حمل ونقل شهری در ایران؛ از فرسودگی ناوگان تا فشار بر زیرساخت ها

به گزارش تین نیوز به نقل از ایمنا، حمل ونقل شهری یکی از مهم ترین شاخص های توسعه و کیفیت زندگی در کلان شهرها محسوب می شود، رشد سریع جمعیت، افزایش خودروهای شخصی و ناکافی بودن زیرساخت های حمل ونقل عمومی در سال های اخیر بسیاری از شهرهای ایران را با بحران ترافیک، آلودگی هوا و فرسودگی ناوگان روبه رو کرده است.

کلان شهرهایی همچون تهران، اصفهان، مشهد و شیراز با مشکلاتی از جمله ازدحام در ساعت های اوج ترافیک، کمبود خطوط اتوبوسرانی و مترو و استهلاک بالای خودروهای عمومی دست و پنجه نرم می کنند.

ناوگان اتوبوسرانی و تاکسیرانی در بیشتر شهرها بیش از یک دهه است که نیاز به بازسازی دارند و با وجود برنامه های متعدد، روند نوسازی به کندی پیش می رود، دلیل این تأخیر محدودیت منابع مالی، پیچیدگی خرید خودروهای استاندارد و نوسانات بازار است، از سوی دیگر نبود برنامه های دقیق برای مدیریت هوشمند ناوگان و بهره گیری از فناوری های نوین، موجب شده است کیفیت خدمات حمل ونقل عمومی پایین باقی بماند و شهروندان همچنان به خودروهای شخصی متکی باشند، وضعیتی که خود موجب تشدید ترافیک و آلودگی می شود.

در کنار اتوبوس ها و تاکسی ها، نقش سیستم های جایگزین همچون مینی بوس ها، میدل باس ها و سامانه های هوشمند اطلاع رسانی به تدریج در بعضی شهرها دیده شده که توانسته است بخشی از فشار ترافیکی را کاهش دهد، همچنین برنامه های برون سپاری و مشارکت بخش خصوصی، به عنوان راهکارهایی برای تأمین سریع تر ناوگان و خدمات بهتر به مردم در حال اجرا است، هرچند در بسیاری از کلان شهرها هنوز به مرحله عملیاتی کامل نرسیده است.

کلان شهر رشت با معابر کم عرض و حجم قابل توجهی از ناوگان فرسوده، نمونه ای از چالش های کلان شهرها در حوزه حمل ونقل است است، ناوگان اتوبوسرانی رشت با محدودیت منابع مالی و استهلاک بالا روبه رو است و تنها بخش محدودی از ناوگان در مدار خدمت روزانه فعالیت دارد.

در این شهر توجه به مینی بوس و میدل باس به دلیل محدودیت عرض معابر و تلاش برای جلوگیری از تشدید ترافیک در دستور کار قرار گرفته و پروژه های هوشمندسازی ناوگان نیز آغاز شده است تا زمان رسیدن اتوبوس ها به ایستگاه ها به صورت آنلاین اطلاع رسانی شود و انتظار شهروندان کاهش پیدا کند.

در حوزه تاکسیرانی نیز بیش از ۵۷۰۰ دستگاه فعال وجود دارد که بخش عمده ای از آن ها فرسوده هستند و بدون حمایت دولت، نوسازی این ناوگان با مشکلات جدی روبه رو می شود، با توجه به این شرایط رشت نمایانگر نیاز به بازسازی ناوگان، استفاده از فناوری های نوین و مشارکت بخش خصوصی و مردم است تا بتوان سیستم حمل ونقل عمومی کارآمد، ایمن و با کیفیت را به شهروندان ارائه و فشار بر زیرساخت های شهری را کاهش داد.

خرید ناوگان جدید با اوراق مشارکت و تهاتر؛ تمرکز بر مینی بوس و میدل باس

علیرضا زارع، رئیس سازمان مدیریت حمل ونقل بار و مسافر شهرداری رشت با تشریح آخرین وضعیت ناوگان اتوبوسرانی اظهار می کند: در ماه های گذشته با ورود یک تیم تعمیراتی بخش خصوصی، روند بازسازی اتوبوس ها آغاز شد و تعدادی از اتوبوس های غیرفعال به چرخه خدمت بازگشتند، اما به دلیل کمبود منابع مالی، این روند دوباره متوقف شده است.

