فروشگاه اینترنتی تین

داخلی آرشيو گزارش بخش مترو

يکشنبه ۱۴ شهريور ۱۳۸۹ ساعت ۰۰:۰۰

دختر جوان به پهنای صورت اشك می‌ریزد و بیتابی می‌كند. اطرافیان از سر دلسوزی سعی می‌كنند به نحوی آرامش كنند. هر كس برای همدردی چیزی می‌گوید: «ان‌شاءالله از گلوش پایین نره.» دیگری می‌گوید: «یك ماه پیش همین بلا سر من هم اومد. خدا ازشون نگذره.»
دخترك همان طور كه بی‌وقفه گریه می‌كند با كلمات بریده بریده می‌گوید: «بی‌انصاف! اصلا نفهمیدم چطور كیفمو زد. همین امروز حقوقم رو گرفتم. خیلی روی این پول حساب كرده بودم. حالا تا آخر ماه چی كار كنم؟»
اگر تا چند سال پیش اماكن عمومی مانند اتوبوس، تاكسی، مراكز خرید، كوچه و خیابان بهترین مكان‌ها برای فعالیت متكدیان، سارقان و كیف‌قاپ‌ها، بود، اما حالا چند سالی است آنها مكان جدیدی پیدا كرده‌اند كه به دلیل ویژگی‌های خاصش از هر نظر برای ارتكاب اعمال مجرمانه‌شان مناسب است.

حالا كار به جایی رسیده است كه مسوولان شركت مترو با ابراز نگرانی از افزایش حضور متكدیان، سارقان، جیب‌برها، كیف‌قاپ‌ها و... از روند رو به رشد آسیب‌های اجتماعی در شهر زیرزمینی پایتخت خبر می‌دهند.

ماهیگیران آب‌های گل آلود
واگن‌های در حال انفجار از انبوه جمعیت كه در آنها جایی برای سوزن انداختن نیست، مسافرانی كه تا رسیدن به مقصد از شدت فشار جمعیت مانند كنسرو درون قوطی به هم می‌چسبند، ترمزهای كشداری كه تعادل مسافران را به هم ریخته و گاه موجب افتادن آنها روی هم می‌شود، سوار و پیاده‌شدن‌هایی ‌كه با تنه زدن و تنه خوردن، هل دادن‌های شدید، گیر‌كردن كیف‌دستی میان دست و پای مسافران دیگر همراه است و ... همه شرایطی را فراهم می‌آورد كه اگرچه تحمل آن برای مسافران مترو سخت و دشوار است، اما برای برخی مسافران خاص این وسیله نقلیه عمومی از هر نظر مناسب و ایده‌آل به نظر می‌رسد.
در واقع اگر این چنین نباشد آنها اصلا نمی‌توانند كار كنند و كاسبی‌شان به كلی آجر می‌شود. آنها هم مانند خیلی‌های دیگر جزو مسافران دائمی مترو هستند، اما با این تفاوت كه كار آنها از اولین ساعات صبح تا آخرین ساعات روز درون واگن‌های شلوغ و مملو از جمعیت همین قطارهای مترو می‌گذرد. آنها طعمه‌های خود را از میان هزاران مسافر به هم فشرده واگن‌های مترو پیدا می‌كنند؛ همان‌هایی كه وقتی سوار قطار می‌شوند نفس راحتی می‌كشند و آن وقت است كه از شدت خستگی یك روز كاری خیلی حواسشان به دور و اطرافشان نیست.
تنه خوردن‌ها، هل دادن‌ها، فشار جمعیت و حتی تماس دست لحظه‌ای دست مسافر دیگری با كیف دستی‌شان شاید آنقدرها حساس‌شان نكند، در حالی كه نمی‌دانند همین‌ها طعمه‌های اصلی سارقان، جیب‌بر‌ها و كیف‌قاپ‌های مترو هستند؛ آنها كه از شلوغی، آشفتگی و بی‌سر و سامانی واگن‌های مترو به بهترین شكل ممكن سوءاستفاده می‌كنند و متاسفانه در بسیاری موارد شانس با آنها یار می‌شود و از این آب گل‌آلود ماهی‌های درشتی هم می‌گیرند!
برای جیب‌برها، كیف‌قاپ‌ها و سارقان مترو فرقی نمی‌كند طعمه‌هایشان از نظر سر و وضع ظاهری چطور باشند. دانشجو، خانه‌دار، كارمند و... عازم محل كار است یا به قصد خرید و تفریح تا مقصد سوار مترو شده است، دختر جوان، زنی میانسال یا پیرزنی نحیف. تنها چیز مهم كیف‌های كوچك و بزرگی است كه روی دوش مسافران به آنها چشمك می‌زنند.

