاحات، دیگر نیازی به احداث روگذر در این فلکه وجود نخواهد داشت.

دبیر سابق شورای ترافیک استان کرمان همچنین گفت: قرارگیری این میدان در مجاورت کوه های باقی مانده از دوران اول زمین شناسی و باغ صفوی بیرم آباد چشم انداز بسیار زیبایی ایجاد کرده که می تواند به یک جاذبه گردشگری تبدیل شود و حتی الهام بخش هنرمندان نقاش برای خلق آثار فاخر باشد.

حکاک زاده تصریح کرد: احداث روگذر علاوه بر خسارات مالی و اجتماعی، این چشم انداز زیبا را نیز حذف خواهد کرد.

مطالعات عارضه سنجی ترافیک

وی همچنین بیان کرد: برای بررسی تاثیر بازگشایی باغ بیرم آباد و افتتاح و بهره برداری از مجموعه نمایشگاهی صنعت ساختمان که هر ۲ در مجاورت این میدان قرار دارند، انجام مطالعات عارضه سنجی ترافیک، قبل از هر اقدامی، ضرورت دارد.

این کارشناس ترافیک خاطرنشان کرد: چنانچه نتایج آن مطالعات، ضرورت غیرهمسطح سازی در میدان را تائید کند، صرفا گزینه های زیرگذر مدنظر قرار گیرد.

فراتر از غیرهمسطح سازی

شهرداری کرمان پیش از تصمیم به ساخت روگذر در میدان بیرم آباد، در ۱۰ سال اخیر، در میدان آزادی زیرگذر و در میدان باغ ملی، چهارراه امیرکبیر، سه راهی شرف آباد، سه راهی سیلو و بلوار هوانیروز روگذر ساخته و حجم سنگینی از بودجه های شهر را صرف این پروژه ها کرده است. پیش از این هم تعدادی روگذر دیگر از جمله در چهارراه فرهنگیان، انتهای خیابان خورشید، سه راه بازرگانی و تقاطع زندان مرکزی کرمان ساخته شده است با این حال، مشکل ترافیک در شهری که حدود ۷۰۰ هزارنفر جمعیت دارد نه تنها حل نشده که همچنان در حال افزایش است.

تجربه نشان می دهد که ساخت روگذر به تنهایی نمی تواند مسئله ترافیک کرمان را حل کند زیرا این مشکل به خودرومحوری، ضعف در شبکه معابر و نبود نظام حمل ونقل عمومی شهر برمی گردد.

حکاک زاده از جمله کارشناسانی است که راه حل مشکلات مربوط به تراکم ترافیک و ایمنی تردد در شهر کرمان را در گرو ایجاد یک سامانه حمل ونقل همگانی یکپارچه می داند.

وی در این باره بیان کرد: کرمان شهری با وسعت زیاد (حدود ۱۴ یا ۱۵ هزارهکتار)، جمعیت نسبتا کم (۸۵۰ هزار نفر) و تراکم (نفر در هکتار بسیار پایین، حدود ۵۶ نفر در هکتار) است.

دبیر سابق شورای ترافیک استان کرمان افزود: به دلیل نبود یک «سامانه حمل ونقل همگانی یکپارچه چند شیوه ای» شهروندان کرمانی ناگزیر به استفاده از خودروی شخصی هستند به طوری که اگر در یک چشم انداز از نگاه پرنده به شهر نگاه کنیم، انباشتگی بسیار فشرده خودروهای شخصی در خیابان، پیاده رو، کوچه و پارکینگ به وضوح آشکار است.

حکاک زاده با تایید خودرومحوری شهر کرمان توضیح داد: راه حل برون رفت از این معضل، سرمایه گذاری لازم برای استقرار یک سامانه یکپارچه حمل ونقل چند شیوه ای است که ستون فقرات آن را سامانه انبوه بر بی آرتی (BRT ) تشکیل می دهد و با استفاده از اپلیکیشن نصب شده روی تلفن های همراه، نیاز به جابه جایی شهروندان را پاسخ می دهد؛ در این سیستم، شهروندان می توانند بهترین انتخاب را از میان گزینه های مختلف اعم از اتوبوس، بی آرتی و موارد اینچنینی داشته باشند، زمان سفر دقیقا قابل پیش بینی می شود و هزینه سفر هم به صورت یکجا و از طریق همان اپلیکیشن محاسبه و دریافت می شود.

وی با فرض اینکه چنین روشی در شهر کرمان به کار گرفته شود، اظهار کرد: به موازات این برنامه ریزی، باید اختصاص فضای پارکینگ کارمندی در ادارات برچیده شود و دانش آموزان و دانشجویان و زبان آموزان موسسات زبان، با همین سامانه و یا سرویس های اختصاصی جابه جا شوند.

این کارشناس ترافیک خاطرنشان کرد: این یک برنامه ریزی درازمدت خواهد بود که نیازمند مدیریتی پیشرفته و آموزش مستمر شهروندان است.

حکاک زاده با هشدار نسبت به رویکردهای ترافیکی که در شهر کرمان طی یک دهه اخیر دنبال می شود، گفت: بنا به تجربه جهانی، اقداماتی از جمله ایجاد بزرگراه های جدید، ساخت روگذرها و زیرگذرها و افزایش سطح پارکینگ نه تنها راه حل مناسبی برای رفع مشکلات موجود نیست بلکه نتیجه ای جز دعوت بیشتر از خودروهای شخصی به درون شبکه، انباشتگی هرچه بیشتر، کندی و کاهش سرعت سفر و اتلاف منابع عمومی نخواهد داشت.

با این وجود، شهرداری کرمان به استناد مطالعاتی که برای میدان بیرم آباد انجام داده، تصمیم خود را گرفته است تا روگذری جدید را به شبکه معابر شهر اضافه کند و آن طور که معاون حمل ونقل و امور زیربنای شهردار به رسانه ها گفته، در هفته های پیش رو، ساخت روگذر میدان بیرم آباد را کلنگ زنی خواهند کرد؛ تصمیمی که پیامدهای آن تنها به تغییر شرایط تردد خودروها محدود نمی شود و بر سیمای یکی از ورودی های مهم و برخوردار از ارزش های طبیعی و تاریخی شهر نیز اثر خواهد گذاشت.