◄ ایمنی؛ اولویت اصلی صنعت ریلی
تیننیوز| یکی از راههای ارتقای سطح ایمنی و پیشگیری از وقوع حوادث در شبکه حملونقل ریلی، استفاده از سیستمهای اتوماتیک بازرسی است. اینگونه سیستمها با بکارگیری تجهیزات ردیابی پیشرفته، برداشت اطلاعات، برقراری ارتباطات و یکپارچهسازی اطلاعات منجر به بهبود بهرهوری و افزایش ایمنی شبکه حملونقل ریلی میشوند.
به گزارش خبرنگار تیننیوز، امروزه این سیستمها به طور فزاینده در کشورهای توسعهیافته استفاده شده و اثرات مثبت و سودمندی را به دنبال داشتهاند.
با توجه به اینکه شبکه ریلی کشور روز به روز در حال گسترش است، بسترسازی برای بکارگیری برخی سیستمهای اتوماتیک مورد استفاده در کشورهای پیشرو که در حال حاضر در کشور موجود نبوده و از آنها بهرهبرداری نمیشود، ایمنی شبکه را افزایش داده و موجب کاهش خطای نیروی انسانی و کاهش وقوع حوادث میشود.
در مطالعهای که با عنوان سیستمهای اتوماتیک بازرسی و نظارت قطار، در گروه تضمین ایمنی واحد ارتقای ایمنی راهآهن تهیه شده است، ابتدا مروری بر انواع شبکههای اتوماتیک بازرسی ریلی، اهمیت و دلایل آنها صورت گرفته و در ادامه به معرفی برخی سیستمهای اتوماتیک بازرسی و نظارت قطار در کشورهای پیشرو از جمله امریکای شمالی پرداخته است.
سیستمهای اتوماتیک بازرسی ریلی
به طور کلی سیستمهای اتوماتیک، سیستمهایی هستند که با استفاده از تجهیزات کنترلی، مونیتورینگ و اندازهگیری (سنسورها)، شرایط لحظهای وسایل نقلیه و زیرساختها را اندازهگیری و پردازش کرده و با به حداقل رساندن نقش نیروی انسانی تحللیل درستی از شرایط ارائه میکنند.
مزایای استفاده از سیستمهای اتوماتیک
افزایش ایمنی، افزایش بهرهوری و قابلیت اطمینان، کاهش خطای نیروی انسانی، قابلیت برنامهریزی دقیق و افزایش ظرفیت و افزایش کیفیت خدمات شبکه ریلی (بار و مسافر) از جمله این مزایا است.
مراحل عملکرد سیستمهای اتوماتیک
عملکرد سیستمهای اتوماتیک بهطور کلی شامل 3 مرحله است:
در این راستا، برخی سیستمهای اتوماتیک که در شبکه حملونقل ریلی کشورهای پیشرو مانند امریکای شمالی که برای بازرسی و نظارت قطار مورد استفاده قرار میگیرد، عبارتند از:
سیستم تصویرپردازی و بازرسی جامع قطار
سیستم بازرسی جامع قطار به روش تصویربرداری کامل از اجزای مختلف آن انجام میشود که متشکل از چند دوربین اسکن است و تصاویر واضحی را از قطار در حال حرکت فراهم میکند.
این سیستم به منظور ارائه تصاویری از اجزای خارجی و قابل مشاهده وسیله نقلیه طراحی شده است که تصاویر دریافت شده بر اساس آن تجزیه و تحلیل میشوند.
همچنین از چندین سنسور و الگوریتم به منظور تعیین دقیق موقعیت محور، موقعیتهای ابتدایی و انتهایی وسیله، اجزایی مانند لوازم ایمنی، دستگیره و نردبان، شیلنگ ترمز و اجرای بوژی مانند تیرهای طولی، فنرها و ... کاربرد دارد.
سیستم اتوماتیک اندازهگیری مشخصات چرخ در حال حرکت
این سیستم به منظور اندازهگیری اتوماتیک مشخصات چرخ قطارهای در حال حرکت طراحی شده و به منظور بازرسی چراخهای قطار جهت پیشگیری از حوادثی مانند خروج از خط، پیشگیری از تعمیرات برنامهریزی نشده، زمانبندی نگهداری و تعمیرات پیشگیرانه، کاهش آسیبهای وارده به ریل و خط ناشی از فرسودگی بیش از حد چرخها بهکار میروند.
سیستم اتوماتیک بازرسی سطح چرخ
در این سیستم سطح آج و ناحیه فلنج چرخ قطارهای در حال حرکت با سرعت معمولی طراحی شده است که امکان بازرسی از آج و سطح فلنج چرخ را با استفاده از تصویربرداری نوری و اسکن لیزری فراهم میکند.
هدف این سیستم تعیین هرگونه اختلال و نقص در سطح چرخ است که با استفاده از یک تصویربردار با کیفیت بالا و یک اسکنر لیزری با سرعت بالا تشخیص داده میشود.
