◄ راه آهن مشهد–سرخس–تجن؛ پروژه ای راهبردی که ایران را به آسیای مرکزی متصل کرد

راه آهن بین المللی مشهد–سرخس–تجن یکی از مهم ترین پروژه های ریلی دوران سازندگی بود که با هدف توسعه ترانزیت، اتصال کشورهای آسیای مرکزی به آب های آزاد و تقویت جایگاه ژئوپلیتیکی ایران به بهره برداری رسید. این مسیر ریلی در سال ۱۳۷۵ افتتاح شد و از سوی بسیاری از رسانه های بین المللی به عنوان حلقه اتصال اروپا، آسیای مرکزی و خلیج فارس مورد توجه قرار گرفت.

به گزارش تین نیوز، با پایان جنگ تحمیلی و آغاز دوران ریاست جمهوری اکبر هاشمی رفسنجانی ، توسعه زیرساخت های کشور در قالب برنامه های بازسازی و سازندگی در دستور کار قرار گرفت. در این دوره، اجرای پروژه های بزرگ عمرانی از جمله ساخت راه آهن، توسعه شبکه جاده ای، سدسازی و بازسازی مناطق آسیب دیده از جنگ، به یکی از مهم ترین سیاست های دولت تبدیل شد.

یکی از شاخص ترین طرح های این دوره، راه آهن بین المللی مشهد–سرخس–تجن بود؛ پروژه ای که نقش مهمی در تبدیل ایران به کریدور ترانزیتی منطقه ایفا کرد.

آغاز همکاری ریلی با کشورهای آسیای مرکزی

نخستین گام های اجرای این پروژه در سال ۱۳۷۲ و همزمان با سفر اکبر هاشمی رفسنجانی به کشورهای آسیای مرکزی برداشته شد. در جریان این سفر، موافقت نامه همکاری های ترانزیتی میان ایران، قزاقستان، ازبکستان، ترکمنستان و قرقیزستان به امضا رسید.

بر اساس این توافق، مقرر شد با احداث خط آهن مشهد–سرخس–تجن ، کشورهای آسیای مرکزی از طریق شبکه ریلی ایران به بندر امام خمینی و بندرعباس متصل شوند و امکان دسترسی آن ها به آب های آزاد خلیج فارس فراهم شود.

توسعه سرخس؛ از مرز انرژی تا قطب ترانزیتی

اگرچه منطقه سرخس پیش از اجرای این پروژه به عنوان یکی از مناطق مهم انرژی شناخته می شد، اما اجرای طرح های زیربنایی از جمله احداث راه آهن و فرودگاه، زمینه رشد اقتصادی، توسعه حمل ونقل و افزایش نقش ترانزیتی این منطقه را فراهم کرد و سرخس را به یکی از مهم ترین دروازه های ریلی ایران تبدیل ساخت.

افتتاح راه آهن بین المللی مشهد–سرخس–تجن

بخش نخست این مسیر ریلی با اتصال مشهد به سرخس در ۹ شهریور ۱۳۷۴ به بهره برداری رسید. سپس با تکمیل مسیر سرخس–تجن ، راه آهن بین المللی مشهد–سرخس–تجن در ۲۴ اردیبهشت ۱۳۷۵ به طور رسمی افتتاح شد.

در مراسم افتتاح این پروژه، اکبر هاشمی رفسنجانی راه آهن مشهد–سرخس–تجن را نقطه عطفی در تاریخ ایران و منطقه توصیف کرد و ابراز امیدواری کرد که آثار اقتصادی و سیاسی این مسیر ریلی در سال های آینده بیش از پیش آشکار شود.

همچنین امامعلی رحمان ، رئیس جمهور تاجیکستان، بهره برداری از این خط را رویدادی تاریخی برای کشورهای آسیای مرکزی دانست و آن را گامی مهم در توسعه همکاری های منطقه ای ارزیابی کرد.

بازتاب جهانی افتتاح راه آهن

افتتاح این مسیر ریلی بازتاب گسترده ای در رسانه های بین المللی داشت. بسیاری از تحلیلگران، راه آهن مشهد–سرخس–تجن را یکی از مهم ترین پروژه های حمل ونقل منطقه در دهه ۱۹۹۰ معرفی کردند.

از جمله مهم ترین واکنش ها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• روزنامه لوفیگارو فرانسه افتتاح این مسیر را پاسخی راهبردی به تحریم های اقتصادی آمریکا علیه ایران دانست.
• لیبراسیون نوشت که با بهره برداری از این خط، ارتباط ریلی میان پکن، استانبول و خلیج فارس امکان پذیر شده است.
• شبکه تلویزیونی ZDF آلمان اعلام کرد که ایران با افتتاح این مسیر، جایگاه سیاسی و اقتصادی خود را در آسیای مرکزی تقویت کرده است.
• روزنامه دیلی تلگراف پیش بینی کرد ایران سالانه درآمد قابل توجهی از محل ترانزیت کالا در این مسیر کسب خواهد کرد.
• هفته نامه گاردین نیز از راه آهن مشهد–سرخس–تجن به عنوان حلقه مفقوده اتصال اروپا و آسیا یاد کرد و آن را زمینه ساز شکل گیری مناسبات اقتصادی جدید میان جمهوری های آسیای مرکزی و ایران دانست.

راه آهن مشهد–سرخس–تجن یکی از مهم ترین پروژه های ریلی تاریخ معاصر ایران به شمار می رود که علاوه بر افزایش ظرفیت ترانزیت بین المللی، نقش مؤثری در اتصال شبکه ریلی ایران به کشورهای آسیای مرکزی، توسعه کریدورهای حمل ونقل شرق به غرب و شمال به جنوب و ارتقای جایگاه ژئوپلیتیکی کشور در تجارت منطقه ای ایفا کرده است.