فروشگاه اینترنتی تین

داخلی آرشيو مقاله مقاله ها

پنجشنبه ۲۱ مرداد ۱۳۸۹ ساعت ۰۵:۰۰

تین نیوز: گاهی بی توجهی به نکاتی بسیار پیش پا افتاده در بروز سوانح، اعم از دریایی، هوایی، ریلی و زمینی نقش دارند. بررسی ها در مورد وقوع اغلب سوانح نشان می دهند که بعضا عدم توجه به همین موارد بسیار ساده و ابتدایی، عامل اصلی یا یکی از عوامل اصلی بروز سوانح هستند. پدیده هتروداین (Heterodyne) نیز از جمله مواردی است که می تواند منجر به بروز سوانح بسیار دهشتناک هوایی و بعضا" دریایی شود. به بیانی دیگر، هر جا که از بی سیم ها استفاده می شود امکان بروز این پدیده وجود خواهد داشت.

نگاهی به یک سانحه هوایی
در 27 مارس 1977 میلادی در فرودگاه تنه ریف (Tenerife) واقع در جزیره ای به همین نام در اسپانیا، تصادف بسیار دلخراشی بین دو هواپیمای مسافری (بوئینگ 747 پانام و بوئینگ 747 KLM ) رخ داد. در بررسی زنجیرۀ عوامل بروز سانحه، توسط کارشناسان فنی از کشورهای اسپانیا، امریکا و هلند یکی از عوامل مهم در بروز سانحه، ابهام در ارتباطات بی سیم میان دو هواپیما با برج کنترل ترافیک (ACT) اعلام شد. از میان مجموعۀ مسایل ارتباطی دخیل در این سانحه، از پدیدۀ هتروداین که از سال ها قبل از این حادثه توسط متخصصان فن شناخته شده بود. نام برده شده که در نهایت، این پدیده نیز، به عنوان یکی از عوامل بروز سانحه یاد شده شناخته شد.

پدیده هتروداین چسیت؟
از آن جا که در محدودۀ فرودگاه ها و حتی در بنادر، از بی سیم (VHF) استفاده می شود، به منظور کنترل ترافیک و هدایت هواپیماهای داخل فرودگاه و آنانی که در محدودۀ تقرب به فرودگاه هستند، از یک فرکانس و یک کانال واحد برای تماس با برج  کنترل استفاده می کنند.
در هنگام استفاده از بی سیم، اگر دو یا چند واحد پروازی یا چند واحد شناور در یک لحظه، دکمه بی سیم خود را فشار داده و اقدام به برقراری ارتباط کنند، از همه آن بی سیم ها یک صدای سوت مانند (whistling sound) شنیده می شود و این امر، به دلیل تداخل امواج در استفاده از یک فرکانس واحد در یک لحظه واحد روی می دهد و عملا باعث می شود که صدای یکی یا چند تن از تماس گیرنده ها در مراکز کنترل با سایر واحدهای پروازی با شناوری شنیده نشود، متخصصان فن به این پدیده اختلال در تماس که باعث می شود بی سیم سوت بکشد، پدیده هتروداین لقب داده اند.

نقش پدیده هتروداین در بروز سانحه هوایی یاد شده
در بررسی سانحه هوایی یاد شده، هواپیمای پانام پس از فرود در فرودگاه تنه ریف، در حال حرکت و ترک باند اصلی فرودگاه و ورود به خروجی شماره 3 از باند بود و هواپیمای بوئینگ KLM نیز، به مقصد آمستردام در ابتدای باند آماده پرواز بود . لازم به ذکر است که شرایط فرودگاه (مه غلیظ) و فرودگاه مزبور در سال 1977، فاقد سیستم رادار بود.
هواپیمای KLM به وسیله بی سیم، با برج کنترل ترافیک هوایی فرودگاه تماس گرفته و آمادگی خود را برای پرواز اعلام می کند و منتظر تائید مسئول برج کنترل نمی ماند. هواپیمای دوم که هنوز بر تنها باند پرواز در حال دور زدن و ورود به خروجی سوم بود. نیز در همان لحظه به برج اعلام می کند ما هنوز باند را تخلیه نگرده ایم. براساس بررسی نوار مکالمات برج کنترل در ادامه، خلبان هواپیمای KLM می گوید: ما خزش و حرکت روی باند را آغاز می کنیم. مسئول برج کنترل در جواب هواپیمای دوم که گفته بود هنوز باند را ترک نکرده، می گوید: OK.
تصور کنید یکی از دو طرف پیام دیگری را نشنیده و دومی نیز در پاسخ به سوال دیگری کلمۀ OK را به کار می برد و هواپیمای آماده پرواز از این لفظ تائید OK را به معنای موافقت با شروع خزش خود محسوب می کند و در مه غلیط به راه می افتد که موجب برخورد هواپیمای KLM با هواپیمای بوئینگ پانام می شود و قریب به 500 نفر از مسافران، جان خود را از دست می دهند به عبارت دیگر استفاده همزمان و اتفاقی دو خلبان از یک فرکانس و مکالمه هم زمان با برج کنترل و بروز پدیده هتروداین، موجب بروز آن سانحه می شود.