وی می افزاید: در مقطعی تعداد اتوبوس های فعال به حدود ۴۴ تا ۴۵ دستگاه رسید، اما اکنون با بدهی به تأمین کنندگان قطعات، این عدد به حدود ۳۷ دستگاه کاهش پیدا کرده و اتوبوس های فعال روزانه حدود ۱۷ ساعت در مدار خدمت هستند که استهلاک ناوگان را افزایش داده است.

رئیس سازمان مدیریت حمل ونقل بار و مسافر شهرداری رشت با اشاره به برنامه خرید اتوبوس خاطرنشان می کند: برای خرید ناوگان جدید، ۱۰۰ میلیارد تومان اوراق مشارکت پس از سال ها برای نخستین بار اخذ شده است و در صورت واریز، در کنار حدود ۱۰۰ میلیارد تومان تهاتر پیش بینی شده از سوی شهرداری، مجموعاً حدود ۲۰۰ میلیارد تومان برای خرید اتوبوس اختصاص پیدا خواهد کرد.

زارع تصریح می کند: با توجه به نوسانات بازار، قیمت هر دستگاه اتوبوس که پیش تر حدود ۱۰ میلیارد تومان بود، اکنون به ۱۴ تا ۲۲ میلیارد تومان رسیده و تأخیر در تأمین منابع، قدرت خرید شهرداری را کاهش داده است.

وی درباره نوع ناوگان مورد نیاز شهر می گوید: با توجه به عرض کم معابر شهری رشت، استفاده از میدل باس و مینی بوس مناسب تر از اتوبوس های بزرگ ۱۲ تا ۱۳ متری است، زیرا اتوبوس های بزرگ خود می توانند موجب تشدید ترافیک شوند، از این رو بررسی خرید اتوبوس از یک شرکت چینی انجام شده است و تمرکز بر ناوگان کوچک تر و متناسب با شرایط شهر در دستور کار قرار دارد.

رئیس سازمان مدیریت حمل ونقل بار و مسافر شهرداری رشت با تأکید بر اهمیت برون سپاری می افزاید: سازمان در کنار تعمیرات داخلی، پروژه برون سپاری را نیز پیگیری می کند. اسناد پروژه آماده شده و فراخوان اولیه دو بار منتشر شده، اما شرکت کننده ای نداشته است، اما فراخوان دوباره از شنبه هفته جاری تمدید می شود و در صورت موفقیت،، طی یک ماه آینده ۲۰ دستگاه اتوبوس توسط بخش خصوصی به ناوگان شهری اضافه خواهد شد.

زارع با اشاره به موضوع هوشمندسازی ناوگان اتوبوس رانی رشت اظهلر می کند: اجرای سامانه هوشمند اطلاع رسانی زمان رسیدن اتوبوس ها توسط سازمان فاوا آغاز شده و به صورت آزمایشی روی چند دستگاه در حال اجرا است و امیدواریم به نتیجه کامل برسد تا مردم بتوانند زمان رسیدن اتوبوس ها را به صورت آنلاین مشاهده کنند و کمتر در ایستگاه ها معطل شوند.

وی درباره وضعیت تاکسیرانی می فزاید: حدود ۵۷۰۰ دستگاه تاکسی در ۶۲ ایستگاه فعال است که برآورد می شود بیش از ۶۵ درصد فرسوده باشند. طی یک سال اخیر حدود ۳۵۰ تا ۴۰۰ دستگاه از چرخه خارج شده است، اما به دلیل قیمت بسیار بالای خودروهای اختصاصی، نقدی بودن خودروها، نبود تسهیلات مناسب و کم بهره، مشکلات مالی تاکسیرانان، روند نوسازی با کندی پیش می رود.

رئیس سازمان مدیریت حمل ونقل بار و مسافر شهرداری رشت تاکید می کند: بدون حمایت جدی دولت و ارائه وام های بلندمدت کم بهره، نوسازی ناوگان تاکسیرانی عملی نخواهد بود.

نوسازی ناوگان حمل ونقل رشت نیازمند حمایت جدی دولت است

محمدحسین واثق کارگرنیا، رئیس شورای اسلامی شهر رشت، در گفت وگو با خبرنگار ایمنا با اشاره به آخرین وضعیت حمل ونقل شهری اظهار می کند: با توجه به شرایط اقتصادی جامعه و اینکه بخش قابل توجهی از استفاده کنندگان ناوگان عمومی از اقشار با درآمد پایین هستند، تقویت حمل ونقل عمومی یکی از اولویت های شورای ششم بوده است تا بخشی از فشار اقتصادی مردم کاهش پیدا کند.

