توسعه راه آهن ایران؛ از رویای ساخت شبکه ریلی تا تحقق کریدورهای استراتژیک

تاریخ صنعت ریلی ایران نشان می دهد که راه آهن کشور، با وجود فراز و نشیب های سیاسی، جنگ ها، تحریم ها و محدودیت های اقتصادی، همواره مسیر توسعه را ادامه داده است. نگاهی به اسناد تاریخی نیز ثابت می کند که اهمیت ژئوپلیتیکی راه آهن ایران از بیش از یک قرن و نیم پیش مورد توجه قدرت های جهانی بوده است.

راه آهن ایران؛ زیرساختی که قدرت های بزرگ از آن هراس داشتند

به گزارش تین نیوز، یکی از اسناد کمتر دیده شده در تاریخ راه آهن ایران، نامه «شیل» وزیرمختار وقت انگلستان در ایران به وزیر امور خارجه این کشور در ژوئیه ۱۸۵۰ میلادی است. وی در این نامه می نویسد: «صد سال دیگر باید بگذرد تا ایران شایستگی مشارکت در طرح ساخت راه آهن را پیدا کند؛ زیرا استعدادهای این کشور بر اثر فقر و رکود به خواب رفته است و ایجاد راه آهن، ایران را به مرزهای هندوستان خواهد رساند و قدرت آن را به مراتب افزایش خواهد داد.»

این سند تاریخی نشان می دهد که حتی دولت های استعماری نیز به خوبی از نقش راهبردی راه آهن در افزایش قدرت اقتصادی، سیاسی و نظامی ایران آگاه بودند.

توسعه شبکه ریلی ایران در سخت ترین دوران ها

بررسی روند توسعه راه آهن جمهوری اسلامی ایران نشان می دهد که این صنعت در طول دهه های گذشته، حتی در شرایط دشواری همچون جنگ جهانی دوم، دفاع مقدس، دوران بازسازی، تحریم های اقتصادی و محدودیت های بین المللی نیز متوقف نشده است.

اگرچه هنوز فاصله قابل توجهی میان وضعیت موجود شبکه ریلی ایران و اهداف تعیین شده در اسناد توسعه ای کشور وجود دارد، اما روند کلی توسعه این صنعت همواره صعودی بوده و ظرفیت حمل ونقل ریلی کشور به تدریج افزایش یافته است.

توسعه ریلی؛ فراتر از احداث خطوط و ایستگاه ها

امروزه توسعه صنعت ریلی تنها به افزایش طول خطوط یا ساخت ایستگاه های جدید محدود نمی شود. در رویکردهای نوین حمل ونقل، هر ایستگاه راه آهن باید به یک مرکز لجستیکی، تجاری، صنعتی و خدماتی تبدیل شود تا علاوه بر جابه جایی مسافر و بار، زمینه توسعه اقتصادی مناطق پیرامونی را نیز فراهم کند.

به همین دلیل، توسعه راه آهن امروز با مفاهیمی همچون شهرهای لجستیکی، بنادر خشک، کریدورهای بین المللی و زنجیره تأمین گره خورده است.

اتصال بنادر جنوبی به شبکه ریلی؛ ضرورتی راهبردی

یکی از مهم ترین اهداف توسعه شبکه راه آهن ایران، اتصال کامل بنادر جنوبی کشور به خطوط سراسری است. اتصال بندر امام خمینی، بنادر خلیج فارس، بندر شهید رجایی و بندر چابهار به شبکه ریلی کشور، ضمن کاهش هزینه های حمل ونقل، ظرفیت ترانزیت ایران را به شکل قابل توجهی افزایش خواهد داد.

کارشناسان معتقدند توسعه این کریدورها می تواند سواحل مکران و جنوب شرق کشور را به یکی از قطب های مهم اقتصادی منطقه تبدیل کند.

راه آهن چابهار ـ زاهدان؛ ستون فقرات کریدور شرق کشور

یکی از مهم ترین پروژه های راهبردی صنعت ریلی ایران، تکمیل راه آهن چابهار ـ زاهدان و اتصال آن به مشهد و شبکه سراسری کشور است. این مسیر علاوه بر اتصال تنها بندر اقیانوسی ایران به شبکه ریلی، زمینه توسعه ترانزیت بین المللی، افزایش صادرات، رونق تجارت با کشورهای آسیای میانه و تقویت کریدور شمال ـ جنوب را فراهم می کند.

تکمیل این پروژه، یکی از مهم ترین گام ها در تحقق جایگاه ایران به عنوان هاب ترانزیت منطقه محسوب می شود.

ریل پایه شدن حمل ونقل؛ ضرورتی برای آینده اقتصاد ایران

کارشناسان حمل ونقل معتقدند آینده توسعه کشور در گرو حرکت به سمت حمل ونقل ریل پایه است. اتصال مراکز استان ها، شهرهای بزرگ، بنادر، مناطق صنعتی، معادن و مرزهای تجاری به شبکه ریلی، علاوه بر کاهش مصرف سوخت و هزینه های حمل ونقل، موجب افزایش ایمنی، کاهش آلاینده های زیست محیطی و ارتقای بهره وری اقتصادی خواهد شد.

استفاده از فرصت سرمایه گذاری و همکاری های بین المللی

در شرایط کنونی، توسعه صنعت ریلی بیش از هر زمان دیگری به جذب سرمایه گذاری، انتقال فناوری، توسعه همکاری های بین المللی و اجرای پروژه های زیرساختی وابسته است. استفاده از ظرفیت قراردادهای مشترک، تأمین مالی پروژه های ریلی و تکمیل کریدورهای نیمه تمام، می تواند جایگاه ایران را در شبکه حمل ونقل بین المللی ارتقا دهد.