معطلی ۲۰۰ ساعته کامیون های ایرانی در مرز ریمدان؛ ۲۰ برابر میانگین جهان
کارشناسان ترانزیت جاده ای می گویند کامیون های ایرانی برای عبور از مرز ریمدان به طور متوسط بیش از ۲۰۰ ساعت در صف می مانند، رقمی که حدود ۲۰ برابر میانگین بین ۴ تا ۱۰ ساعته انتظار در جهان است.
فعالیت شبانه روزی گمرکات مرزی که در قانون برنامه هفتم توسعه نیز به تصویب رسیده، یکی از الزامات تحقق تجارت خارجی پایدار و رقابت پذیر است. در این میان، با توجه به جایگاه راهبردی پایانه مرزی ریمدان به عنوان مهم ترین گذرگاه تجاری مشترک میان ایران و پاکستان، شبانه روزی شدن این گمرک باید در اولویت فوری سیاست گذاری های اجرایی قرار گیرد.
به گزارش تین نیوز به نقل از مهر، امروزه توسعه تجارت خارجی به عنوان یکی از ارکان اصلی رشد اقتصادی کشورها شناخته می شود و به طور مستقیم بر توسعه تولید داخلی، دسترسی پایدار به کالاهای اساسی و تأمین ارز اثرگذار است. در این چارچوب، تسهیل فرآیندهای صادرات و واردات از وظایف بنیادین دولت ها به شمار می رود؛ چراکه کمبود زیرساخت های مرزی و طولانی بودن فرآیندهای اداری، منجر به افزایش زمان و هزینه تجارت می شود و در صورت تداوم، می تواند آسیب های جدی به اقتصاد ملی وارد کند.
اقتصاد ایران طی یک دهه گذشته تحت تأثیر عواملی از جمله تحریم های ظالمانه با فشارهای گسترده ای مواجه بوده است. در این شرایط، تقویت روابط اقتصادی با کشورهای همسایه به عنوان یکی از راهبردهای اصلی کاهش آثار تحریم ها در دستور کار قرار گرفت. نتایج این سیاست در روابط با کشورهایی نظیر عراق و ترکیه مشهود است؛ به گونه ای که حجم تجارت ایران با عراق از حدود ۶ میلیارد دلار در سال ۱۳۹۳ به ۱۲ میلیارد دلار در سال ۱۴۰۳ افزایش یافته است.
با این حال، یکی از همسایگان شرقی ایران که از ظرفیت های گسترده تجاری برخوردار است اما بهره برداری مطلوبی از آن صورت نگرفته، پاکستان است. این کشور با جمعیتی نزدیک به ۲۵۰ میلیون نفر، می تواند بازار هدف قابل توجهی برای کالاهای ایرانی باشد. همچنین در شرایطی که کشور در تأمین برخی کالاهای اساسی نظیر برنج و گوشت با چالش هایی روبه رو است، پاکستان به عنوان نزدیک ترین گزینه تأمین، از مزیت نسبی قابل توجهی برخوردار است.
تجارت ایران و پاکستان از طریق گذرگاه های مرزی مشترک از جمله میرجاوه، میلک، پیشین و ریمدان انجام می شود که در این میان، پایانه مرزی ریمدان مهم ترین گذرگاه میان دو کشور محسوب می شود. پیشینه راه اندازی این پایانه به دیدار حسن روحانی، رئیس جمهور وقت ایران و نواز شریف، نخست وزیر وقت پاکستان در سال ۱۳۹۳ بازمی گردد؛ دیداری که در آن، دو طرف بر افزایش حجم تبادلات تجاری تا سقف ۵ میلیارد دلار در سال و ایجاد گذرگاه های مشترک با هدف ارتقای امنیت مرزی توافق کردند.