وی با تاکید بر اینکه وضعیت فعلی ناوگان اتوبوسرانی رضایت بخش نیست، می افزاید: با وجود پیگیری های متعدد برای واگذاری بخش اتوبوسرانی به بخش خصوصی، متأسفانه سرمایه گذار مناسبی جذب نشد. حتی در آخرین مرحله نیز به دلیل تورم و افزایش هزینه های نگهداری و قطعات، متقاضی مربوطه انصراف داد.

رئیس شورای شهر رشت خاطرنشان می کند: برای تقویت ناوگان، ۱۰۰ میلیارد تومان اوراق مشارکت پیگیری شده و در کنار آن تلاش داریم حدود ۲۰۰ میلیارد تومان دیگر از محل منابع شهرداری به خرید اتوبوس اختصاص دهیم تا بخشی از کمبود موجود جبران شود.

کارگرنیا درباره سفر اخیر به چین تصریح می کند: به دعوت سازمان همیاری شهرداری ها و دهیاری های استان گیلان، بازدیدی از یک شرکت معتبر تولیدکننده اتوبوس در چین انجام شد. این شرکت که بیش از ۶۰ سال سابقه فعالیت دارد، جزو پنج تولیدکننده بزرگ اتوبوس در چین است و سالانه حدود ۲۰ هزار دستگاه اتوبوس و ۶ هزار موتور الکتریکی تولید و محصولات خود را به بیش از ۱۰۰ کشور صادر می کند

وی می گوید: با توجه به ظرفیت منطقه آزاد، امکان واردات مستقیم اتوبوس و استفاده از مزایای کاهش هزینه ها وجود دارد. چند مدل اتوبوس از جمله مینی بوس و اتوبوس های ۸.۵ و ۱۰.۵ متری بررسی شد که برای معابر شهری رشت مناسب تر هستند.

رئیس شورای اسلامی شهر زشت درباره استفاده از اتوبوس های برقی می افزاید: اگرچه مدل های برقی نیز بررسی شد، اما به دلیل نبود زیرساخت های لازم برای شارژ و تعمیرات در حال حاضر استفاده از مدل های دیزلی یا کم مصرف در اولویت قرار دارد.

کارگرنیا با اشاره به موضوع نوسازی ناوگان تاکسیرانی اظهار می کند: رانندگان تاکسی به دلیل مشکلات معیشتی و نبود نقدینگی کافی، توانایی تأمین مابه التفاوت خرید خودروهای جدید را ندارند. لازم است دولت با ارائه تسهیلات بلندمدت و کم بهره یا حمایت های بلاعوض، شرایطی فراهم کند که پرداخت اقساط برای رانندگان فشار مضاعف ایجاد نکند.

وی تأکید می کند: نوسازی ناوگان حمل ونقل عمومی بدون حمایت جدی دولت و دستگاه های حاکمیتی به سختی امکان پذیر بوده و نیازمند همراهی همه جانبه برای بهبود شرایط خدمات رسانی به شهروندان است.

ناوگان فرسوده، چالشی بزرگ در کلان شهرهای ایران

در همین پیوند، سارا مرادی، کارشناس حمل ونقل و ترافیک شهری در گفت وگو با خبرنگار ایمنا اظهار می کند: حمل ونقل عمومی یکی از مهم ترین شاخص های کیفیت زندگی در کلانکشهرها است و در بسیاری از شهرهای ایران، ناوگان فرسوده و زیرساخت های ناکافی، خدمات رسانی به شهروندان را با چالش روبه رو کرده است.

وی می افزاید: در کلان شهرهایی همچون تهران، مشهد، اصفهان و شیراز، اتوبوس ها و تاکسی ها به دلیل سن بالای ناوگان و استهلاک شدید با تأخیر در خطوط و کاهش کیفیت خدمات روبه رو هستند و محدودیت منابع مالی و نبود برنامه های بلندمدت موجب شده است نوسازی ناوگان به کندی پیش برود.

کارشناس حمل ونقل و ترافیک شهری خاطرنشان می کند: افزایش خودروهای شخصی و تراکم بالای ترافیک در ساعات اوج موجب شده است که مردم همچنان به استفاده از خودروهای شخصی روی بیاورند. این چرخه معیوب، هم باعث تشدید ترافیک می شود و هم آلودگی هوا را افزایش می دهد.

مرادی با اشاره به راهکارهای جایگزین تصریح می کند: برخی شهرها به بهره گیری از مینی بوس ها و خطوط سریع السیر اتوبوس (BRT) روی آورده اند تا فشار ترافیکی کاهش پیدا کند، اما سیستم های هوشمند اطلاع رسانی و مدیریت ناوگان هنوز به طور کامل در هیچ شهری اجرا نشده است.

