| کد خبر: 101616 |

وبلاگ تین‌نیوز، هادی خانیکی| نیاز به گفت‌وگو در حالی که خشونت‌ورزی و افراطی‌گری وضع جهان را متشنج کرده، به مثابه راه‌حلی برای برون‌رفت از دایره‌های جهل و ستیز بیشتر احساس می‌شود. تروریسم محصول ساختارهای بیمار اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی معرفی می‌شود اما مهمترین عاملی که به شکل‌گیری تروریسم منجر می‌گردد، عامل هویتی است.

تروریسم قبل از هر چیز از دل هویت‌های خشن بوجود می‌آید بنابراین تامل درباره زمینه‌ها و بسترهای پیدایش آن یک ضرورت است.

برخی نیز فقر و نابرابری و به طور کلی عوامل اقتصادی را در شکل‌گیری و ایجاد این پدیده، مهمتر ارزیابی می‌کنند که ساده‌ترین تحلیل در بررسی و شناخت این پدیده است زیرا عوامل فرهنگی که منجر به شکل‌گیری هویت‌های مرگ‌بار می‌شوند در چنین تحلیل‌هایی مورد توجه قرار نمی‌گیرند.

آمارتیاسن (Amartya Sen) استاد دانشگاه کمبریج، این هویت‌ها را “هویت‌های تکواره” می‌نامد. او در تحلیل و تبیین وقایع خشونت‌بار و شرارت‌‌‌‌‌‌‌‌هایی که در طول این سالها رخ داده، این خط فکری که «مردمِ جهان را فقط بر پایه نوعی سامانه یا سیستم تفکیکی انحصاری و فراگیر می‌‌‌‌‌‌‌‌توان دسته بندی کرد» را منجر به رویکردی «تکواره‌گرا» به هویت بشر می‌داند که انسان‌‌‌‌‌‌‌‌ها را صرفاً به عنوان اعضای یک گروه می‌‌‌‌‌‌‌‌نگرد، به ترتیبی که رویکرد تکواره‌گرا می‌‌‌‌‌‌‌‌تواند راه مناسبی باشد که تقریباً نسبت به همه کس در جهان ایجاد سوء‌تفاهم کند!

به نظر او، امید اصلیِ سازگاری در جهان آشفته ما در تکثر هویت‌‌‌‌‌‌‌‌های‌مان نهفته است، که یکدیگر را قطع می‌‌‌‌‌‌‌‌کنند و پیرامون یک خطِ متحجر تکواره پرحرارت که علناً نمی‌‌‌‌‌‌‌‌تواند دوام آورد، علیه دسته‌بندی‌‌‌‌‌‌‌‌های تُند عمل می‌‌‌‌‌‌‌‌کنند. اما برای جلوگیری از شکل‌گیری هویت‌های مرگ‌بار چه باید کرد؟

به نظر می‌رسد اگر ضرورت استقرار قواعد دموکراتیک و پیش‌فرض‌های مورد نیاز برای ایجاد جوامع متکثر و گفت‌وگویی در تحکیم مناسبات انسانی و اجتماعی درک نشوند، چنین خطری همواره در کمین جوامع است زیرا به هر میزانی که هویت‌ها بسته و تنگ تعریف شوند در برابر آنها هویت‌هایی شکل می‌گیرند که تبدیل آنها به هویت‌های مرگبار امکان‌پذیر خواهد بود.

برای اینکه هویت‌های چند وجهی بهتر در گستره و مواجهه “خود” و “دیگری” قرار گیرند، گفت‌وگو عاملی موثر است. گفت‌وگو به قصد ایجاد فهم مشترک از مسائل و موضوعات گوناگون و در نهایت، دستیابی به خلق جهان‌های معنایی مشترک، و بازی با هم و نه در برابر هم. مقدمه ایجاد زندگی در جهانِ گفت‌وگو نیز تقویت جامعه مدنی است زیرا تا وقتی فرهنگ گفت‌وگو در جوامع سامان نگیرد و تسلط نیابد، تا وقتی لزوم تحزب در عرصه سیاست به طور جدی از سوی نهادهای قدرت و نخبگان و شهروندان مورد توجه قرار نگیرد، به همان نسبت آسیب‌پذیری‌های اخلاقی در جوامع وجود خواهد داشت.