نکات آموزنده به منظور پیشگری از وقوع پدیده هتروداین در بی سیم های دریایی
1 – طبق مقررات، همیشه از کانال های قابل استفاده که دارای ترافیک صوتی کمی هستند، استفاده کنید و به هیچ وجه از کانال 16 برای مکالمۀ اصلی خود استفاده نکنید، بلکه به سرعت از این کانال خارج شوید مقررات رادیویی در این خصوص را رعایت کنید.
2 – چنان چه هنگام صحبت کردن روی کانال، تداخل مکالمه ایجاد شد، کانال را به کانال دیگری تغییر دهید.
3 – از بی سیم های نسل جدید در کنترل ترافیک استفاده کنید که مانع از تماس همزمان 2 مخاطب شده و در نتیجه باعث عدم شکل گیری هتروداین می شوند.
4 – از شیوۀ مکالمه، کلمات، لغات و استاندارد مکالمات دریایی آیمو در تماس با بی سیم دریایی استفاده کنید و روش برقراری تماس و تائید دستورات را رعایت نمائید و از به کار بردن کلماتی مثل؛ «بله ، باشه، چشم  Yaa , Yes , OK و نظایر این ها» خودداری کنید.
5 – مطمئن شوید وقتی مخاطبی را روی بی سیم صدا می زنید حتما او به شما پاسخ بدهد و شما را به یک کانال معین هدایت کند و در آن جا به مکالمه ادامه دهید.
6 – برج کنترل ترافیک موظف است در آن واحد فقط با یک مخاطب صحبت کرده و سایرین را منتظر بگذارد تا ابهام در شنیده ها و تداخل در پاسخ مخاطبین ایجاد نشود.
7 – در برج کنترل های دارای رادار، همیشه حرکات شناورها را با آن چه در بی سیم می گویند کنترل مضاعف کنید تا اگر خطایی در گفتار شنیده شد، تصحیح شود.
8 – پدیده هتروداین را مد نظر قرار داده و بروز چنین حالتی را در وقوع سوانح جدی بگیرید.
9 – هر گاه شناوری با مرکز کنترل ترافیک دریایی با بی سیم تماس می گیرد، فرامین و دستورات ارتباطی صادره از سوی مرکز کنترل مزبور (نظیر تعیین کانال VHF یا انتظار نوبت مکالمه) باید از سوی شناورها رعایت شود.

نتیجه گیری
همیشه در بروز سوانح و حوادث عامل انسانی به شکل های مختلف وجود دارد و همواره، تمام تجهیزات دست ساخت انسان دارای درصدی از خطا (Error) هستند. از این رو اصلح آن است که نقاط ضعف و نقاط کور و ناتوانی های سیستم ها را بشناسیم و همواره آن ها را در فعالیت های مربوطه مد نظر قرار بدهیم. یادمان باشد تکیه بر سابقۀ کاری بالا و تجریه زیاد نیز می تواند خطرناک باشد. در سانحه هوایی که به آن اشاره شد هر دو خلبان با سابقه و مجرب بودند و خلبانی که بیش ترین خطای انسانی (KLM) را مرتکب شد، 24 سال سابقه و بیش از 11000 ساعت پرواز داشته و خود استاد رشته خلبانی بود.
معروف است که می گویند «بدترین و شدیدترین سوانح، مربوط به با تجربه ترین خلبانان، رانندگان، دریانوردان و لکوموتیورانان است.»
رعایت دستورالعمل ها و الزامات، بر همه واجب بوده و استثنا در ایمنی امری بی معنی محسوب می شود.