◄ رقابت ناسالم رانندگان کامیون دلال های بار را چاق می کند/ با ناترازی شدید بار و کامیون چه باید کرد؟

صف های طولانی کامیون ها در پایانه ها، رانندگانی که روزهای پی در پی منتظر بار می مانند و کرایه هایی که هر بار پایین تر از قبل پیشنهاد می شود. این ها تصویری آشنا از وضعیت امروز حمل ونقل جاده ای کشور است. بازاری که به گفته رئیس سازمان راهداری و حمل و نقل جاده ای، توازن آن سال هاست به هم خورده و از مازاد کامیون بر بار رنج می برد. نتیجه ا این وضعیت هم فشار مستقیم بر رانندگان کامیون بوده است.

اکبری، رئیس سازمان راهداری و حمل ونقل جاده ای، ریشه این نابسامانی را در برهم خوردن نسبت میان بار و ناوگان می داند. به گفته او، تعداد کامیون های فعال در کشور بیش از نیاز واقعی بازار است؛ آن هم در شرایطی که نه ناوگان فرسوده از چرخه خارج شده و نه نوسازی به صورت هدفمند انجام گرفته است. این مازاد کامیون، به جای افزایش بهره وری، رقابتی فرسایشی را میان رانندگان کامیون شکل داده است.

دلالان چطور پای سفره رانندگان کامیون می نشینند؟!

در چنین فضایی، راننده ای که برای رسیدن نوبت بارگیری ساعت ها و روزها منتظر مانده، حاضر می شود کرایه کمتری بپذیرد؛ فقط برای اینکه چرخ کامیونش از حرکت نایستد. همین نقطه، جایی است که پای واسطه ها و دلالان به میان باز می شود. واسطه هایی که از این رقابت ناسالم استفاده می کنند و با پیشنهاد نرخ های پایین تر، هم سهم خود را برمی دارند و هم فشار را به راننده منتقل می کنند.

اکبری معتقد است وقتی تعداد کامیون ها از میزان بار موجود بیشتر می شود، بازار به طور طبیعی مستعد دلالی می شود. کمیسیون هایی که گاهی با نام های مختلف دریافت می شوند، محصول همین عدم تعادل اند؛ هزینه هایی پنهان که در نهایت از جیب رانندگان کامیون پرداخت می شود. راننده ای که ناچار است برای تأمین هزینه سوخت، لاستیک، بیمه و اقساط، بار را حتی با سود ناچیز یا بدون سود حمل کند.

از سوی دیگر، دولت نیز امکان مداخله مستقیم و گسترده در این بازار را ندارد. حمل ونقل جاده ای، طبق قانون، در اختیار بخش خصوصی است و ذات این بخش بر پایه رقابت شکل گرفته است. اما مسئله آنجاست که وقتی زیرساخت ها اصلاح نشده و مدیریت ناوگان انجام نمی شود، رقابت از مسیر سالم خود خارج شده و به زیان نیروی اصلی این بخش یعنی رانندگان تمام می شود.

راهکار کوتاه کردن دست دلالان چیست؟

رئیس سازمان راهداری تأکید می کند که راه حل، نه در سرکوب رقابت، بلکه در شفاف سازی بازار است. استفاده از سامانه های هوشمند توزیع بار، مدیریت تعداد ناوگان، نوسازی کامیون های فرسوده و جلوگیری از فعالیت های غیرشفاف می تواند زمینه را برای بازگشت عدالت به این بازار فراهم کند. بازاری که اگر درست مدیریت شود، هم بهره وری افزایش می یابد و هم کرامت و معیشت رانندگان کامیون حفظ می شود.

در نهایت، آنچه امروز به عنوان «رقابت ناسالم» شناخته می شود، بیش از آنکه انتخاب رانندگان باشد، نتیجه ساختاری معیوب است. ساختاری که اگر اصلاح نشود، دلالی، کمیسیون های اضافه و کرایه های پایین همچنان واقعیت روزمره جاده ها باقی خواهد ماند؛ واقعیتی که بار اصلی آن بر دوش رانندگان کامیون سنگینی می کند.