تین نیوز: پیاده رو در شهری مثل اصفهان معنایی واقعی ندارد. در ذهن شهروندان این شهر پیاده رو مسیری است شلوغ و به هم ریخته، از سد معبر مغازه داران، تنه آدم ها و عبور موتورسیکلت ها گرفته تا هزار پستی و بلندی پیدا و پنهان دیگر که ممکن است نصیب آدم شود. پیاده رو خیابان های اصفهان از این صحنه ها زیاد دارد و در خیابان چهارباغ که روزگاری یکی از خیابان های مشهور بوده، بیشتر این مشکلات خود را نشان می دهد.
در شهرسازی ما اولویت با تردد خودروها و موتورسیکلت ها بوده و عرض پیاده روها برای تردد آسان و ایمن عابران ناامن است و در توجه به ایجاد محیط های کالبدی مناسب، انسانی و امن برای تردد عابر پیاده در شهر دچار عارضه توسعه نیافتگی هستیم. گواه این ادعا شرایط فیزیکی و روانی نامطلوبی است که معابر پیاده در شهر ما با آن روبه رو هستند. گرچه در جوامع پیشرفته، پیاده روها جزء اصلی شبکه معابر شهری و محلی برای استراحت، تفرج و پیاده روی شهروندان محسوب می شود، اما متاسفانه در کشور ما و به ویژه در شهر ما این معابر به عنوان مکان های فراموش شده شهر ها تلقی می شوند.
نخستین اقدام برای تفکیک حرکت سواره از پیاده در دنیا، در سال 1858 توسط اولمستد شهرساز و معمار صورت گرفت. طی این اقدام اولمستد در طراحی پارک مرکزی نیویورک، برای عبور پیادگان پلی از سنگ روی جاده بنا نهاد. در ایالات متحده این نوع خیابان های پیاده با نام «مال» شکل گرفتند که بیشتر همسو با مقاصد تجاری در مرکز شهرها بودند و در عین حال هدف شان ایجاد محیط های مطلوب برای خرید و گردش در شهرها بود. در حال حاضر می توان گفت پیاده روها در کشورهای پیشرفته به قدری اهمیت یافته اند که گاهی یک پیاده رو به زیباترین و عجیب ترین جاذبه های جهان تبدیل می شود و هرساله درآمد بسیاری را برای کشور میزبان به ارمغان می آورد.
در واقع معابر پیاده یا پیاده روها، معابری با بالاترین حد نقش اجتماعی هستند که تسلط کامل در آن با عابر پیاده بوده و فقط از وسایل نقلیه موتوری به منظور سرویس دهی به زندگی جاری در معبر استفاده می شود. این معابر می توانند به صورت کوچه، بازار، بازارچه، مسیری در میدان، پارک یا فضای یک مجتمع شکل بگیرند. پیاده روها با از میان بردن ترافیک عبوری سواره در بخشی از شهر ایجاد می شوند و به دلایل معمارانه، تاریخی یا تجاری شکل می گیرند.
به نظر می رسد طی چند دهه اخیر آنچنان که باید در رابطه با احداث پیاده روها و بهسازی و مرمت آنها نه تنها اقدامات جدی چندانی صورت نگرفته بلکه به دلیل حجم ترافیک، به حریم پیاده روها نیز تجاوز شده و در یک کلام ماهیت اصلی پیاده روها در کلانشهری مثل اصفهان رفته رفته به فراموشی سپرده شده است.
غریبه با آسایشدر جوامع توسعه یافته پیاده روها در جابه جایی ساکنان شهرها و انتقال ترافیک شهری نقش بسزایی دارند و افزایش جمعیت شهرها و معضلات ترافیکی موجود ایجاب می کند ایجاد پیاده روها و مسیر های پیاده مورد توجه بیشتری قرار گیرد. توسعه پیاده روها و تشویق مردم به پیاده روی در توسعه پایدار شهرها نقش موثری ایفا خواهد کرد به شرط اینکه در طراحی پیاده روها از استاندارد ها و معیارهای موجود استفاده شود. این مباحث در حالی مطرح می شود که مسوولان شهری ما به جای توجه به پیاده روها، احداث پارکینگ را برای کاهش ترافیک موثر می دانند اما در کپنهاگ که از بزرگ ترین شهرهای دارای شبکه پیاده رو به حساب می آید، کارشناسان به این نتیجه رسیده اند که پارکینگ ها را تبدیل به فضاهای عمومی کنند؛ امری که شاید به نظر معاون عمران شهری شهرداری اصفهان که این شهر را نیازمند 60 هزار پارکینگ دانسته، امری محال باشد.