اما با وجود این آنها خیلی خوب می‌دانند سراغ چه كسانی بروند تا دست خالی برنگردند. خستگی، حواس‌پرتی، سهل‌انگاری و بی‌توجهی مسافران در كنار حجم انبوه مسافران به هم فشرده شده درون واگن‌های مترو براحتی شرایط دلخواه را برای سارقان و جیب‌برهای مترو فراهم می‌آورد تا با سوءاستفاده از غفلت مسافران در یك چشم ‌به‌هم‌زدن بدون كمترین جلب توجهی تمام موجودی كیف طعمه مورد نظرشان را از آن خود كنند.
پول نقد، چك پول، قطعه‌ای طلا، تلفن همراه، كارت اعتباری، دسته چك و... هرچه باشد برایشان فرقی نمی‌كند. مهم این است كه دستشان از كیف طعمه مورد نظر خالی بیرون نمی‌آید.

بازار پررونق دستفروشان
شاید لازم باشد كمی به گذشته بازگردیم. روزی كه دستفروشان مترو در قالب اولین نسل از آسیب‌های اجتماعی مترو در این شهر زیرزمینی كوچك بروز یافتند.
صرف نظر از اظهار نظرهای موافق و مخالفی كه درباره پدیده دستفروشان مترو از ابتدا تاكنون مطرح بوده است و ما نیز در این گزارش قصد نداریم بار دیگر با پیش كشیدن موضوع دستفروشان مترو ـ كه بیشتر در قالب زنان دستفروش در واگن‌های بانوان دیده می‌شوند ـ بار دیگر به چالش‌های موجود میان موافقان و مخالفان فعالیت دستفروشان مترو دامن بزنیم، اما واقعیت این است كه آنها خواسته و ناخواسته با فعالیت خود بتدریج پای سایر آسیب‌های اجتماعی را به مترو باز كرده‌اند. هرچند شاید انگیزه بیشتر دستفروشان مترو از فعالیت‌شان نیاز مالی و تلاش برای تامین هزینه‌های زندگی بوده است، اما بتدریج با رونق گرفتن كار این افراد، عده‌ای نیز پیدا شدند كه در ظاهر دستفروش، اما در باطن برای اهداف دیگری به واگن‌های مترو پا گذاشتند.

متكدیان هم آمدند
مدتی كه از حضور دستفروشان در واگن‌های مترو گذشت، خبر رونق گرفتن كسب و كار دستفروشان در بازارهای سیار مترو همه جا پخش شد و آن وقت بود كه كم‌كم افراد دیگری هم تصمیم گرفتند در كنار دستفروشان بخت خود را برای درآمدزایی بیازمایند.
این‌گونه بود كه پای متكدیان نیز به این شهر زیرزمینی باز شد، اما از آنجا كه آنها خوب می‌دانستند به این راحتی‌ها نمی‌توانند بدون مزاحمت انتظامات مستقر در ایستگاه‌ها به هدف خود برسند، ابتدا به صورت یك مسافر عادی سوار قطار شده و با عبور قطار از اولین ایستگاه، كارشان داخل واگن‌های مترو آغاز می‌شد.
مادری كه فرزندش بیمار است و پول خریداری داروهای گران‌قیمت فرزندش را ندارد، پدری كه برای نان شب خانواده‌اش محتاج است، زنی كه همسر معتادش او و فرزندانش را بدون خرجی رها كرده است، مرد شهرستانی كه اینجا غریب است و به اندازه پول تهیه یك بلیت برگشت تا شهرستان نیاز به كمك شما دارد و... اینها نمونه‌هایی از شگردهای متكدیانی هستند كه درون واگن‌های مترو تلاش می‌كنند دل مسافران را بلرزانند تا بلكه سهمی از اسكناس‌های داخل جیب مسافران داشته باشند.
در این میان كودكان كار نیز در قالب دستفروش یا متكدی به داخل واگن‌های مترو راه یافته‌اند تا آنها نیز با فروش دستمال كاغذی، فال، آدامس و... از فرصت به وجود آمده برای كسب اندك درآمدی بهره ببرند، هرچند گاهی این كودكان صرفا در حال تكدی‌گری نیز درون واگن‌های مترو دیده می‌شوند.