سیستم اتوماتیک بازرسی کفش ترمز
این سیستم به منظور بازرسی کفشهای ترمز هنگام سیر قطار طراحی و در کنار خط تعبیه میشود و برای این امر از یک واحد تصویربرداری با چندین دوربین با سرعت بالا برای دریافت تصاویر متعدد از هر یک از کفشهای ترمز استفاده میشود تا عملیات بازرسی و اندازهگیری انجام شود.
این تجهیز بر روی دو پایه بتنی یا فلزی سوار و در فاصلهای امن در کنار خط نصب میشود.
سیستم اتوماتیک بازرسی لنت ترمز
سیستم خودکاری است که برای بازرسی لنت ترمز قطارهای در حال حرکت با سرعت معمولی طراحی شده و از یک سیستم تصویربرداری دیجیتال با سرعت بالا برای دریافت عکسهایی از هر یک از لنتهای ترمز استفاده میکند.
سیستم اتوماتیک بازرسی دیسک ترمز
این سیستم به منظور بازرسی خودکار دیسک ترمز قطارهای در حال حرکت با سرعت معمولی طراحی شده است و از سیستمهای عکسبرداری با سرعت بالا برای دریافت عکسهایی از هر یک از دیسکهای ترمز جهت بازرسی و اندازهگیری استفاده میکند.
سیستم اتوماتیک بازرسی بوژی در سرعت نرمال
سیستمهای کنار خطی هستند که به منظور بررسی گوه اصطکاکی و بازرسی بوژی قطارهای در حال حرکت با سرعت معمولی طراحی شدهاند. این سیستم در واقع یک بازدید چشمی است که برای فراهم کردن تصاویری با سرعت بالا از هر بوژی مورد استفاده قرار میگیرد.
سیستم اتوماتیک بازرسی اجزای ساختاری و تجهیزات زیر واگن
بازرسی برخی اجرای قطار مانند اجزای واگنها که تنها از سمت زیرین قابل مشاهده هستند، همواره برای اپراتورها یک چالش بوده است. سیستم CSC، یک سیستم تصویربرداری و بازرسی اتوماتیک اجزای ساختاری و زیرشاسی است که به منظور ایجاد تصاویری با کیفیت بالا از اجزای ساختاری وسایل نقلیه ریلی و لکوموتیوهای در حال حرک با سرعت معمولی طراحی شده است.
سیستم اتوماتیک بازرسی والیک قلاب
سیستم اتوماتیکی است که برای تشخیص نقایص در مکانیسم اتصال قلابها طراحی شده است؛ به این ترتیب که صفحه حامل والیک عمودی، والیکها، محکم کنندهها مربوطه و ... را بازرسی میکند.
سیستم اندازهگیری دمای چرخ و یاتاقان
سیستمی است که به منظور تشخیص یاتاقانهایی از قطار در حال حرکت که دارای دمایی بیش از دمای استاندارد و از پیش تعیین شده، مورد استفاده قرار میگیرد. این سیستم شامل دو جعبه است که با گیره به بستر خط متصل شده و از واحدهای اندازهگیری در هر جعبه استفاده میشود.
سیستم اندازهگیری دستی لیزری مشخصات چرخ
این سیستم به صورت دستی مورد استفاده قرار گرفته و مبتنی بر PDA2 است و به طور خاص برای اندازهگیری مشخصات چرخ توسعه به کار میرود.
سیستم اندازهگیری قطر چرخ
یک وسیله اندازهگیری الکترونیکی ساده و موثر برای اندازهگیری قطر چرخ است و طراحی آن به گونهای است که سازگار با شرایط سخت بوده و میتواند در نشیمنگاه چرخ مورد استفاده قرار گیرد.
به هر روی، با از نظر گذراندن مطالب فوق، این نتیجه حاصل میشود که به طور کلی هدف اصلی از به کارگیری سیستمهای اتوماتیک، بازدهی بیشتر از شبکه حملونقل ریلی جهت رفع نیازها و مشکلات بخشهای مختلف است.
به همین جهت شناخت بخشهای مرتبط جهت استفاده از اینگونه سیستمها در سطح کلان و بررسی برنامههای آنها با نظر به تجارب سایر کشورها از نیازمندیهای حال حاضر قلمداد میشود.
در همین راستا، پیشنهاد میشود در رابطه با پروژههای نمونه انجام شده در بکارگیری سیستمهای اتوماتیک مورد استفاده در سایر کشورها مطالعاتی به عمل آورده و با بررسی وضعیت موجود حملونقل ریلی کشور و بررسی استانداردهای مناسب و مرتبط، برنامههایی اجرایی و عملیاتی در بکارگیری و توسعه اینگونه سیستمها در شبکه حملونقل ریلی کشور تدوین شود.