کریدورهای ترانزیتی سلاحی برای صلح و امنیت اقتصادی ایران

کارشناسان با اشاره به نقش حیاتی موقعیت جغرافیایی ایران، استدلال می کنند که «وابستگی متقابل» ایجاد شده توسط شبکه های ترابری و کریدورهای تجاری، گران ترین سلاح علیه درگیری های نظامی و تضمین امنیت اقتصادی هستند.

به گزارش تین نیوز به نقل از فارس؛ کریدورهای ترانزیتی امروزه به عنوان شریان های حیاتی اقتصاد جهانی شناخته می شوند که می توانند نقش تعیین کننده ای در کاهش تنش های ژئوپلیتیک ایفا کنند. به گفته کارشناسان، توسعه این مسیرها با افزایش «وابستگی متقابل» میان کشورها، هزینه بروز جنگ را به شدت بالا می برد و عملاً طرفین درگیر را از تصمیم به درگیری باز می دارد.

به باور کارشناسان، در نظم نوین جهانی که کانون قدرت به سمت آسیا حرکت کرده، تقویت جایگاه ترابری ایران نه تنها یک ضرورت اقتصادی، بلکه بخشی از سیاست های کلان امنیت ملی و اقتصاد مقاومتی است.مکانیسم مهار جنگ: وابستگی متقابلبه گفته این کارشناس، منطق پشت مهار جنگ از طریق کریدورها ساده اما قدرتمند است: هرچه میزان وابستگی اقتصادی و اجتماعی کشورها به یکدیگر بیشتر شود، احتمال بروز درگیری کاهش می یابد.

وقتی کشورهای مختلف در یک مسیر ترانزیتی مشترک قرار می گیرند، منافع اقتصادی آن ها به هم گره می خورد. در چنین شرایطی، مسدود کردن مسیر یا ایجاد تنش، منافع همه طرف ها را نابود می کند. بنابراین، کشورها تمایل بیشتری به حفظ ثبات و ادامه همکاری خواهند داشت.

حسن کریم نیا، کارشناس حمل نقل و ترانزیت، با اشاره به تجربه تاریخی امپراتوری هایی مانند هخامنشیان و ساسانیان تأکید کرد که شبکه های پیشرفته ترابری همواره پایه ای برای انسجام و پایداری قلمروها بوده اند. وی عنوان کرد که در دوران مدرن نیز، کشورهای اروپایی، آمریکا، روسیه و بریتانیا با بهره گیری از حمل ونقل مکانیزه (ریلی و دریایی) به اوج قدرت رسیدند، اما ایران به دلیل بی کفایتی های تاریخی و جنگ سرد، نتوانست جایگاه واقعی خود را حفظ کند.

چالش های جدی در مسیر موفقیت

با وجود ظرفیت های عظیم، وضعیت فعلی ایران در حوزه ترانزیت مطلوب نیست. ناصریان سه چالش اصلی را شناسایی کرد: کمبود زیرساخت ها، نحوه بهره برداری ضعیف از ظرفیت های موجود، و غفلت از رویکرد «دریامحور».یکی از دردناک آورترین مشکلات، زمان توقف کالا در مرزهاست.

اگرچه گمرک میانگین حدود یک هفته را اعلام کرده، اما در عمل برخی موارد به سه هفته می رسد. این در حالی است که هدف گذاری اسناد بالادستی، کاهش این زمان به دو ساعت است.

افت شدید رتبه ایران در شاخص عملکرد لجستیکی (LPI) از رتبه ۷۰ به حدود ۱۳۰، نشان دهنده فاصله گرفتن از استانداردهای جهانی است.

فراتر از درآمد ترانزیت: خلق ارزش افزوده

کارشناسان حمل ونقل هشدار می دهند که نگاه حداقلی به ترانزیت (صرفاً عبور کالا و کسب درآمد مستقیم) کافی نیست. رویکرد راهبردی باید بر «خلق ارزش افزوده» متمرکز باشد. مثلاً چوب وارداتی از روسیه می تواند در صنایع مبلمان ایران پردازش شده و با ارزش افزوده بالاتر صادر شود.

این تغییر پارادایم می تواند اشتغال زایی و رشد صنعتی را در کشور تسریع بخشد.

هزینه های پنهان ناکارآمدی

نکته حائز اهمیت دیگر، سهم بالای هزینه حمل ونقل در قیمت تمام شده کالا در ایران است. در حالی که این رقم در جهان بین ۵ تا ۱۰ درصد تولید ناخالص داخلی است، در ایران تقریباً دو برابر است و در برخی کالاها تا ۳۰ درصد قیمت نهایی را تشکیل می دهد. این ناکارآمدی مستقیماً بر تورم و معیشت مردم اثر می گذارد.

رقابتی که نباید باخت

توسعه کریدورها یک رقابت جدی است؛ اگر ایران عملکرد مناسبی نداشته باشد، جریان بار متوقف نمی شود، بلکه مسیر خود را از سایر کشورها دنبال می کند. تشکیل «ستاد ملی گذر» و اجرای سند ملی ترانزیت، امیدوارکننده ترین اقدامات اخیر برای برون رفت از این بن بست است. تحقق این اهداف نیازمند هماهنگی حداکثری میان دستگاه های اجرایی، اصلاح فرآیندهای گمرکی و استفاده از فناوری های هوشمند است تا ایران بتواند از موقعیت «قلب دنیا» به عنوان عاملی برای صلح و رفاه جهانی بهره مند شود.