◄ چرا کامیون‌ ها پشت مرزهای شمال‌ غرب متوقف می‌ شوند؟

صفی طولانی از کامیون ها که از دامنه های سرد مرزی تا دروازه خروجی بازرگان امتداد می یابد، این روزها به تصویری آشنا در شمال غرب کشور تبدیل شده است؛ کامیون هایی که در انتظار عبور، ساعت ها در سکوت جاده و میان ترافیک سنگین ناشی از رشد صادرات، محدودیت های طرف مقابل و گلوگاه های زیرساختی توقف می کنند. اما هم زمان، جریان تازه ای از توسعه و هوشمندسازی در پایانه ها آغاز شده تا این چشم انداز خسته کننده، جای خود را به مرزی روان و کارآمد بدهد.

به گزارش تین نیوز، با افزایش ۳۰ درصدی پذیرش کامیون ها در مرز بازرگان و افزایش ظرفیت خروجی مرز رازی به ۱۰۰ دستگاه در روز، اداره کل راهداری آذربایجان غربی با هوشمندسازی فرآیندها و اجرای سامانه نوبت دهی، طرح روان سازی تردد و کاهش توقف ناوگان ترانزیتی در پایانه های مرزی شمال غرب کشور را کلید زد.

آذربایجان غربی به عنوان مهم ترین معبر زمینی ایران به اروپا، طی ماه های اخیر با تراکم چشمگیر ناوگان باری در مرزهای بازرگان، رازی و سرو مواجه بوده است. توقف های طولانی کامیون ها که گاه به چندین ساعت می رسد، پرسش اساسی را مطرح می کند: علت این کندی کجاست و برای رفع آن چه اقداماتی در جریان است؟

دلایل اصلی تشکیل صف در مرزها

تحلیل وضعیت پایانه های مرزی نشان می دهد که انباشت کامیون ها صرفاً معلول یک عامل داخلی نیست. ارسلان شکری، مدیرکل راهداری و حمل ونقل جاده ای آذربایجان غربی، در واکاوی علل این ترافیک به چند محور کلیدی اشاره می کند:

۱. تغییر الگوی تجارت: انتقال بار ترافیکی از سایر مبادی مرزی و بنادر کشور به سمت مرزهای جاده ای شمال غرب، فشار مضاعفی بر زیرساخت های موجود وارد کرده است.

۲. محدودیت های طرف مقابل: ظرفیت پذیرش محدود از سوی کشور همسایه (ترکیه) و روش های کنترلی آن ها (مانند بازرسی های دستی) در کنار نقص فنی تجهیزات کنترلی (ایکس ری) در مرزی مانند «سرو»، از عوامل اصلی کندی خروج است.

۳. تشدید نظارت ها: ضرورت انجام کنترل های گمرکی و امنیتی دقیق برای صیانت از ترانزیت ملی، به طور طبیعی زمان توقف را در نقطه صفر مرزی افزایش می دهد.

اقدامات راهداری برای کاهش توقف کامیون ها

با وجود چالش های یادشده، راهداری آذربایجان غربی مجموعه ای از اصلاحات و طرح های توسعه ای را برای مدیریت جریان تردد آغاز کرده است. این اقدامات—که برخی از آن ها اجرا و برخی در حال تکمیل است—اساس گزارش حاضر را تشکیل می دهد.

۱. هوشمندسازی کامل پایانه ها با «سامانه نوبت دهی»

شکری اعلام کرده است که سامانه «بوردر پارک» در تمام پایانه های استان عملیاتی شده و رانندگان تنها بر اساس نوبت تعیین شده وارد پایانه ها می شوند. این اقدام صف جاده ای را کاهش داده و باعث شده کامیون ها در محوطه های پیش بینی شده مستقر شوند، نه در حاشیه راه ها.

۲. افزایش ظرفیت عبوری مرزها

مرز رازی: افزایش ظرفیت از ۳۰ کامیون به ۱۰۰ کامیون در روز

مرز بازرگان: رشد ۳۰ درصدی ظرفیت پذیرش پس از مذاکرات و پیگیری های استانی

این افزایش ظرفیت بخشی از فشار ترافیکی را در کوتاه مدت کاهش داده است.

۳. اجرای طرح جامع توسعه پایانه ها

طرح های جامع پنج مرز مهم استان شامل بازرگان، رازی، تمرچین، سرو و کوزه رش تصویب شده است. توسعه پایانه سرو نیز بزودی وارد مرحله اجرایی می شود.

۴. توسعه پایانه کوزه رش

پایه گذاری زیرساخت های جدید در این مرز با سرمایه گذاری ۱۶۰ میلیارد ریالی انجام شده و سکوی مسافری آن آماده بهره برداری است. فعال شدن این مرز می تواند بار مرزهای پرتردد را کاهش دهد.

۵. انتقال تشریفات گمرکی به پس کرانه ها

طبق مصوبات سفر رئیس جمهور، مراحل اداری و تشریفات گمرکی به پشت پایانه ها منتقل می شود تا مرز به «محل عبور» تبدیل شود، نه «محل توقف». شکری می گوید این سیاست از اساسی ترین رویکردهای جدید مدیریت مرزی است.

۶. شناسایی ۳۵ فرصت سرمایه گذاری لجستیکی

راهداری استان ۳۵ پروژه از جمله مراکز لجستیک، محوطه های بارانداز و مجتمع های بین راهی را برای جذب سرمایه گذار معرفی کرده است اقدامی که در بلندمدت ظرفیت خدماتی و پذیرش مرز را افزایش می دهد.

نگاه آماری و فرصت های پیش رو

مدیرکل راهداری استان با اشاره به افزایش حجم صادرات و ترانزیت، بر این باور است که پایانه های مرزی استان اکنون نقش جایگزین برخی بنادر را ایفا می کنند. در همین راستا، ۳۵ فرصت سرمایه گذاری در حوزه های لجستیک و مجتمع های بین راهی احصا شده تا خدمات رفاهی به رانندگان در زمان انتظارِ سیستمی به بالاترین سطح برسد.

ارسلان شکری تأکید می کند: «راهبرد اصلی ما این است که مرز نباید محل توقف باشد. با پیگیری های استاندار و مذاکرات دیپلماتیک با طرف مقابل، اکنون پذیرش در بازرگان ۳۰ درصد بهبود یافته است، اما رسیدن به نقطه ایده آل مستلزم تداوم هوشمندسازی و نوسازی تجهیزات کنترلی در هر دو سوی مرز است.»

تحرکات اخیر در پایانه های مرزی آذربایجان غربی نشان می دهد که مدیریت استانی به دنبال عبور از روش های سنتی است. هرچند چالش هایی نظیر خرابی دستگاه های ایکس ری در مرز سرو یا محدودیت های پذیرش از سوی ترکیه همچنان وجود دارد، اما ترکیب «توسعه زیرساختی» و «هوشمندسازی فرآیندها»، بازرگان و رازی را در آستانه تبدیل شدن به دالان های روان تجاری قرار داده است. مرزهای شمال غرب اکنون بیش از هر زمان دیگری آماده اند تا نقش خود را به عنوان شاهرگ حیاتی ترانزیت کشور ایفا کنند.