| کد خبر: 96262 |

تین‌نیوز| اجرای برجام و پایان تحریم ها علیه ایران موضوعی است که روابط ایران با بسیاری از دولت ها را تحت تأثیر قرار می دهد. در این میان، روابط اقتصادی با فدراسیون روسیه موضوعی ست که در شرایط پسابرجام با فرصت های جدیدی روبه رو شده و از یک دوره هشت ساله کاهش مبادلات تجاری دور خواهد شد.

 

 در این نوشته به بررسی این موضوع پرداخته و استدلال خواهم کرد که در شرایط پسابرجام چگونه می توان از این فرصت های جدید در جهت تأمین منافع ملی کشور بهره گرفت.

روابط اقتصادی ایران و روسیه از سال 1370 و در دوره پس از شوروی، از حدود 400 میلیون دلار تا سال های 1380 به حدود چهار تا چهار و نیم میلیارد دلار رسید و این رقم کمابیش تا سال 1386 ادامه داشت. اما با تصویب تحریم های شورای امنیت سازمان ملل متحد به تدریج از میزان این روابط کاسته شده تا جایی که در سال های 1386 تا 1392 به رقم نزولی حدود یک میلیارد دلار رسید.

این وضعیت عمدتاً در پرتو سیاست دولت مدودف در سال های 1386 تا 1389 در نگاه به غرب و همکاری در تصویب قطعنامه های ششگانه تحریم ایران شکل گرفت و روس ها از اقلام نظامی مانند موشک اس 300 تا تحریم های پولی و بانکی را در مورد ایران اعمال کرده و این وضعیت حتی تا پرداخت نکردن حقوق ماهیانه کارمندان سفارت جمهوری اسلامی ایران در مسکو از طریق بانک های روسی نیز کشیده شد.

اگر چه با آغاز دوران جدید ریاست جمهوری ولادیمیر پوتین در سال 1391 و مشکلات ایجاد شده بخاطر از سرگیری سیاست گسترش ناتو و طرح استقرار سپر موشکی ناتو در چک، لهستان، رومانی و ترکیه، روابط روسیه و غرب تیره شده و با بحران اوکراین به اوج خود رسید و حتی تا تحریم روسیه از سوی اتحادیه اروپا و امریکا کشیده شد، اما بخاطر ساختار حقوقی نظام تحریم ها، این تنش های جدید تأثیری بر بهبود روابط اقتصادی ایران و روسیه نداشته و وضعیت تعاملات تجاری با ایران همچنان در سطح یک میلیارد دلار باقی ماند.

همکاری های ایران و روسیه در بحران سوریه از سال1391 و سپس سیاست دولت حسن روحانی رییس جمهوری جدید جمهوری اسلامی ایران و فعال شدن دیپلماسی کشور در قبال روسیه و دیدارهای مکرر مقامات و افزایش سطح تعاملات و اعزام سفیر جدید و تحرک بخشی به روابط تهران و مسکو نیز صرفاً توانسته است در سال های 1392 و 1393 از روند نزولی تجارت کاسته و در سال اخیر حدود نیم میلیارد دلار آن را افزایش داده و امید هایی را برای بسط آن ایجاد کند.

در واقع، علت اصلی رشد محدود و تدریجی روابط اقتصادی ایران و روسیه و عدم افزایش مؤثر آن با وجود تحرکات دیپلماتیک گسترده، به ساختار شدیداً محدود کننده تحریم های بانکی مربوط می شود که امکان دور زدن آن بسادگی از سوی بانک های بزرگ روسیه وجود نداشته است و اینکه بسیاری از شرکت های بزرگ روسی ملاحظات حقوقی محدود کننده روابط با ایران را همچنان لحاظ می کنند.
این بانک ها بخاطر حجم گسترده تبادلات با بانک های غربی حاضر نیستند از منافع بزرگ ناشی از آن صرف نظر کنند. لازم به ذکر است که روسیه سالانه حدود 800 میلیارد دلار مبادله تجاری دارد که حدود نیمی از آن با غرب است و این ارقام قابل مقایسه با روابط تجاری یک میلیاردی با ایران نیست.

لذا موضوع تحریم های بانکی اثری قاطع بر روابط تجاری مسکو با تهران داشته که با برداشته شدن آنها شاهد رشد جدی و روزافزون تعاملات تهران و مسکو در حوزه های اقتصادی و تجاری خواهیم بود.

بسیاری از کارهای زیربنایی برای این موضوع در دو سال اخیر انجام شده و ما شاهد موافقتنامه جامع همکاری های 10 ساله 70 میلیارد دلاری، توافق نقشه راه روابط در افق همکاری 40 میلیارد دلاری و فعال شدن کمیسیون های مشترک میان دو طرف بوده ایم.

