◄ موزه ریلی مشهد؛ گنجینه ای از تاریخ راه آهن ایران در بزرگ ترین ایستگاه ریلی کشور

شکل گیری نخستین موزه ریلی ایران

چند سال پیش مدیران راه آهن خراسان با هدف جلوگیری از نابودی تجهیزات تاریخی صنعت ریلی، تصمیم گرفتند به جای اسقاط ادوات قدیمی، آنها را حفظ و در قالب یک موزه در معرض دید عموم قرار دهند.

در نتیجه این تصمیم، تجهیزات تاریخی از نقاط مختلف شبکه ریلی کشور به مشهد منتقل شد و نخستین موزه تخصصی راه آهن ایران در محوطه شرقی ایستگاه راه آهن مشهد شکل گرفت؛ موزه ای که امروز مجموعه ای ارزشمند از تاریخ فناوری، حمل ونقل و صنعت ریلی کشور را در خود جای داده است.

نمایش لوکوموتیوهای تاریخی و تجهیزات ارزشمند ریلی

مهم ترین بخش این موزه، لوکوموتیو بخار عظیمی است که در دهه ۱۹۵۰ میلادی ساخته شده و با سوخت زغال سنگ و مازوت فعالیت می کرد. این لکوموتیو از نظر طراحی شباهت زیادی به نمونه های مورد استفاده در سال های جنگ جهانی دوم دارد و یادآور دوران شکل گیری راه آهن مدرن ایران است.

در کنار آن، مجموعه ای از تجهیزات تاریخی صنعت ریلی نیز نگهداری می شود که از جمله آنها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• انواع درزین های بازرسی خطوط ریلی
• جرثقیل بخار مخصوص جابه جایی لکوموتیو و واگن
• واگن های چوبی حمل بار مربوط به پیش از جنگ جهانی دوم
• تجهیزات تعمیر و نگهداری خطوط آهن
• نمونه های قدیمی تراورس های چوبی و تجهیزات نصب ریل
• دوچرخه ها و وسایل دستی مخصوص بازرسی خطوط ریلی

این مجموعه، بخشی از سیر تحول فناوری راه آهن در ایران را به نمایش می گذارد.

 بخش داخلی موزه؛ روایت تاریخ مدیریت شبکه راه آهن

موزه ریلی مشهد تنها به محوطه روباز محدود نمی شود. در داخل ساختمان ایستگاه نیز بخشی تخصصی از این موزه ایجاد شده که اسناد، تجهیزات مخابراتی، ابزارهای کنترل حرکت قطارها و آثار تاریخی مرتبط با بهره برداری شبکه راه آهن ایران را در خود جای داده است.

از مهم ترین آثار این بخش می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ساعت مرکزی هماهنگی حرکت قطارها
• تلفن های هندلی یا مغناطیسی بین ایستگاهی
• ماشین های تایپ قدیمی اداری
• تجهیزات کنترل ترافیک ریلی
• اسناد تاریخی راه آهن
• تصاویر مراحل ساخت خطوط ریلی ایران
• ماکت ایستگاه راه آهن مشهد

این تجهیزات نشان می دهد که پیش از ورود سامانه های دیجیتال، کنترل حرکت قطارها چگونه انجام می شده و چه فناوری هایی در مدیریت شبکه ریلی کشور مورد استفاده قرار می گرفته است.

ظرفیت مغفول گردشگری ریلی در مشهد

با وجود ارزش تاریخی و صنعتی این مجموعه، موزه ریلی مشهد هنوز آن گونه که شایسته است شناخته نشده و بسیاری از زائران و حتی شهروندان مشهد از وجود چنین مجموعه ای اطلاع ندارند.

در حال حاضر بیشتر بازدیدکنندگان این موزه را دانش آموزان، گروه های آموزشی و علاقه مندان به تاریخ و راه آهن تشکیل می دهند و بازدید از آن نیز با هماهنگی روابط عمومی راه آهن انجام می شود.

کارشناسان معتقدند معرفی گسترده این موزه، ایجاد امکان بازدید عمومی، توسعه زیرساخت های گردشگری ریلی و پیوند آن با ظرفیت های فرهنگی و تاریخی ایستگاه راه آهن مشهد می تواند این مجموعه را به یکی از جاذبه های شاخص گردشگری صنعتی کشور تبدیل کند؛ ظرفیتی که علاوه بر حفظ میراث راه آهن ایران، نقش مهمی در معرفی تاریخ حمل ونقل ریلی به نسل های آینده خواهد داشت.