◄ پیچیدگی های انتقال فناوری ناوگان ریلی/ حرف های سست و مستی فناوری قطار سریع السیر چین
مبحث انتقال فناوری ناوگان ریلی با وجود ظاهر بسیار ساده، پیچیدگی بسیار دارد که نمونه های متعددی را در سه دهه گذشته می توان اشاره نمود.
عباس قربانعلی بیک: رهبر معظم انقلاب در دیدار 4 اسفند 1401 با نمایندگان مجلس خبرگان فرمودند: از شبهه هم نباید رنجید و همچنانکه مرحوم شهید مطهری خودش شبهه و پاسخ آن را کشف می کرد، ... شبهه ما را وادار می کند بیشتر فکر کنیم، بیشتر مطالعه کنیم، بیشتر مراجعه کنیم، بیشتر مشورت کنیم، بیشتر از کسی که بیش از ما می فهمد سوال کنیم ...، مراقب باشیم حرف سست نزنیم.
برنامه آنسوی دیوار چین بخش 4، در ساعت 7 عصر شنبه 14041104 از شبکه یک سیما به مدت حدود یک ساعت بر روی آنتن رفت.
بخش اول و بسیار ارزشمند گزارش در مورد صادرات محصولات نانوفناوری ایران به چین بود. از دقیقه ۲۸ تا ۴۳ این برنامه به بحث راه آهن سریع السیر چین پرداخته شد و اینکه می توان با انتقال فناوری، این قطارها را برای شبکه ریلی ایران خریداری نمود.
تبیین اینکه چرا این بخش گزارش در مورد فناوری قطار سریع السیر آدرسی غلط به مردم و مسئولان کشور است (تین 285636):
مبحث انتقال فناوری ناوگان ریلی با وجود ظاهر بسیار ساده، پیچیدگی بسیار دارد که نمونه های متعددی را در سه دهه گذشته می توان اشاره نمود:
- انتقال فناوری ساخت واگن های باری و سپس انتقال واگن های مسافری از آلمان و اتریش به واگن پارس،
- انتقال فناوری واگن های مسافری به پلور سبز،
- انتقال فناوری لوکوموتیوهای باری آلستوم به واگن پارس،
- انتقال فناوری قطارهای خودکشش دیزلی زیمنس (ترنست با سرعت 160) به واگن پارس،
- انتقال فناوری قطارهای خودکشش دیزلی حومه (ریلباس با سرعت 120) به ایریکو،
- انتقال فناوری لوکوموتیوهای دیزلی زیمنس به لوکوموتیوسازی مپنا و انتقال فناوری واگن های مترو به واگن سازی تهران.
متاسفانه به جز واگن های باری و مسافری، نتیجه اغلب قراردادهای انتقال فناوری لوکوموتیو، خودکشش و واگن های مترو نامطلوب بود.
انتقال فناوری واگن های مترو همزمان با خرید چندصد واگن برای خطوط مترو تهران با سرمایه گذاری طرف چینی در احداث شرکت واگن سازی تهران صورت پذیرفت ولی پس از اتمام واگن های قرارداد، ظاهرا هیچ دانش و فناوری ماندگاری برای ادامه کار برای ساخت واگن های مورد نیاز مترو تهران و دیگر شهرهای صاحب مترو باقی نماند و در قرارداد خرید واگن های مترو جدید، کشور مجددا مجبور به پرداخت هزینه انتقال فناوری این محصول ساده تر (نسبت به قطار سریع) گردید، آن هم با بدنه آلومینیومی و وابستگی به مراتب بیشتر نسبت به انواع اولیه با بدنه آهنی (تین 199887 و 266565 و 289645)، در حالی که با تدبیر معاونت علمی و فناوری، یک نمونه قطار از واگن های مترو ملی (تین 217242) با همکاری جهاد دانشگاهی و چند شرکت دانش بنیان طراحی و آزمایش شد.
برای جلوگیری از تکرار تجربیات تلخ، ناموفق و پرهزینه انتقال فناوری ناوگان کششی به ویژه لوکوموتیوها (تین 304115)، ترنست (تین 249560) و مترو (تین 260561) باید قبل از هر تصمیمی، بدون سوگیری و تعصب فنی یا سیاسی به آسیب شناسی ناکامی این قراردادهای انتقال فناوری پرداخت.
در این راستا مناسب است نگاهی به فناوری موشک های توسعه یافته در داخل کشور هم داشته باشیم (تین 266212) که به سطحی رسیدند که در جنگ 12 روزه با صهیونیست ها، با چنددهه ادعای شیطان بزرگ مبنی بر نفوذناپذیر بودن گنبدآهنی، دیدیم که برترین سیستم های دفاع ضدموشک جهان در مقابل آنها عاجز و ناتوان ماندند (تین 300828).
اگر رمز پیشرفت صنایع موفق، رویکرد ارتقای مستمر (PDM) آنها شناسایی شود (تین 309904) و با علل رکود و رخوت محصولات ریلی و پذیرش ساده و تولید تقریبا بدون اصلاح چندین ساله آنها مقایسه گردد (با وجود داشتن نمونه خرید همراه با ارتقا و اصلاح لوکوموتیوهای GE در اواخر دهه شصت، تین 246781)، میتوان از آن در توسعه بومی فناوری ناوگان ریلی و ... هم بهره برد.
این ساده انگاری نه فقط در قراردادهای پرهزینه خرید و انتقال فناوری سطحی رسوخ کرده بلکه در قراردادهای بازسازی لوکوموتیو نیز سبب زمین گیر شدن درصد بالایی از ناوگان مهم و حیاتی کشش راه آهن شده و بهبود قابل توجهی در قابلیت اعتماد و کارآیی دستگاه های بازسازی شده نداشته، به ویژه اینکه این رویکرد در لوکوموتیوهای جدید ساخت داخل ادامه یافته است (تین 287650).
علاوه بر مشکلات متعدد بخش ناوگان که سبب کاهش قابلیت اعتماد و آماده به کاری (تین 313349) و افزایش چند برابری هزینه تعمیر و نگهداری شده (تین 239248) و ریشه اصلی آن در بی توجهی به آسیب شناسی پیامدهای تصمیمات غلط است، بخش زیربنا نیز که ازاین قاعده مستثنی نبوده (تین 247837) که در طرح پرهزینه و زمانبر راه آهن سریع اصفهان مشهود است (تین 310182).