همچنین، حوزه های روابط دو کشور از زمان آغاز مذاکرات هسته ای و توافقات اولیه شاهد تحرکاتی بوده اند.

در این رابطه می توان به بخش فناوری و تشکیل کمیته فناوری و موضوع انتقال تکنولوژی، بخش ارتباطات، راه آهن، خط هوایی و ریلی، توافق در مورد نیروگاه های حرارتی و هسته ای، صنایع نفت و گاز، معادن و فلزات، صنایع هوا- فضا و بویژه در ماه های اخیر در حوزه محصولات کشاورزی، لبنی، گوشتی و آبزیان اشاره کرد.

اما مهم ترین حوزه ای که از برداشته شدن تحریم ها و شرایط پسابرجام اثر می پذیرد، موضوعات بانکی و پولی هستند که مانع بزرگ روابط تهران و مسکو در 6 سال گذشته بوده اند. به نظر می رسد روابط اقتصادی تهران و مسکو منتظر آخرین میخ بر تابوت تحریم هاست تا به رشدی در خور واقعیت روابط دو دولت برسد.

دیپلماسی دولت جدید توانسته است تلاش های مهمی برای گسترش ارتباطات و راه اندازی پروازهای ایران ایر و ماهان انجام دهد و به کاهش تعرفه های گمرکی، کشاورزی، دامی، لبنی، گوشتی و آبزیان برای صادرکنندگان کشورمان همت گمارد. تلاش ها برای تسهیل و لغو روادید، مذاکره برای تأمین بانک مشترک سرمایه گذاری، توافق برای سرمایه گذاری از سوی روسیه تا 40میلیارد دلار، خط اعتباری 5 میلیارد دلاری و 2 میلیارد دلاری از سوی بانک های روسیه از دیگر تلاش هایی است که با امید به برداشتن تحریم ها در دوره پس از اجرای برجام صورت گرفته است. بویژه در بخش مواد غذایی و محصولات کشاورزی، تولید کنندگان ما می توانند از یک بازار موادغذایی 140 میلیون نفری بهره مند شوند.

در یکی از آخرین اقدامات از سوی دست اندر کاران کشورمان، موضوع ایجاد یک کریدورسبز گمرکی با هدف روان سازی و ترخیص الکترونیک کالاها مطرح شده است. و سرانجام باید از آغاز گفت و گوها برای ورود به سازمان همکاری های اوراسیایی برای بهره مند شدن صادر کنندگان ایرانی از تجارت ترجیحی و نیز طرح ایجاد منطقه آزاد تجاری میان ایران وسازمان همکاری اقتصادی اوراسیا سخن گفت که می تواند در آینده به گسترش صادرات غیرنفتی کشورمان کمک کند.

به نظر می رسد با برداشته شدن عامل اصلی کاهش روابط اقتصادی تهران و مسکو و فراهم آمدن امکان همکاری و تبادلات پولی و بانکی و نیز سایر اقداماتی که می تواند روابط دو کشور را از چنبر تحریم ها برهاند باید امیدوار بود که ارتباطات تجاری دو کشور حتی فراتر از 4 میلیارد دلار سال های 1380 تا 1386 برود. این بار در شرایطی روابط تجاری تهران و مسکو آغاز می شود که روسیه خود در فشار تحریم های غرب قرار گرفته و روابط آن با ترکیه نیز کاهش یافته است.

برخی اقدامات می تواند با افزایش روابط اقتصادی تهران و مسکو، وابستگی متقابل اقتصادی را به عنوان زیربنای روابط سیاسی و امنیتی نیز تقویت کند. در این رابطه می توان به عملیاتی سازی کریدورشمال- جنوب و ایجاد پل هوایی برای انتقال سریع محصولات غذایی و کشاورزی، تمهید زیرساخت های نرم افزاری، قانونی و مقرراتی و فعالسازی مناطق آزاد تجاری مانند منطقه آزاد ارس و انزلی اشاره داشت که بسیار مؤثر خواهد بود.

* استاد دانشگاه و کارشناس مسایل روسیه

ارسال نظر

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط تین نیوز در وب منتشر خواهد شد.

  • تین نیوز نظراتی را که حاوی توهین یا افترا است، منتشر نمی‌کند.

  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.

  • انتشار مطالبی که مشتمل بر تهدید به هتک شرف و یا حیثیت و یا افشای اسرار شخصی باشد، ممنوع است.

آخرین عناوین پربازدیدترین پربحث ترین
معرفی کتاب معرفی نشریه هفته نامه حمل ونقل