در سال ۱۳۹۵ و در دولت یازدهم، ریمدان به پایانه رسمی عبور کالا و مسافر ارتقا یافت تا علاوه بر تقویت امنیت پایدار، زمینه تسهیل تجارت میان دو کشور را فراهم کند. این پایانه با موقعیت جغرافیایی ویژه، ضمن برخورداری از امنیت بالا، نزدیک ترین مسیر ایران به کراچی به عنوان پایتخت اقتصادی پاکستان و بندر راهبردی گوادر به شمار می رود و نقش مهمی در مبادلات فعلی دو کشور ایفا می کند.
با وجود این مزیت ها، پایانه مرزی ریمدان از ابتدای فعالیت با کمبود زیرساخت و امکانات مواجه بوده است. طی سال های گذشته، وعده های متعددی از سوی مسئولان برای رفع مشکلات این گذرگاه مطرح شده، اما اکنون با گذشت حدود یک دهه از آغاز تبادلات رسمی، فعالان تجاری و رانندگان ناوگان صادراتی، وارداتی و ترانزیتی همچنان با مشکلات جدی دست و پنجه نرم می کنند.
کارشناسان حمل ونقل جاده ای می گویند که یکی از مهم ترین چالش های این پایانه، صف های طولانی کامیون هاست. بر اساس آمار منتشرشده در سایت «بوردر پارک» که یکی از مراجع اخذ نوبت کامیون ها در گمرکات مرزی محسوب می شود، متوسط زمان معطلی کامیون ها در پایانه مرزی ریمدان بیش از ۲۰۰ ساعت اعلام شده است؛ به این معنا که هر کامیون برای عبور از این مرز، به طور میانگین باید حدود ۸ روز در صف انتظار بماند.
فعالان این صنعت تاکید دارند که بر اساس شاخص های اعلامی سازمان جهانی گمرک و شاخص عملکرد لجستیک بانک جهانی، متوسط زمان انتظار کامیون ها در مرزهای جهان بین ۴ تا ۱۰ ساعت است. فاصله معنادار میانگین انتظار در ریمدان با استانداردهای جهانی، پرسشی جدی را متوجه مسئولان ذی ربط می کند؛ مشکلی که البته تنها محدود به ریمدان نیست و بسیاری کامیونداران در گمرکات مرزی کشور با آن مواجه اند.
معطلی های طولانی آثار گسترده ای بر اقتصاد کشور بر جای می گذارد. نخست آنکه توقف چندروزه کامیون ها در مرز، هزینه حمل ونقل را افزایش می دهد. دوم آنکه افزایش هزینه های لجستیکی باعث می شود تجارت برای فعالان اقتصادی صرفه خود را از دست بدهد و آنان ناچار شوند با افزایش قیمت کالا، زیان خود را جبران کنند؛ موضوعی که در نهایت رقابت پذیری کالای ایرانی در بازارهای هدف را کاهش می دهد و در بلندمدت به صادرات کشور لطمه می زند.
از سوی دیگر، کمبود ناوگان باری در کنار توقف های طولانی در مرز، موجب می شود بخشی از ظرفیت تجاری کشور به دلیل نبود کامیون بلااستفاده بماند. افزایش تقاضا و محدودیت عرضه نیز به رشد نرخ حمل ونقل در سطح ملی منجر می شود. همچنین کاهش سودآوری برای مالکان و رانندگان ناوگان باری، انگیزه سرمایه گذاری در این بخش را تضعیف می کند و چرخه ای از ناکارآمدی را شکل می دهد.
در چنین شرایطی، انتظار می رود وزارت راه و شهرسازی و وزارت امور اقتصادی، با توجه به حجم بالای معطلی در پایانه مرزی ریمدان، هرچه سریع تر زمینه اجرای کامل قانون و شبانه روزی شدن فعالیت این گمرک راهبردی را فراهم کند، اقدامی که می تواند بخشی از گره های ساختاری تجارت با پاکستان را برطرف کرده و زمینه افزایش مبادلات دوجانبه را فراهم سازد.