كلكسیون آسیب‌ها
به این ترتیب بود كه شهر زیرزمینی پایتخت با تردد روزانه 2 میلیون شهروند در آن بتدریج به كلكسیونی از آسیب‌های اجتماعی تبدیل شد و امروز درحالی بر تعداد دستفروش‌ها، كودكان كار، متكدیان، سارقان، جیب‌برها و كیف‌قاپ‌های مترو افزوده می‌شود كه مسوولان شركت مترو از ورود موج جدیدی از آسیب‌های اجتماعی سازمان یافته‌تر به این شهر زیرزمینی خبر می‌دهند. به‌گفته مدیرعامل شركت مترو فعالیت باندهای تكدی‌گری، دستفروشی و حتی خرید و فروش مواد مخدر، چهره جدید آسیب‌های اجتماعی در متروست كه موجب نگرانی مسوولان و حتی شهروندان شده است. چند سال پیش وقتی برای اولین بار موضوع امنیت مسافران در مترو مطرح شد مسوولان این شركت عنوان كردند نیروهای انتظامات مترو به تنهایی قادر به كنترل امنیت و برخورد جدی و قاطعانه در هنگام مواجه با جرائم نیستند و برای این كار به ابزارهای قوی‌تری مانند پلیس نیاز است و این چنین بود كه طرح پلیس مترو با مشكلات فراوان و البته با وقفه نسبتا طولانی اجرایی شد و به این ترتیب در برخی ایستگاه‌های پر تردد توسط مترو مكان‌هایی برای استقرار نیروهای پلیس تعبیه شد. هرچند استقرار نیروهای پلیس در تمام ایستگاه‌های مترو به دلیل مشكل كمبود نیرو كه از سوی مسوولان پلیس عنوان می‌شد، امكان‌پذیر نشد.
شاید به همین دلیل بود كه طرح پلیس مترو آنچنان كه مسوولان شركت مترو، پلیس و شهروندان انتظار داشتند نتوانست در كنترل مشكلات امنیتی در مترو موفق باشد و بیشتر به یك طرح نمادین شبیه شد.

برای كنترل فعالیت متكدیان و حتی سارقان و جیب‌برها، حضور افرادی در قالب پلیس نامحسوس در داخل واگن‌های مترو برای زیر نظر داشتن حركات مشكوك برخی افراد سودجو ضروری بود ولی آنچنان كه باید جدی گرفته نشد.

باز هم یك طرح مشترك
اما نكته مهم این است كه رسیدگی به معضل آسیب‌های اجتماعی نه فقط در مترو بلكه در هر جای دیگری صرفا توسط مسوولان شركت مترو ممكن نیست و عزم جدی تمام سازمان‌های متولی آسیب‌های اجتماعی و تعامل و همكاری موثر آنها با یكدیگر را می‌طلبد. در این خصوص مدیرعامل سازمان رفاه و خدمات اجتماعی شهر تهران در گفتگو با مهر از آغاز بررسی آسیب‌های اجتماعی متروی تهران با مشاركت تمام سازمان‌ها و دستگاه‌های متولی خبر داده و می‌گوید: موضوع اصلی جمع‌آوری متكدیان از داخل متروست كه باید با مشاركت پلیس مترو و گشت‌های جمع‌آوری شهرداری به سرانجام برسد. محمدجواد روزبهانی ابراز امیدواری می‌كند كه با مشاركت نهادهای حمایتی، متروی تهران به امن‌ترین و مطلوب‌ترین مكان برای تردد و تعاملات اجتماعی و فرهنگی تبدیل شود. از سوی دیگر جعفر ربیعی، مدیرعامل شركت بهره‌برداری متروی تهران نیز با بیان این كه هنوز متولی رسیدگی به آسیب‌های اجتماعی متروی تهران مشخص نیست، تصریح می‌كند: متروی تهران به عنوان میزبان طرح كاهش آسیب‌های اجتماعی در شهر زیرزمینی پایتخت آمادگی دارد در حد توان خود امكانات و فضای مناسب برای كار در اختیار سازمان‌های حمایتی و پلیس قرار دهد.

حال باید منتظر بود و دید با حساسیت‌هایی كه درخصوص افزایش آسیب‌های اجتماعی در مترو برانگیخته شده و اعلام آمادگی مسوولان متروی تهران برای تعامل و همكاری با سایر دستگاه‌های متولی آسیب‌های اجتماعی، این سازمان‌ها تا چه حد در این مسیر پیشقدم خواهند شد.
با توسعه شهر زیرزمینی مترو و افتتاح ایستگاه‌های جدید هر روز به تعداد مسافران این وسیله نقلیه عمومی افزوده می‌شود، در حالی كه این افزایش اگر با اقدامات پیشگیرانه موثر همراه نباشد به معنی زنگ خطری برای بروز آسیب‌های اجتماعی سازمان یافته‌تر، از بین رفتن تدریجی آرامش و احساس امنیت شهروندان و از همه مهم‌تر به نمایش گذاشتن چهره‌ای زشت و ناخوشایند از متروی پایتخت خواهد بود.