محاصره هوایی و چالش واردات دارو؛ هزینه سنگین ترانزیت زمینی با ناوگان یخچال‌دار
نماینده اسبق ایران در ایکائو با اشاره به وابستگی نزدیک به ۱۰۰ درصدی واردات دارو و مواد اولیه به خطوط هوایی هشدار داد در صورت تداوم محاصره هوایی، انتقال این اقلام به مسیرهای زمینی به‌دلیل الزام استفاده از ناوگان یخچال‌دار، هزینه‌های لجستیک سلامت را به‌شدت جهش خواهد داد.
نماینده اسبق ایران در سازمان بین‌المللی هوانوردی کشوری (ایکائو) با اشاره به وابستگی ۹۰ تا ۱۰۰ درصدی واردات دارو و مواد اولیه دارویی به ناوگان هوایی هشدار داد که در صورت تداوم محاصره هوایی، جایگزینی مسیرهای زمینی هرچند شدنی است، اما به‌دلیل ضرورت حفظ زنجیره سرد و نیاز به کامیون‌های یخچال‌دار ویژه، هزینه‌های تأمین اقلام دارویی را به‌شدت افزایش می‌دهد؛ امری که پیگیری معافیت‌های بشردوستانه و فعال‌سازی ظرفیت‌های حقوقی کنوانسیون شیکاگو را ضروری ساخته است.
به گزارش تین نیوز به نقل از ایلنا، علیرضا منظری، نماینده اسبق ایران در ایکائو، در تحلیل پیامدهای ناشی از محدودیت‌ها و محاصره هوایی بر چرخه تأمین اقلام سلامت‌محور اظهار داشت: طبیعتاً محاصره هوایی بر واردات دارو اثرگذار خواهد بود و در صورتی که کشور ترکیه نیز به این محاصره بپیوندد، فرایند واردات دارو با چالش‌ها و پیچیدگی‌های به‌مراتب شدیدتری روبه‌رو می‌شود؛ زیرا با اعمال چنین محدودیت‌هایی، امکان ورود هوایی اقلام سلب شده و جریان بار ناگزیر به مسیرهای زمینی هدایت خواهد شد.
چالش‌های زنجیره سرد و جهش هزینه‌های ترانزیت زمینی
منظری با تشریح ابعاد لجستیکی انتقال محموله‌ها به خطوط جاده‌ای تصریح کرد: «حمل زمینی دارو هرچند امکان‌پذیر است، اما هزینه به‌مراتب سنگین‌تری به همراه دارد؛ زیرا برای بخش عمده‌ای از داروها، حفظ شرایط دمایی و استانداردهای ویژه الزامی است و این امر مستلزم بهره‌گیری از ناوگان کامیون‌های یخچال‌دار و تجهیزات تخصصی پایش دما است. بنابراین با تغییر شیوه حمل از آسمان به زمین، علاوه بر تحمیل هزینه‌های مازاد، چالش‌های عملیاتی متعددی نیز ایجاد خواهد شد.»
وی با یادآوری سهم محوری حمل‌ونقل هوایی در چرخه سلامت افزود: «تا جایی که اطلاع دارم، نزدیک به ۹۰ تا ۱۰۰ درصد داروهای وارداتی از طریق مسیرهای هوایی وارد کشور می‌شوند و این موضوع تنها محدود به داروی آماده نیست، بلکه مواد اولیه مورد نیاز خطوط تولید داروسازی داخلی را نیز در بر می‌گیرد.»
متغیر ذخایر استراتژیک در بازار دارویی کشور
کارشناس ارشد هوانوردی درباره زمان ظهور آثار این فشارها در بازار مصرف داخلی خاطرنشان کرد: این مسئله که پیامدهای محدودیت ترانزیت چه زمانی در بازار دارویی کشور نمایان شود، ارتباط مستقیمی با سطح ذخایر استراتژیک دارویی کشور دارد. از سوی دیگر، باید ارزیابی کرد که این دوره محاصره و مسدود ماندن مسیرهای هوایی تا چه بازه زمانی به طول خواهد انجامید.