در اینجا موضوع “اخلاق و سیاست” گشوده می‌شود. در کانون سیاست‌ورزی قدرت وجود دارد، به این معنا که کسب قدرت هدف است. اما کسب قدرت امر ناپسندی نیست، بلکه کسب قدرت از راه‌های غیر‌دموکراتیک امر ناپسندی است. امر سیاسی می‌تواند اخلاقی یا غیراخلاقی انجام بگیرد. تجربه زندگی و سیاست‌ورزیِ نلسون ماندلا هم در اینجا تجربه قابل توجهی است. ماندلا راه دشوار آزادی را با “گذشت”، “محبت” و “مهربانی” پیمود. مبارزه علیه نژادپرستی و استبداد و سالها حبس در سلولی تنگ و تاریک را فراموش نکرد، اما سرانجام پس از رهایی، شکنجه‌گران خود را بخشید.

در حیات سیاسی‌اش عشق را به جای نفرت برگزید و پیروزی سیاسی بزرگ او این بود که محبت را ستود و به انتقام چشم ندوخت. کناره‌گرفتن از قدرت سخت‌تر از کسب قدرت است اما ماندلا نشان داد که راه‌های سخت را با عشق می‌توان پیمود. «ماندلایی زیستن» و «موگابه‌ای زیستن» دو راه است.

ماندلا با روشی اخلاقی در سیاست ماندگار شد و به اصول دموکراسی وفادار ماند و اندیشه عدم توسل به خشونت را به راهی ممکن در سیاست‌ورزی تبدیل نمود. تجربه زندگی ماندلا نشان می‌دهد که باید از خصوصی کردن امر اخلاقی و از غیراخلاقی کردن امر سیاسی فاصله گرفت هرچند دشواری‌هایی در پی داشته باشد. اما برای اینکه نهاد اخلاقی و سیاسی در مقابل هم قرار نگیرند و همسویی میان آنها قوت گیرد باید بتوانیم سیاست را دموکراتیزه کنیم، زیرا در چنین شرایطی هم قدرت اخلاقی می‌شود و هم اخلاق به قدرت می‌رسد. پل ریکور (Paul Ricœur) ادیب و فیلسوف فرانسوی، در واکاوی زمینه‌های “عقلانیت و شر” که در سیاست بیشترین جلوه‌ها را دارد، از همین منظر و به درستی از ضرورت اخلاق در کنش سیاسی سخن گفته، زیرا در قلمرو کنش سیاسی است که امکان بیشتری هم برای مقابله با خشونت گشوده می‌شود. در جوامع متکثر و گفت‌وگویی، جهان چند صدایی نمایان می‌شود و در جهان چندصدایی خشونت کمتر ظهور و بروز می‌یابد، از طرفی هم در جوامعی که نهادهای مدنی قوی وجود دارند هویت‌های تکواره شکل نمی‌گیرند زیرا این نهادها امکان‌هایی برای پذیرش تفاوت بوجود آورده و به سبب ارتقای سطح مدارا، زمینه تولید خشونت را مسدود می‌سازند.

ارسال نظر

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تین نیوز در وب منتشر خواهد شد.

  • تین نیوز نظراتی را که حاوی توهین یا افترا است، منتشر نمی‌کند.

  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.

  • انتشار مطالبی که مشتمل بر تهدید به هتک شرف و یا حیثیت و یا افشای اسرار شخصی باشد، ممنوع است.

آخرین عناوین پربازدیدترین پربحث ترین
معرفی کتاب معرفی نشریه هفته نامه حمل ونقل