وی ادامه می دهد: یکی از چالش های اصلی، نبود هماهنگی میان مدیریت شهری و بخش خصوصی است، برون سپاری برخی خطوط می تواند به تأمین سریع تر ناوگان کمک کند، اما در عمل هنوز بسیاری از کلانشهرها این برنامه را به صورت کامل عملیاتی نکرده اند.

با توجه به ظرفیت منطقه آزاد، امکان واردات مستقیم اتوبوس و استفاده از مزایای کاهش هزینه ها وجود دارد. چند مدل اتوبوس از جمله مینی بوس و اتوبوس های ۸.۵ و ۱۰.۵ متری بررسی شد که برای معابر شهری رشت مناسب تر هستند

کارشناس حمل ونقل و ترافیک شهری با اشاره به وضعیت رشت می گوید: رشت به عنوان یک کلانشهر متوسط با معابر کم عرض و ترافیک فشرده، با چالش های خاص خود در حوزه حمل ونقل عمومی مواجه است، محدودیت های زیرساختی و کمبود تجهیزات کافی موجب شده است که خدمات رسانی به شهروندان به طور کامل بهینه نباشد.

مرادی می افزاید: برای ارتقای وضعیت حمل ونقل در رشت، استفاده از ناوگان کوچک تر مانند مینی بوس و میدل باس مناسب تر است و اجرای پروژه هایی برای هوشمندسازی ناوگان و اطلاع رسانی زمان رسیدن وسایل نقلیه به ایستگاه ها می تواند به بهبود تجربه شهروندان و کاهش فشار ترافیکی کمک کند.

وی تأکید می کند: کلانشهرهای ایران، به ویژه رشت، نیازمند برنامه ریزی جامع، سرمایه گذاری هدفمند و استفاده از فناوری های نوین برای ارتقای کیفیت حمل ونقل عمومی هستند تا خدمات ایمن، کارآمد و قابل اعتماد به شهروندان ارائه شود.

بر اساس ان گزارش، بررسی وضعیت حمل ونقل در کلانشهرهای ایران نشان می دهد که فرسودگی ناوگان، کمبود منابع مالی و ناکارآمدی زیرساخت ها، فشار بر شبکه حمل ونقل عمومی را افزایش داده و باعث بروز مشکلات جدی ترافیکی و آلودگی هوا شده است.

نبود تطابق ظرفیت موجود با رشد جمعیت شهری، تکیه بیش از حد شهروندان بر خودروهای شخصی و کندی روند نوسازی، موجب شده بسیاری از کلانشهرها نتوانند خدمات مطلوبی به مردم ارائه دهند و کیفیت زندگی در برخی نقاط کاهش یابد.

تجربه شهرهایی همچون رشت نمونه ای از این چالش ها را به خوبی نشان می دهد، در این شهر محدودیت معابر کمبود اتوبوس و تاکسی های فرسوده، فشار مضاعفی بر سیستم حمل ونقل عمومی وارد کرده است و نیاز فوری به نوسازی ناوگان، بهره گیری از مینی بوس و میدل باس و استفاده از فناوری های هوشمند برای اطلاع رسانی زمان رسیدن وسایل نقلیه احساس می شود.

اقدامات شهرداری و سازمان مدیریت حمل ونقل بار و مسافر در زمینه خرید ناوگان جدید با اوراق مشارکت و تهاتر، بازسازی اتوبوس ها و هوشمندسازی سامانه ها، قدم های مثبت اما هنوز ناکافی هستند.

برای رسیدن به یک سیستم حمل ونقل پایدار و کارآمد، علاوه بر سرمایه گذاری در نوسازی ناوگان، مشارکت فعال بخش خصوصی و مردم، برنامه ریزی دقیق و سیاست های حمایتی دولت نیز ضروری است و تنها با ایجاد توازن میان منابع، فناوری و نیازهای واقعی شهروندان می توان ترافیک و آلودگی را کاهش و ایمنی جابه جایی را افزایش داد و امکان دسترسی عادلانه به حمل ونقل عمومی را برای همه فراهم کرد.

این روند می تواند به توسعه شهری متوازن، ارتقای کیفیت زندگی و حفاظت از محیط زیست منجر شود و کلان شهرهای ایران را به سمت آینده ای پایدار در حمل ونقل هدایت کند.