وضعیت پیاده روها در سطح شهر اصفهان قصه تکراری رعایت نشدن حقوق شهروندی است؛ داستان ناتمام مشکلاتی که مدام گریبان مردم کوچه و خیابان را می گیرد. وقتی سال ها پی در پی می گذرند و پیاده روها هر روز پیرتر می شوند، عابران پیاده می مانند و آرزوی دیدن مکانی که از قدم زدن در آن لذت ببرند چرا که پیاده رو محلی است برای راه رفتن و قدم زدن؛ مکانی که در ابتدا با هدف آسایش و راحتی رفت و آمد جماعت شهرنشین ساخته شده اما مدت هاست در میان انبوه مشکلات شهری فراموش شده و از یاد رفته اند. آنچه به عنوان پیاده رو در شهر ما دیده می شود زمین چهل تکه یی است که هر تکه اش متفاوت فرش شده است. یکی با آسفالت معمولی، جایی با موزاییک و جاهایی هم محض خاطر عملیات ساختمانی، خاکی است. اگر هیچ کدام از اینها هم نباشد هرچند قدم یک بار پایت به چاله یی فرو می رود. موتوری ها داخل پیاده روها جولان می دهند. سطوح ناصاف، عرض کم، سد شدن معابر توسط مصالح ساختمانی، حضور دستفروش ها، مغازه دارها و... از مشکلاتی است که عابران پیاده هر روز با آن روبه رو می شوند. پیاده روها استاندارد لازم را ندارند و فضای پیش بینی شده برای عبور عابران با حجم تردد آنان مناسب نیست. موانع متعدد دیگری نیز همچون وجود صندوق های پست، سطل های زباله و تابلوهای تبلیغاتی رفت و آمد عابران را مختل کرده و این همه در حالی است که نور و روشنایی شبانه اکثر پیاده روها نیز متعادل نیست.
از دیگر مسائل مطرح در بافت شهر اصفهان استفاده از فضای پیاده روها توسط مغازه داران و همچنین استفاده برای پارک موتورسیکلت است که به کاهش ظرفیت پیاده روها منجر شده است، به طوری که گاهی مشاهده می شود مغازه داران فضای پیاده رو و جلوی مغازه شان را مایملک خود می پندارند. در تعدادی از پیاده روها هم حفاری و کندن آسفالت برای آب، برق، گاز به وفور مشاهده می شود و این در حالی است که مردم منتظر مرمت این حفاری ها هستند. شاید باید مدت زمان زیادی بگذرد تا با استاندارد سازی خیابانی طولانی همچون چهارباغ، پیاده رو آن محلی بشود برای تشویق شهروندان به پیاده روی و لذت بردن از آن.
غریبه با مسوولاناما رسیدگی به مشکلاتی که به نظر می رسد با کم کاری و بی توجهی مسوولان شهری بروز یافته است، به این آسانی ها میسر نمی شود. پیچیده تر شدن مشکل ترافیک در شهر و درگیری مدیران شهری برای از بین بردن این معضل، کار را به جایی رسانده که توجه به رفت و آمد شهروندان پیاده به کلی فراموش شده یا حداقل به یک موضوع ثانوی و غیرضروری تبدیل شده است. کشورهای پیشرو، بیش از سه دهه است که با در دستور کار قرار دادن پیاده مداری به مناسب سازی و ایجاد شبکه های پیاده شهری، توجه به عابران پیاده و حذف موانع و محدودیت های موجود ازجمله نصب پل های عابر پیاده اهتمام ورزیده اند تا شهروندان بتوانند در فضای شهری به تعامل بیشتر با یکدیگر بپردازند، زیرا جامعه شناسان شهری معتقدند پیاده رو به عنوان مکانی برای ایجاد تعاملات و ارتباطات اجتماعی و شهروندی می تواند به عنوان محلی برای انسجام بیشتر شهروندان مطرح باشد. آنان بر این عقیده اند که بی توجهی شهرسازی به تعاملات اجتماعی و نیازهای روحی و روانی شهروندان و زیبایی شناسی باعث ایجاد فاصله اجتماعی و تبدیل شدن افراد جامعه به آدم های مکانیکی می شود که افزایش افسردگی و خودکشی را در پی دارد.
معابر پیاده یا پیاده روها، معابری با بالاترین حد نقش اجتماعی هستند که در آن تسلط کامل با عابر پیاده است. این معابر می توانند به صورت کوچه، بازار، بازارچه، مسیری در میدان، پارک یا فضای یک مجتمع شکل بگیرند یا به وسیله آبنماها شکلی زیبا و دلپذیر به خود بگیرند تا باعث شوند از میزان سواره ها کاسته شود. در واقع پیاده روها با از میان بردن ترافیک عبوری سواره در بخشی از شهر ایجاد می شوند و به دلایل معمارانه، تاریخی یا تجاری شکل می گیرند و در جابه جایی ساکنان شهرها و انتقال ترافیک شهری نیز نقش بسزایی دارند.
متاسفانه پیاده روهای شهرهای ما استاندارد لازم را ندارند و فضای پیش بینی شده برای عبور عابران با حجم تردد آنان مناسب نیست.
این در حالی است که براساس اصول شهرسازی و معماری، باید پیوند مناسبی بین شبکه سواره و پیاده در شهرها وجود داشته باشد و در این زمینه استانداردها و ضوابط مشخصی وجود دارد که متاسفانه بی توجهی و رعایت نشدن آنها عامل اصلی وضع نابسامان فعلی است.
