◄ ناگفته‌ های بازگشت لبنان به آسمان آمریکا

 امضای فرمان لغو محدودیت های ترابری هوایی چهاردهه گذشته میان واشنگتن و بیروت از سوی کاخ سفید، گمانه زنی ها پیرامون احیای کریدور هوایی مستقیم بیروت ـ نیویورک را پس از ۴۱ سال تقویت کرده است؛ با این حال، کارشناسان صنعت هوانوردی تأکید می کنند این اقدام صرفاً رفع یک «مانع حقوقی کهنه» است و تا زمان پاس شدن استانداردهای سخت گیرانه امنیتی فرودگاه بیروت و صدور مجوزهای عملیاتی هوانوردی فدرال آمریکا (FAA)، نباید منتظر آغاز فوری پروازهای تجاری بود.

به گزارش سرویس هوایی تین نیوز،  براساس داده های رسمی منتشرشده در ژورنال فدرال دولت آمریکا و گزارش رسانه های بین المللی، فرمان اخیر ریاست جمهوری ایالات متحده چهار دستور تاریخی مربوط به سال های ۱۹۸۵، ۱۹۹۲، ۱۹۹۸ و ۲۰۰۷ را که آسمان دو کشور را قفل کرده بود، رسماً ملغی اعلام کرد. این تصمیم حقوقی با استقبال جوزف عون، رئیس جمهور لبنان و مقامات هواپیمایی کشوری این کشور روبه رو شده است، اما بررسی ابعاد فنی و حقوقی نشان می دهد برقراری عملیاتی خط پرواز مستقیم هنوز نیازمند عبور از چند خوانِ نظارتی و تجاری است.

پرونده پرواز ۸۴۷ شرکت TWA؛ نقطه آغاز بایکوت ۴۱ ساله

برای پاسخ به چرایی این انسداد طولانی مدت، باید به ژوئن ۱۹۸۵ بازگشت؛ زمانی که هواپیماربایی پرواز ۸۴۷ خطوط هوایی ترنس ورلد (TWA) در مسیر آتن به رم، به یکی از عمیق ترین بحران های امنیتی ایالات متحده تبدیل شد. در جریان هدایت هواپیما به فرودگاه بیروت و گروگان گیری ۱۷ روزه مسافران، یک غواص نیروی دریایی آمریکا کشته شد.

دولت رونالد ریگان در واکنش به این فاجعه امنیتی، تدابیر تنبیهی شدیدی را تصویب و هرگونه پرواز مستقیم به مقصد یا از مبدأ لبنان را ممنوع کرد؛ تصمیمی که تا چهار دهه بعد، فرودگاه بیروت را از شبکه پروازی مستقیم آمریکا حذف کرد. اکنون واشنگتن با این استدلال که «این مقررات دیگر برای حفاظت و امنیت هواپیماهای در حال تردد میان دو کشور ضرورت ندارد»، مهر باطل بر این ممنوعیت تاریخی زده است.

تفاوت بنیادین «لغو ممنوعیت» با «آغاز پرواز»

پرسش اصلی فعالان صنعت هوانوردی این است: آیا امضای این فرمان به معنای فرود قریب الوقوع هواپیماهای شرکت هواپیمایی خاورمیانه (MEA) در خاک آمریکاست؟ پاسخ فنی متخصصان هوانوردی منفی است. لغو فرمان اجرایی ریاست جمهوری تنها به معنای برداشتن سد سیاسی–حقوقی است و شرکت های هواپیمایی را ملزم به پرواز نکرده و مجوز پرواز خودکار نیز برای آنان صادر نمی کند. برای تبدیل این تصمیم سیاسی به پرواز عملیاتی، سه گام اساسی پیش رو قرار دارد:

1. ارزیابی های امنیتی فرودگاهی (TSA و FAA): اداره امنیت حمل ونقل آمریکا (TSA) باید استانداردهای امنیتی، بازرسی مسافر، بار و محوطه ایرساید فرودگاه بین المللی رفیق حریری بیروت را مستقیماً ممیزی و ارزیابی ایمنی بین المللی هوانوردی (IASA) را تأیید کند.

2. توافق نامه خدمات هوایی دوجانبه (Bilateral Air Service Agreement): نهادهای متولی حمل ونقل هوایی دو کشور باید بر سر حقوق ترافیکی، مسیرها و تبادل پروازی به توافق اجرایی جدید برسند.

3. تکمیل مجوزهای بهره برداری ایرلاین: شرکت ملی هواپیمایی لبنان (Middle East Airlines) با وجود داشتن ناوگان پهن پیکر مدرن، باید صلاحیت نامه های فنی و خطوط پروازی خود را به تأیید رگولاتوری آمریکا برساند.

رسانه لبنانی «لوریان لوژور» نیز در تحلیلی گزارش داده است که اگرچه موضوع احیای خط هوایی مستقیم در رایزنی های دیپلماتیک تابستان مطرح شده بود، اما پیچیدگی پروتکل های فرودگاهی باعث می شود آغاز واقعی پروازها هنوز فرآیندی زمان بر و تدریجی باشد.

توجیه اقتصادی و معادلات رقابتی در مسیر بیروت ـ آمریکا

علاوه بر الزامات ایمنی و قانونی، متغیر «صرفه اقتصادی» نقشی تعیین کننده در استمرار این مسیر خواهد داشت. جامعه بزرگ لبنانی تباران مقیم ایالات متحده و مسافران تجاری همواره متقاضی این کریدور بوده اند و برقراری پرواز بدون توقف می تواند زمان سفر و توقف های اجباری در فرودگاه های واسط را حذف کند.

با این حال، راه اندازی یک خط پروازی فرااقیانوسی هزینه های عملیاتی سنگین، تعرفه های ناوبری و بیمه های خاص پرواز را به همراه دارد. ایرلاین خاورمیانه برای حفظ این خط باید بتواند در فصول مختلف سال از نظر قیمت بلیت و کیفیت خدمات، با غول های منطقه ای نظیر هواپیمایی قطر، امارات و ترکیش ایرویز—که بخش عمده ترانزیت مسافران لبنان به آمریکای شمالی را در دست دارند—رقابت کند.

 لغو ممنوعیت پروازی ۴۱ ساله اگرچه یک پیروزی نمادین و دیپلماتیک برای بیروت محسوب می شود و مسیر اتصال ژئواکونومیک لبنان را بازتعریف می کند، اما تعیین تاریخ قطعی برای نخستین پرواز مسافربری منوط به اتمام ممیزی های دقیق امنیتی در فرودگاه بیروت و صدور مجوزهای نهایی از سوی نهادهای رگولاتوری ایالات متحده خواهد بود.