◄ بارمحوری ۲۵ تُن حلقه مفقوده بهره‌ وری در ناوگان باری ریلی ایران

با وجود آن که ظرفیت بارمحوری خطوط ریلی کشور به ۲۵ تُن رسیده، بخش قابل توجهی از واگن های باری موجود و در حال تولید همچنان با استانداردهای ۲۰ یا ۲۲.۵ تُن طراحی می شوند. این ناهماهنگی میان زیرساخت و ناوگان، نه تنها ظرفیت واقعی شبکه را بلااستفاده می گذارد بلکه بهره وری حمل ونقل ریلی را نیز پایین نگه می دارد؛ موضوعی که اکنون به مطالبه جدی فعالان صنایع ریلی از شرکت راه آهن جمهوری اسلامی ایران تبدیل شده است.
گزارش های کارگروه فنی «توسعه اقتصاد صنایع ریلی» انجمن صنایع ریلی ایران نشان می دهد که امکان ارتقای بارمحوری واگن های باری به ۲۵ تُن، یک ظرفیت بالقوه برای جهش در حمل کالا و افزایش درآمد مالکین واگن است. برآورد این نهاد صنفی حکایت از آن دارد که با بهره گیری از این استاندارد، حجم جابه جایی بار و در پی آن درآمد بهره برداران تا حدود ۱۵ درصد افزایش می یابد. این عدد در شرایطی که شبکه ریلی با رقابت شدید از سوی جاده مواجه است، می تواند تعیین کننده باشد.
درخواست رسمی فعالان این حوزه از مدیرعامل راه آهن، بررسی موضوع در دفتر نظارت و مهندسی معاونت ناوگان و برگزاری نشست تخصصی با کارشناسان انجمن برای بازنگری در سیاست های تولید و سیر است. نکته قابل توجه آن که هم اکنون نیز حدود ۴۰۰ دستگاه واگن باری با بارمحوری ۲۵ تُن در شبکه در حال سیر هستند؛ بنابراین تجربه عملی وجود دارد و بحث صرفاً نظری نیست.

بهره وری بالاتر با هم راستاسازی زیرساخت و ناوگان

یکی از چالش های مهم در بحث بهره وری واگن های باری این است که زیرساخت جلوتر از ناوگان حرکت کرده، اما سیاست گذاری تولید واگن به روز نشده است. نتیجه این شکاف، هدررفت ظرفیت شبکه است: خطوطی که توان حمل بار بیشتر دارند، با واگن هایی تردد می کنند که از این توان استفاده نمی کنند.
افزایش بهره وری ناوگان ریلی، پیش از هر چیز به هم راستاسازی استانداردهای تولید با ظرفیت واقعی شبکه نیاز دارد. بارمحوری ۲۵ تُن یعنی جابه جایی بار بیشتر با همان تعداد لکوموتیو، همان تعداد سفر و هزینه های ثابت مشابه و این دقیقاً تعریف بهره وری است.
از منظر اقتصادی نیز ارتقای بارمحوری می تواند مزیت رقابتی راه آهن را در برابر حمل ونقل جاده ای تقویت کند. کاهش هزینه متوسط هر تُن-کیلومتر، افزایش جذابیت برای صاحبان کالا و بهبود بازگشت سرمایه برای مالکان واگن، زنجیره ای از آثار مثبت است که در نهایت به رشد سهم ریلی در سبد حمل کشور منجر می شود.
 این گذار بدون حمایت هدفمند شرکت راه آهن از صنایع ریلی و واگن سازان ممکن نیست. تغییر استاندارد تولید نیازمند سرمایه گذاری در طراحی، مواد، آزمون های فنی و به روزرسانی خطوط تولید است. اگر راه آهن با سیاست های تشویقی، تضمین خرید، تسهیل صدور مجوزها و مشارکت در تعریف استانداردهای جدید کنار تولیدکنندگان بایستد، ریسک این تحول کاهش می یابد و مسیر ارتقا هموار می شود.
در نهایت، بارمحوری ۲۵ تُن نماد عبور از نگاه حداقلی به ظرفیت ها و حرکت به سوی بهره وری حداکثری است. اکنون که زیرساخت آماده است و تجربه عملی نیز وجود دارد، وقت آن رسیده سیاست گذاری تولید واگن با واقعیت های شبکه همگام شود. حمایت راه آهن از صنایع ریلی و واگن سازان، کلید باز شدن این قفل و برداشتن گامی بلند به سوی ریلی کارآمدتر و اقتصادی تر است.

انتهای پیام