وی در پاسخ به امکان راه‌اندازی پروازهای اختصاصی باربری (کارگو) برای شکستن بن‌بست ترانزیت دارو گفت: این اقدام از نظر عملیاتی امکان‌پذیر است، اما لازمه آن ثبت درخواست رسمی توسط شرکت‌های حمل‌کننده یا دولت‌های همکار و طی مراحل اداری جهت دریافت مجوزهای ویژه پروازی است.
سازوکار معافیت‌های بشردوستانه و رویه‌های استثنایی
منظری با گریزی به تجارب پیشین در حوزه معاهدات هوانوردی گفت: «در شرایط محاصره هوایی، امکان تعریف برخی استثنائات وجود دارد تا بتوان برای آن‌ها از ایکائو مجوز یا استعلام دریافت کرد. به‌عنوان نمونه، در تجربه گذشته عراق، مجوز استثنایی برای شرکت هواپیمایی العراقی صادر شد تا بتواند به مدت یک ماه جابه‌جایی مسافران را مدیریت کند. به عقیده من، از آنجا که دارو کالایی استراتژیک و موضوعی کاملاً بشردوستانه محسوب می‌شود، در صورت ارائه درخواست مشترک از سوی دولت‌ها و خطوط هوایی، احتمال مستثنی شدن حمل دارویی از دایره تحریم‌ها و محاصره وجود دارد؛ در غیر این صورت، ترانزیت هوایی ناممکن شده و باید تماماً به شیوه‌های جایگزین اتکا کرد.»
ظرفیت‌های حقوقی کنوانسیون شیکاگو؛ مواد ۸۴ و ۵۴
نماینده اسبق کشورمان در ایکائو پیرامون امکان طرح دعوای حقوقی از سوی ایران توضیح داد: «بستر قانونی برای شکایت وجود دارد، اما باید توجه داشت که مأموریت اصلی ایکائو حول مسائل فنی، عملیاتی و ایمنی هوانوردی طبق چارچوب کنوانسیون شیکاگو تعریف شده و ورود آن به منازعات صرفاً اقتصادی و تجاری محدود است.»
وی در تشریح جزئیات رویه دادرسی تشریح کرد: «مطابق ماده ۸۴ کنوانسیون شیکاگو، هر دولت عضو حق دارد در زمینه عدم رعایت اصول و مقررات کنوانسیون، شکایت رسمی خود را به شورای ایکائو تسلیم کند. پس از طی فرآیند بررسی و صدور رأی توسط شورا، چنانچه کشوری به تصمیم متخذه معترض باشد، صلاحیت ارجاع پرونده به دیوان بین‌المللی دادگستری در لاهه پیش‌بینی شده است. با این حال، کارنامه تاریخی ۸۰ سال گذشته نشان می‌دهد که تا کنون تنها چهار الی پنج مورد شکایت ذیل این سازوکار به ثبت رسیده است؛ علاوه بر آنکه ترکیب سیاسی اعضای شورای ایکائو مانع از پیش‌بینی قطعی سرنوشت چنین پرونده‌هایی می‌شود.»
منظری در پایان با تأکید بر ضرورت استفاده از سایر مسیرهای دیپلماتیک افزود: «ماده ۵۴ کنوانسیون شیکاگو نیز ظرفیت‌های اجرایی و ریاستی قابل توجهی برای طرح موضوع در شورا فراهم می‌آورد. دستگاه دیپلماسی هوانوردی کشور می‌تواند با تکیه بر این مقررات، ابعاد انسانی و بشردوستانه موضوع را در شورای ایکائو برجسته سازد؛ اقدامی که می‌تواند به تصویب قطعنامه‌ای حمایتی منجر شود تا دست‌کم زنجیره تأمین دارو از هرگونه محاصره و تحدید هوایی معاف گردد.»
