◄ راهبردهای ایران برای عبور از محدودیت‌ های هرمز

تنگه هرمز همواره یکی از نقاط حساس تجارت انرژی و کالا در جهان بوده و هرگونه اختلال در آن پیامدهای فوری بر بازارهای بین المللی بر جای می گذارد.

به گزارش تین نیوز،  در هفته های اخیر نیز محدودیت های ایجادشده در این مسیر، بار دیگر ضرورت اتخاذ راهبردهای پایداری را برای حفظ جریان تجارت ایران برجسته کرده است. هرچند این تحولات چالش هایی برای حمل ونقل دریایی کشور ایجاد می کند، اما همزمان فرصتی فراهم آورده تا ساختار تجارت خارجی و مسیرهای وارداتی و صادراتی ایران بازتعریف شود. آنچه در ادامه می آید، تحلیلی است از اقدامات، فرصت ها و رویکردهایی که می تواند تاب آوری تجاری ایران را در شرایط جدید تقویت کند.

با تشدید محدودیت ها و اختلالات مقطعی در مسیر دریایی تنگه هرمز، اهمیت نقش این آبراه به عنوان یکی از شریان های اصلی تجارت انرژی جهان بار دیگر در مرکز توجه قرار گرفته است. در حالی که هرگونه اختلال در تردد نفت، گاز و محصولات پتروشیمی از این مسیر موجب تشدید تنش در بازارهای جهانی و کمبود ده ها هزار قلم کالای وابسته به این زنجیره می شود، ایران برای کاهش اثرات این شرایط، مجموعه ای از اقدامات عملیاتی و اقتصادی را در دستور کار قرار داده است.

تهدیدی برای زنجیره تأمین جهانی، اما قابل مدیریت برای ایران

طبق ارزیابی های انجام شده، محدودیت در تنگه هرمز نه تنها بر صادرات انرژی ایران اثر می گذارد، بلکه زنجیره تأمین جهانی را نیز با چالش جدی روبه رو می کند؛ زیرا بیش از ۷۰ هزار کالا در جهان به محصولات نفتی و پتروشیمی مشتق از خلیج فارس وابسته اند. با وجود این، ایران اعلام کرده است که با فعال سازی مسیرهای جایگزین و مدیریت هوشمند حمل ونقل، میزان آسیب پذیری کشور کمتر از اقتصادهای بزرگ خواهد بود.

اقداماتی همچون استفاده از بنادر جایگزین، مدیریت ذخایر، تقویت حمل ونقل زمینی و رایزنی با شرکای تجاری، بخشی از تلاش های ایران برای حفظ جریان صادرات دریایی در شرایط محدودیت است.

فرصت بازآرایی تجارت خارجی؛ از تمرکززدایی تا تنوع بخشی تأمین

در کنار این تحولات، برخی کارشناسان اقتصادی معتقدند شرایط اخیر می تواند فرصتی برای بازنگری در ساختار تجارت خارجی ایران باشد. سیدطه مدنی، تحلیلگر مسائل اقتصادی، این وضعیت را نقطه شروعی برای کاهش وابستگی واردات کالاهای اساسی به بنادر جنوبی و مسیرهای وابسته به هرمز می داند.

به گفته او: 61 درصد واردات کالاهای اساسی از بندر امام و بخش عمده ای از دیگر واردات از مسیرهایی انجام می شود که وابسته به هرمز هستند. ایران ۸۰ درصد مرزهای خود را با کشورهایی در اختیار دارد که هیچ وابستگی به تنگه هرمز ندارند و همین موضوع امکان تنوع بخشی تأمین را فراهم می کند.ظرفیت واردات کالاهای اساسی از کشورهای همسایه و منطقه چندین برابر سطح فعلی است؛ از جمله

• تا ۹.۵ میلیون تن از روسیه
• حدود ۴ میلیون تن از قزاقستان
• بیش از ۲.۵ میلیون تن از پاکستان

وی معتقد است که تحقق این تغییر رویکرد می تواند علاوه بر کاهش ریسک های تجاری، تراز تجاری ایران با همسایگان را متعادل تر کرده و هزینه های حمل ونقل را نیز به شکل قابل توجهی کاهش دهد.

تمرکززدایی از بنادر جنوبی؛ ضرورتی برای تاب آوری تجاری

کارشناسان بر این باورند که اتکای بلندمدت ایران به مسیرهای جنوب کشور موجب افزایش حساسیت اقتصاد ملی در برابر بحران های ژئو اقتصادی شده است. در مقابل، تنوع بخشی به مسیرهای وارداتی از مرزهای:ترکیه،آذربایجان،ترکمنستان، قزاقستان، افغانستان، پاکستان و عراق می تواند نقشه جدیدی از تجارت خارجی کشور ارائه دهد؛ نقشه ای که در آن، امنیت تأمین کالاهای اساسی و تاب آوری تجارت خارجی به طور مؤثری افزایش پیدا می کند.

برآیند تحولات اخیر نشان می دهد که محدودیت های ایجادشده در تنگه هرمز، هرچند چالش های کوتاه مدت برای دریانوردی ایران ایجاد کرده، اما همزمان محرکی برای اصلاح ساختار تجارت خارجی کشور شده است.

راهبردهای ایران اکنون در دو محور اصلی تعریف می شود: مدیریت بحران دریایی و حفظ جریان صادرات انرژی از طریق مسیرهای جایگزین، تنظیم ذخایر و هماهنگی با شرکای تجاری و همچنین تنوع بخشی به مسیرهای تأمین کالاهای اساسی و کاهش وابستگی به بنادر جنوبی.

این ترکیب از اقدامات، نه تنها می تواند تاب آوری اقتصادی ایران را در برابر اختلال های منطقه ای افزایش دهد، بلکه به بازآرایی پایدار شبکه تجارت خارجی منجر خواهد شد؛ بازآرایی ای که در نهایت به کاهش هزینه ها، افزایش امنیت تأمین و بهبود روابط تجاری با همسایگان خواهد انجامید.