محمد توسلی کارشناس طراحی شهری درباره وضعیت موجود پیاده روهای اصفهان می گوید؛ ما هنوز با وضعیت مطلوب فاصله زیادی داریم، متاسفانه روند کارها در جامعه به سمت خودرومدار بودن حرکت می کند. امروزه در شهر کمتر به شهروندان توجه می شود و انسان، محور طراحی ها قرار ندارد. در شهرها حتی ضوابطی که برای تسهیل در رفت و آمد افراد سالم مشخص شده، به نحو مطلوب عملی نشده، چه رسد به تسهیلات رفت و آمد برای معلولان و نابینایان.
غریبه با ایمنیتوسلی بر این باور است که ایمنی پیاده روها ارتباط نزدیکی با عوامل محیطی راه، ترافیک سواره و آموزش پیاده ها و رانندگان دارد. پیاده ها در برخورد با عوامل بیرونی و وسایل نقلیه بسیار آسیب پذیر هستند، به طوری که طی سال های 73 تا 83 آمار حوادث ترافیکی شهرها حدود 115 درصد افزایش یافته است در صورتی که بهترین راه برای کاهش تصادف عابران پیاده، دور نگه داشتن عابران و وسایل نقلیه از یکدیگر است. در چارچوب مدیریت اجرایی می توان اقدامات مهندسی برای افزایش امنیت در پیاده روها انجام داد. برای مثال روشنایی کافی برای معابر پیاده تامین شود، طراحی معابر پیاده به گونه یی باشد که در مسیر، ایجاد مخفیگاه نشود و دید کافی برای عابران پیاده فراهم شود، از سویی معابر باید به گونه یی باشد که در معرض دید سواره ها باشد، همچنین لازم است از توقف افراد مزاحم در مسیرهای پیاده جلوگیری شود، زیرا یکی از دلایل استفاده نکردن پیاده ها از این معابر ایجاد مزاحمت ها، سرقت و کیف ربایی است.
پیاده روها می توانند در سازه های شهری محلی برای آرامش و امنیت باشند؛ محلی که با تزیین آن می توان هر چه بهتر و بیشتر به زیبا سازی شهر کمک کرد. وجود آبنماها و مبلمان های زیبا می تواند کمک موثری در رابطه با گره گشایی از بسیاری از مسائل شهری باشد اما آنچه همیشه فراموش شده، طراحی مناسب برای پیاده روها است که باید متناسب با ویژگی های زندگی شهری و شهروندان درنظر گرفته شود.
غریبه با تعاملدکتر احمد پدرام روانشناس با تحلیل نقش پیاده رو به لحاظ شهرسازی و تاثیرات اجتماعی و روانی آن معتقد است؛ به لحاظ شهرسازی برنامه های شهرهای مدرن مبتنی بر اولویت خودرو و جدایی محل زندگی از محل کار است در حالی که با از بین رفتن پویایی زندگی و روابط گرم گذشته بین افراد جامعه این نوع شهرسازی کیفیت زندگی را کم کرده است و حاشیه نشینی یا جدایی افراد از مراکز تجمع آدم ها باعث کم شدن تعاملات اجتماعی شده است که پیاده روی در پیاده رو باعث ایجاد بسیاری از تعاملات مثبت بین شهرنشینان می شود.
او با بیان اینکه در تحلیل های روانشناسان مشخص شده است که در دنیای مدرن، شهرنشینان معنای واقعی زندگی را گم کرده اند، تاکید می کند؛ زندگی مبتنی بر محله و احیای فضاهای پیاده روی که در آن می توان پیاده به محل کار و محل خرید رفت و در این میان می توان به روابط اجتماعی آدم هایی که همدیگر را می بینند و با یکدیگر صحبت می کنند شکل بهتری داد باید در دستور کار مدیران شهری قرار گیرد. از حدود سه سال پیش که شهرداری قم با مشارکت یک شرکت خصوصی اقدام به احداث زیباترین خیابان دنیا کرد زمان چندانی نمی گذرد؛ خیابانی که پیاده روهایش نیز متناسب با سنگفرش های خیابان و سیمای شهری آن بود. با این تفاسیر اگر ما توانایی ساخت زیباترین خیابان را داریم پس می توانیم امیدوار باشیم که زیباترین پیاده رو جهان را نیز در شهر گنبدهای فیروزه یی که نیمی از جهان را شامل می شود و هم از لحاظ مذهبی و هم فرهنگی یکی از شهرهای مهم توریستی محسوب می شود، داشته باشیم تا اصفهان نیز همانند شهر ونیز که به عنوان بزرگ ترین شهر دارای پیاده رو در جهان شهرت یافته است، به عنوان شهری با طولانی ترین پیاده رو زیبا در جهان بدرخشد.
آخرين بروز رسانی در ۱۳۹۰/۱۱/۲۰ ساعت ۲۱:۳۲:۲۰
